VI SA/Wa 112/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Piotr Borowiecki Asesor WSA Ewa Marcinkowska Protokolant: Aleksandra Borowiec-Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2005 r. sprawy ze skargi B. B. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] 2. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz skarżącego B. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego Uchwałą Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] utrzymano w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], w której odmówiono B. B., zwanemu dalej "skarżącym", wpisu na listę aplikantów radcowskich. Według Krajowej Rady Radców Prawnych organ pierwszej instancji przeprowadził konkurs na listę aplikantów, stosownie do wymogów art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) oraz regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych, wydanego na podstawie art. 60 pkt 8 cytowanej ustawy. W wyniku tego postępowania skarżący uzyskał 110 punktów na wymaganą liczbę 120 punktów. Wspomniany organ nie podzielił stanowiska skarżącego, aby na wynik sprawy mógł mieć wpływ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/2 (Dz. U. Nr 34, poz. 303). Rozpoznając skargę B. B. na powyższą uchwałę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona uchwała oraz powołana uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] naruszają prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z dniem 4 marca 2004 r. przepis art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, na podstawie którego oparte zostały wyżej powołane uchwały, został uznany przez Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. za niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. W obszernym uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny m.in. stwierdził, że powierzenie - w drodze ustawy zwykłej - samorządowi adwokatów czy radców prawnych prowadzenia aplikacji nie jest równoznaczne z upoważnieniem korporacji do samoistnego czy też uregulowanego w ustawie jedynie blankietowo (i tylko w sferze kompetencyjnej) określania zasad naboru na aplikacje. W ocenie Trybunału przypisane samorządom korporacji w art. 17 ust. 1 Konstytucji "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo, według wykładni językowej - sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś - osób uczestniczących już w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem korporacji. Nie mając wątpliwości co do kwalifikacji samorządu radców prawnych w sferze prowadzenia szkolenia zawodowego, w tym szkolenia kandydatów do zawodu w formie aplikacji, Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że powierzenie samorządom adwokackiemu oraz radcowskiemu prowadzenia aplikacji nie jest automatycznym przekazaniem organom tego samorządu pełnej gestii oraz swobodnego uznania w zakresie doboru kryteriów kwalifikowania kandydatów oraz merytorycznych zasad selekcji kandydatów na wspomniane aplikacje. Kandydaci ci do momentu wpisania na listę aplikantów radcowskich są osobami spoza grona członków korporacji, osobami, które - wobec braku ustawowo wymaganych warunków - nie przystąpiły jeszcze do określonego samorządu zawodowego, a tym samym nie poddały się dobrowolnym unormowaniom wewnątrzkorporacyjnym. Zasady te i kryteria winny być dostosowane do uwarunkowań, jakie wprowadza Konstytucja RP w art. 65 ust. l w zakresie gwarantowanej wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz miejsca pracy, jak i do konstytucyjnych wymogów dopuszczalnych ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych praw i wolności jednostki ujętych w art. 31 ust. 3. Z tego względu od wejścia w życie Konstytucji tj., od 17 października 1997 r., na mocy powołanych przepisów, każda ingerencja w zakres tych gwarantowanych wolności wymaga dla uznania jej konstytucyjności co najmniej uregulowania ustawowego, bowiem tylko w ustawie przewiduje ustanawianie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie i dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Każda zatem ingerencja w te wolności - na zasadzie wyjątku - może być podejmowana w oparciu o przesłanki określone przez prawodawcę w ustawie lub dopełniająco w wykonawczych aktach powszechnie obowiązujących. Przekazanie upoważnienia do ingerencji w pewne wolności osób wykonujących zawód odpowiednim samorządom zawodowym - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego- może być w określonych warunkach uzasadnione, a nawet zgodne z potrzebami "należytego wykonywania" zawodów reglamentowanych, jednakże nie może mieć charakteru blankietowego, szczególnie w zakresie ustalenia kryteriów i granic ingerencji w sferę wolności jednostki. Akty korporacji zawodowych nie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego, zgodnie z założeniami konstytucyjnego systemu źródeł prawa. Z tego względu Trybunał Konstytucyjny stwierdził brak ustawowego wskazania merytorycznych kryteriów określających granice i reguły ingerowania poprzez ustalone uchwałami, m.in. KRRP, zasady konkursu na aplikację - w tym: zakresu, przebiegu, reguł oceniania wyników i związku między wynikami konkursu a kwalifikacją kandydatów do wpisu na listę aplikantów - w sfery objęte wolnością wyboru zawodu, konstytucyjnie gwarantowaną kandydatom na aplikantów. Kryteria te winny być określone w aktach prawa powszechnie obowiązującego, jako że wówczas spełniają wymogi dostatecznej przejrzystości unormowań jak i stanowić mogą podstawę dla sądowej kontroli legalności decyzji indywidualnych. Przekazanie w art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych wykonania istotnych postanowień tych ustaw, co do zasad przeprowadzania konkursów na aplikację do unormowania w aktach typu regulaminowego o charakterze jednoznacznie wewnętrznym stanowi - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego - w swoich następstwach wyjście poza granice określone w art. 87 ust. 1 Konstytucji. Przeprowadzenie konkursu kwalifikacyjnego do przyjęcia na aplikację radcowską, jako wyjątek od wolności wyboru wykonywania zawodu, winno być dokonane w drodze ustawy, bowiem nie można przekazać określenia istotnych atrybutów tychże wyjątków aktom korporacyjnym o charakterze jednoznacznie wewnętrznym, nie mieszczącym się w katalogu źródeł prawa ujętego w art. 87 Konstytucji. W związku z powyższym uchwały korporacji zawodowych wydane na podstawie art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych nie zmieniają swojej natury prawnej aktów o charakterze wewnętrznym, nie posiadają przymiotu powszechnego obowiązywania, a wydane o przepis naruszający wskazane wyżej granice upoważnienia ustawowego w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego - pozostają w sprzeczności z art. 87 ust. 1 Konstytucji, a w zakresie, w jakim odnoszą się do osób nie będących członkami korporacji zawodowej radców prawnych, są niezgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Skoro zatem zarówno uchwała organu I instancji, jak i organu II instancji, zostały oparte na przepisie prawa uznanym za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny, uchwały te podlegają uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej p.p.s.a. Omawiane uchwały tym bardziej naruszają prawo, że zostały wydane już po ogłoszeniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw. Nie sposób więc uznać, aby uchwały te mogły korzystać z domniemania konstytucyjności, jak to przyjęła Krajowa Rada Radców Prawnych w zaskarżonej uchwale. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.