VI SA/Wa 108/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędziowie Asesor WSA Andrzej Czarnecki Asesor WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2005 r. sprawy ze skargi R. S. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2004r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania co do wpisu na listę aplikantów radcowskich uchyla zaskarżoną uchwałę i utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] maja 2004r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w K., zwana dalej Okręgową Izbą po przeprowadzeniu konkursu, uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2003 r. odmówiła R. S. wpisu na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały Okręgowa Izba podała, że kandydat otrzymał w postępowaniu kwalifikacyjnym 112,5 punktu, podczas gdy zgodnie z uchwałą nr [...] Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2001r. w sprawie zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską do wpisu na listę wymagano uzyskania 120 punktów. Uchwała ta uprawomocniła się. Wnioskiem z dnia [...] marca 2004 r. R. S. zwrócił się do Okręgowej Izby o wznowienie postępowania w sprawie o wpis na listę aplikantów radcowskich i wpisanie go na listę aplikantów radcowskich w Okręgowej Izbie w K. Powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02, w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 60 pkt 8 b ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059) z art. 87 ust.1 Konstytucji i wskazał, że uchwała w jego sprawie podjęta była z naruszeniem prawa. Okręgowa Izba w K. uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. odmówiła wznowienia postępowania zakończonego uchwałą nr [...] w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały wskazała, że uchwała podjęta była na podstawie art. 33 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, a zatem jej podstawą prawną był inny przepis prawa niż ten, którego niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny /dalej TK/. Orzeczenie TK dotyczyło bowiem wyłącznie art. 60 pkt 8 b ustawy o radcach prawnych. Okręgowa Izba powołała się też na stanowisko TK zawarte w pkt 18 uzasadnienia wyroku z dnia 18 lutego 2004 r., w którym Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że konkursy przeprowadzone wcześniej nie podlegają procedurze wznowienia czy wzruszania ich rezultatów. Od powyższej uchwały złożył odwołanie R. S. wnosząc o jej uchylenie i wpisanie go na listę aplikantów radcowskich. Wskazał, że nie można oddzielać, powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, art. 33 ustawy o radcach prawnych od art. 60 pkt 8 b tej ustawy, którego niekonstytucyjność stwierdził TK. Określenie zasad przeprowadzania konkursu nastąpiło z naruszeniem prawa, zatem odmowa wznowienia postępowania jest nieuzasadniona. Krajowa Rada Radców Prawnych /dalej zwana Krajową Radą/ uchwałą nr [...] z dnia [...] października 2004 r. działając na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 1 ustawy o radcach prawnych oraz art. 138 § 1 k.p.a. i 145 k.p.a. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Krajowa Rada w uzasadnieniu uchwały wskazała, że przeprowadzenie konkursu w stosunku do konkretnej osoby nie może podlegać weryfikacji i powołała się na fragment uzasadnienia orzeczenia TK, w którym wyjaśnił on, że jego orzeczenie nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności konkursów na aplikację radcowską przeprowadzonych przed ogłoszeniem wyroku oraz wskazał, że "Konkursy te nie podlegają procedurze wznowienia czy wzruszenia ich rezultatów z powodu wydania ww. wyroku". Powyższą uchwałę Krajowej Rady R. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o stwierdzenie jej niezgodności z prawem i uchylenie. Podnosił zarzuty co do wadliwości samej odmowy wpisu na listę aplikantów i wskazywał, że TK stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 60 pkt 8 b ustawy o radcach prawnych, a przepis ten stanowi podstawę prawną uchwalenia zasad postępowania konkursowego. W tej sytuacji te zasady, a w szczególności kryteria punktowe kwalifikujące do przyjęcia na aplikację, są niezgodne z prawem i nie mogą stanowić podstawy odmowy wpisu na listę aplikantów. Wskazał też, że kwestionowane kryteria punktowe są nieprecyzyjne, niejasne i uznaniowe. W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 z 2002r. poz. 1270 z późniejszymi zmianami, dalej zwana p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. Rozpatrując sprawę zgodnie z wyżej wskazanymi kryteriami Sąd uznał, że przy wydawaniu zaskarżonej uchwały doszło do naruszenia prawa, skarga jest więc uzasadniona. Uchwały w sprawie wpisu lub odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich mają walor decyzji administracyjnych, a więc przy ich wydawaniu należy stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotem wniosku było żądanie wznowienia postępowania o dokonanie wpisu na listę aplikantów radcowskich i wydanie nowego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, tj. dokonanie wpisu wnioskodawcy na listę aplikantów radcowskich. Do rozpatrywania tego wniosku należy stosować przepisy k.p.a. o wznowieniu postępowania administracyjnego. Zgodnie z uregulowaniami przyjętymi w k.p.a. postępowanie wznowieniowe jest dwuetapowe. Najpierw organ bada czy istnieją wymagane przez k.p.a. warunki do wznowienia postępowania: 1/ czy zachowany został termin z art. 145 a § 2 k.p.a. do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, 2/ czy decyzja, której wniosek dotyczy ma charakter ostateczny, 3/ czy wniosek złożyła strona postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, 4/ czy żądanie oparte jest na przyczynie wznowieniowej wskazanej w k.p.a. Ten etap postępowania kończy się wydaniem w trybie art. 149 § 1 k.p.a. postanowienia o wznowieniu postępowania lub w trybie art. 149 § 3 k.p.a. decyzji o odmowie wznowienia postępowania. Postanowienie o wznowieniu postępowania otwiera drugi etap postępowania wznowieniowego, którego celem jest badanie merytorycznej zasadności wskazanej podstawy wznowieniowej i ponowne badanie sprawy zakończonej dotychczasową decyzją. Decyzja o odmowie wznowienia postępowania zamyka sprawę przed badaniem merytorycznej zasadności wskazanych przez wnioskodawcę podstaw wznowieniowych i przed ponownym merytorycznym rozpoznaniem sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją. W sprawie niniejszej uchwała Okręgowej Izby stanowiła rozstrzygnięcie w pierwszym etapie postępowania wznowieniowego. Rozważając zasadność odmowy wznowienia należy wskazać, że jako podstawa prawna wznowienia wskazany został art. 145 a k.p.a. Zgodnie z tym przepisem wznowienie postępowania jest uzasadnione, jeżeli Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego wydana została decyzja. Dopuszczalność wznowienia na podstawie art. 145 a § 1 k.p.a. jest uwarunkowana istnieniem dwóch przesłanek pozytywnych: 1/ rozstrzygnięciem sprawy decyzją ostateczną ; 2/ orzeczeniem o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego decyzja ta została wydana. Na tej podstawie mogą być zatem wzruszane tylko te decyzje ostateczne, które zostały wydane przed orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Warunkiem dopuszczalności wznowienia jest ponadto zachowanie terminu z art. 145 a § 2 k.p.a. W sprawie niniejszej orzeczenie TK zostało opublikowane 4 marca 2004 r. i z tą datą weszło w życie. Wniosek został złożony 1 kwietnia 2004r,. tj. przed upływem terminu jednego miesiąca od wejścia w życie wyroku TK orzekającego o niezgodności z Konstytucją aktu prawnego, na podstawie którego została wydana decyzja. Termin do złożenia wniosku o wznowienie został więc zachowany. Wniosek dotyczy decyzji /uchwały/ ostatecznej wydanej [...] kwietnia 2003r., tj. przed wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wniosek złożyła strona postępowania. Wnioskodawca powołał podstawę przewidzianą przepisami prawa, tj. art. 145 a § 1 k.p.a., a wskazany przez niego wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył przepisów ściśle związanych z kwestionowanym przez niego konkursem, tj. stwierdzał niezgodność z Konstytucją przepisu art. 60 pkt 8 b ustawy o radcach prawnych, na podstawie którego uchwalone zostały zasady konkursu na aplikację radcowską. W tym stanie rzeczy brak było przyczyn przedmiotowych i podmiotowych powodujących niedopuszczalność wznowienia postępowania, a zatem odmowa wznowienia wobec treści art. 145 a i art. 147 k.p.a. była nieuzasadniona. Odnosząc się do poruszanej w zaskarżonych uchwałach kwestii poglądu Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonego w pkt 18 uzasadnienia wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. należy zauważyć, że w przeciwieństwie do sentencji wyroku, poglądy zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału stanowią tylko interpretację pozbawioną waloru mocy powszechnie obowiązującej. W postanowieniu z dnia 13 listopada 2002 r. sygn. akt SK 28/01 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że uzasadnienia orzeczeń przedstawiają motywy i zapatrywania sędziów Trybunału biorących udział w wydaniu orzeczenia i mają charakter edukacyjny. Natomiast jedynie rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku posiadają moc powszechnie obowiązującą. Dodatkowo podkreślić trzeba, że zapatrywania Trybunału umieszczone w pkt. 18 uzasadnienia wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. , na które powołują się organy Korporacji, odnoszące się do skuteczności przeprowadzonych konkursów na aplikację radcowską, dotyczą jedynie osób przyjętych na te aplikacje, lecz nie mogą stanowić przeszkody do ubiegania się o wznowienie postępowania dla osób, które nie zostały zakwalifikowane na aplikację w wyniku konkursu przeprowadzonego w oparciu o regulamin uchwalony przez organy samorządu na podstawie upoważnienia ustawowego sprzecznego z Konstytucją. Szczegółowe rozważania na temat związku między niekonstytucyjnym przepisem ustawy o radcach prawnych a przebiegiem i wynikiem konkursu prowadzonego według zasad uchwalonych w oparciu o ten niekonstytucyjny przepis, organ może prowadzić dopiero w drugim etapie postępowania, tj. wtedy, kiedy już po wznowieniu postępowania, będzie badał merytorycznie przyczynę wznowienia /wpływ niekonstytucyjnego przepisu na prawidłowy przebieg konkursu/ oraz prawidłowość dotychczasowej decyzji na podstawie art. 149 § 2 i 151 k.p.a. Zważywszy powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i działając na podstawie art. 145 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.