VI SA/Wa 1082/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Protokolant Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2008 r., na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., art. 31 ust. 2a w zw. z art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) – powoływanej dalej jako "ustawa", po rozpatrzeniu odwołania A. C. od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych Nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r., utrzymującej w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] Nr [...] z dnia [...] października 2007 r., odmawiającej wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych tej izby, uchylił obie uchwały i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] – określanej dalej jako "Rada OIRP w [...]". Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym; A. C. przedłożył w dniu [...] października 2007 r. wniosek o wpis na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] powołując się na złożony w dniach [...] września 2007 r. egzamin sędziowski. W dniu [...] października 2007 r., wyznaczony przez Dziekana Rady OIRP w [...] zespół ds. wpisu na listę radców prawnych, na podstawie § 7 Regulaminu postępowania rad okręgowych izb radców prawnych i Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawach wpisu na listę radców prawnych i listę aplikantów radcowskich, prowadzenia tych list oraz stosowanych wzorów dokumentów, stanowiącego załącznik do uchwały Nr 485/V/2002 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 13 września 2002 r. w sprawie postępowania rad okręgowych izb radców prawnych i Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawach wpisu na listę radców prawnych i listę aplikantów radcowskich, prowadzenia tych list oraz stosowanych wzorów dokumentów (tekst ujednolicony), przeprowadził rozmowę z wnioskodawcą zgodnie z § 8 tego Regulaminu, stwierdzając m. in., że posiada on zadawalającą wiedzę o zasadach etyki wykonywania zawodu radcy prawnego, jednakże Rada OIRP w [...] na posiedzeniu w dniu [...] października 2007 r. podjęła uchwałę o odmowie wpisu. Zdaniem Rady obowiązujące przepisy uniemożliwiały dokonanie wpisu zainteresowanego na listę radców prawnych, gdyż nie odbył aplikacji radcowskiej i nie złożył egzaminu radcowskiego, wymaganego art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych. Nie mógł być również wpisany, na podstawie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, gdyż przepis ten w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) utracił moc z dniem 31 grudnia 2006 r., co wprost wynika, zdaniem Rady OIRP w [...], z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522) – część II wyroku. A. C. odwołał się od powyższej uchwały wnosząc o jej uchylenie i wpisanie na listę radców prawnych ewentualnie o uchylenie uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Radę OIRP w [...]. W odwołaniu podnosił, że po zdaniu egzaminu sędziowskiego od [...] czerwca 2006 r. pracuje na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Okręgowym w O., przez co nabył wymaganą praktykę do wykonywania zawodu radcy prawnego. W jego ocenie spełnia warunki, na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych do wpisu na listę radców prawnych, gdyż zgodnie z wymienioną ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, nie miał obowiązku odbycia aplikacji radcowskiej i zdania egzaminu radcowskiego. Podkreślił, że zaprezentowana interpretacja treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest niezasadna. Zdaniem A. C. Rada OIRP w [...] niewłaściwie odczytała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06, bowiem przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 o radcach prawnych został uznany za zgodny z Konstytucją dla sytuacji, w których osoba starająca się o wpis legitymuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, a ten warunek wnioskodawca spełnia. W ocenie odwołującego się przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych wyrokiem Trybunału został uchylony jedynie w zakresie podanym w cz. I wyroku. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na posiedzeniu w dniu [...] grudnia 2007 r. podjęło uchwałę utrzymującą w mocy uchwałę Rady OIRP w [...]. Rozpatrując ponownie wniosek Prezydium miało na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 stwierdzając, że uzasadnienie tego wyroku należy odczytywać, zgodnie z odesłaniem Trybunału, łącznie z uzasadnieniem do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06, dotyczącego Prawa o adwokaturze, w tych częściach, w których mowa o identycznych rozwiązaniach prawnych dotyczących przepływu międzyzawodowego. Zdaniem Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych częściowe stosowanie normy art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, po dniu 31 grudnia 2006 r. polegałoby na łącznym zastosowaniu tego przepisu i sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, do czego nie daje podstaw ani Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej ani ustawa o Trybunale Konstytucyjnym, zaś wyrok Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 nie pozostawia wątpliwości co do utraty mocy przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z dniem wskazanym w części II wyroku. Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku wyeliminował przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w całości, a nie zakresie określonym w części I pkt 4 sentencji. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z powyższych względów uznało za bezprzedmiotowe wywody odwołania w kwestii spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Składając odwołanie od powyższej uchwały A. C. wnosił o uchylenie obu uchwał i dokonanie wpisu na listę radców prawnych ewentualnie o uchylenie uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W pierwszej kolejności podkreślał, że sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 jej zdaniem jednoznacznie wskazuje na uchylenie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych jedynie w zakresie wskazanym w tym wyroku. Odnosząc się natomiast do uzasadnienia wyroku ponownie wywodził, iż spełnia wymagania odpowiedniej praktyki. Podnosił także, iż zespół radców prawnych po rozmowie kwalifikacyjnej uznał, że daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Uchylając obie uchwały organów korporacyjnych Minister Sprawiedliwości odwołał się do orzecznictwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stwierdzając, że sąd ten wielokrotnie odnosił się do wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 i z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 stwierdzając, że oba wyroki są wyrokami zakresowymi. W związku z tym, skutkiem wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. jedynie ściśle w zakresie podanym w tym wyroku, tj. w jakim stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Z tych względów, w ocenie organu administracji, oba organy korporacyjne, dokonały błędnej wykładni przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., bowiem nie odniosły się do tego, czy skarżąca, w świetle posiadanej praktyki zawodowej, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Dlatego obie uchwały zostały uchylone, gdyż rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia w całości postępowania wyjaśniającego co do spełnienia przez skarżącą przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych wnosiło o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego przez oparcie rozstrzygnięcia na przepisie (art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych) uchylonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06. Przytaczając rozstrzygnięcie Trybunału zawarte w powołanym wyroku skarżący stwierdził, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc z dniem 31 grudnia 2006 r., bowiem jedynie sentencja wyroku ma moc powszechnie obowiązującego prawa, a nie motywy zawarte w uzasadnieniu wyroku. Natomiast uzasadnienie wyroku może być pomocne jedynie w przypadku, gdy sentencja wyroku jest niejednoznaczna, co nie zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący zwrócił uwagę, iż organ administracji traktował orzeczenia Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r. i z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 jak jednobrzmiące. Tymczasem w cz. II wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. (dotyczącego ustawy Prawo o adwokaturze) nie wymieniono spośród przepisów, które przestały obowiązywać art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, odpowiednika art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W związku z tym sytuacja prawna osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów nie jest tożsama z sytuacją osób ubiegających się po dniu 31 grudnia 2006 r. o wpis na listę radców prawnych. Dlatego, w świetle wyroku Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r., organy samorządu zawodowego radców prawnych nie miały podstaw do badania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu przez skarżącą. Wskazując na art. 20 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym stanowiący, że w sprawach nieuregulowanych należy stosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego i w związku z tym przepisem, wskazując na wyroki Sądu Najwyższego, skarżący wywodził, iż walor wiążący ma jedynie sentencja wyroku Trybunału, a nie poglądy wyrażone w jego uzasadnieniu. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. W ocenie organu administracji pkt II wyroku Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r., należy odczytywać w taki sposób, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych traci z dniem 31 grudnia 2006 r. moc obowiązującą jedynie w zakresie w jakim orzeczono to w pkt I tego wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną (postanowienie, akt, lub inną czynność z zakresu administracji publicznej) z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego, obowiązującego w dacie wydania tego rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), cytowanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna. W rozpoznawanej sprawie nie było sporu co do tego, czego dotyczyło rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego, czyli jaka materia była przedmiotem wyroku K 30/06 z dnia 8 listopada 2006 r., lecz czy przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a) ustawy z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 ze zm.) stracił z dniem 31 grudnia 2006 r. moc w całości, czy jedynie w tej części w jakim stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazały się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Jest również poza sporem rozstrzygnięcie Trybunału zawarte w części I pkt 4 wyroku K 30 /06, co do tego, że rozstrzygnięcie to jest tzw. rozstrzygnięciem zakresowym. Trybunał orzekł bowiem, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r., w brzmieniu nadanym ww. ustawą, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Zatem Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wymieniony przepis ustawy o radcach prawnych dotknięty jest niekonstytucyjnością w zakresie braku określenia w nim wymagań koniecznych dla dokonania wpisu osób aspirujących do zawodu radcy prawnego, gdyż w dotychczasowym brzmieniu dopuszczał wpisywanie na listę radców prawnych, bez konieczności odbycia aplikacji radcowskiej i zdania egzaminu radcowskiego osoby, które legitymowały się zdanym egzaminem sędziowskim, prokuratorskim, adwokackim lub notarialnym, bez badania czy osoby te posiadały odpowiednią praktykę w zawodzie prawniczym. Wywody Trybunału co do "odpowiedniości" zakresu poszczególnych aplikacji w relacji do aplikacji radcowskiej, w rozpoznawanej sprawie nie budziły kontrowersji, gdyż spór dotyczył zakresu utraty mocy art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunał podkreślał, iż podtrzymując w pełni wszystkie argumenty przytoczone w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. K 6/06 z dnia 19 kwietnia 2006 r. stwierdza, że wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych – innego niż radcowski egzaminu prawniczego. Trybunał uznał, że zakres niekonstytucyjności przepisów, o których orzekał w wyroku K 6/06, jest co do niekonstytucyjności identyczny z zakresem niekonstytucyjności przepisów będących przedmiotem rozpoznania w sprawie K 30/06. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. (...). Trybunał w części II omawianego wyroku stwierdził, że przepisy powołane w części I w punktach 2, 3, 4, 7, 9 oraz 10 tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. W rozpoznawanej sprawie chodzi o przepis zawarty w pkt 4 części I wyroku (art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych) i to stwierdzenie Trybunału, według strony skarżącej decyduje, iż wymieniony przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych stracił moc w całości z datą podaną w części II wyroku. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić na co już zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 listopada 2003 r. (sygn. akt III SA 131/03) wyrażając pogląd – aktualny także w obecnym stanie prawnym, iż skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, ale potwierdzenie - wynikającego z Konstytucji - obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. Omawiany wyrok Trybunału, co należy uznać za niewątpliwe, ma charakter zakresowy, bowiem w części I pkt 4, stanowiącej rozstrzygnięcie, Trybunał nie stwierdza o niekonstytucyjności całej normy prawnej art. 25 ust. 1 pkt 2 lecz wyłącznie o jej niekonstytucyjności w zakresie w jakim norma ta, dla osób aspirujących do zawodu radcy prawnego, nie określa wymagań, wskazanych w pkt 4 wyroku. Trudno jednocześnie uznać, że część II wyroku stanowi rozstrzygnięcie co do meritum rozpoznawanej przez Trybunał sprawy. Zgodnie bowiem z wymienionym art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ta część wyroku stanowi jedynie o odroczeniu wejścia w życie rozstrzygnięcia zawartego w jego części I. W myśl art. 69 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym ( Dz. U. Nr 102 , poz. 643 z późn. zm.) orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do poszczególnych jego przepisów. Stosownie do treści art. 70 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy Trybunał wydaje wyroki w sprawach dotyczących m.in. zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. Następnie zgodnie z treścią art. 71 ust. 3 ustawy jeżeli Trybunał postanowi, że utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego nastąpić ma po dniu ogłoszenia orzeczenia stwierdzającego niezgodność z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, w orzeczeniu określa się termin utraty mocy obowiązującej tego aktu. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Z cytowanych wyżej przepisów dotyczących reguł obowiązujących przy wydawaniu orzeczeń przez Trybunał Konstytucyjny wynika, że konsekwencją uznania danego aktu za niezgodny z Konstytucją jest możliwość dokonania odroczenia utraty mocy obowiązującej tego aktu lub jego części. W związku z tym, skoro Trybunał w części I spornego wyroku orzekł o niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest uprawnione twierdzenie skarżącego, że utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu określona w części II wyroku nastąpiła w całości. Takie rozumowanie prowadziłoby do wniosku, że Trybunał Konstytucyjny naruszył przepisy ww. ustawy oraz Konstytucji RP, co nie miało miejsca. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.