VI SA/Wa 1120/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę Prezydium Naczelnej Radu Adwokackiej (dalej jako Prezydium NRA) uchwałą z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej jako ORA) z dnia [...] września 2009 r., którą skreślono J. K. (dalej jako skarżący) z listy adwokatów. Do powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący [...] marca 2009 r. złożył do ORA wniosek o wpisanie go na listę adwokatów, powołując się przy tym na art. 65 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.), dalej Poa. W uzasadnieniu wskazał, że spełnia warunki określone w podanych wyżej przepisach Poa., a zakaz, o którym mowa w art. 67 Poa., nie dotyczy jego osoby, tj. prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej. W załączeniu złożył między innymi opinię z dnia [...] marca 2009 r. dotyczącą jego osoby, wystawioną przez Naczelną Prokuraturę Wojskową, obejmującą okres od dnia [...] stycznia 1979 r. do dnia jej wydania, wskazującą, że osiągane przez skarżącego w służbie wyniki oraz wysokie oceny zaowocowały nadaniem licznych odznaczeń, a także akt powołania na zajmowane obecnie stanowisko prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej. ORA działając na podstawie art. 12 ust. 1, art. 45 i art. 68 ust. 2 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 3, art. 65 pkt 1 – 3, art. 69 ust. 1 Poa., uchwałą z dnia [...] kwietnia 2009 r. wpisała skarżącego na listę adwokatów. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia podała, że jej zdaniem nie ma danych, które prowadziłyby do stwierdzenia niespełnienia przez skarżącego wymagań przewidzianych treścią art. 65 pkt 1 – 3 Poa. ORA odpis powyższej uchwały przesłała skarżącemu, który kwitował jej odbiór w dniu [...] maja 2009 r. Uchwałą z dnia [...] lipca 2009 r. ORA, w oparciu o art. 61 § 1 Kpa. w związku z art. 12 ust. 1, art. 45 i art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa., wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy adwokatów. Wskazała w uzasadnieniu, że Minister Sprawiedliwości poinformował ORA, że nie sprzeciwił się wpisowi skarżącego na listę adwokatów. Podkreśliła, że jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, skarżący nie rozwiązał łączącego go stosunku pracy i nadal jest zatrudniony jako prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej i powołując się na przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. podniosła, że osoba, która piastuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonuje zawód notariusza, nie może być jednocześnie adwokatem. Przy piśmie z [...] sierpnia 2009 r. doręczono skarżącemu odpis niniejszej uchwały. Od powyższej uchwały skarżący wniósł odwołanie, zarzucając obrazę przepisów postępowania, a także art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. poprzez błędne uznanie za tożsame przez ORA takich pojęć, jak objęcie stanowiska i zajmowanie stanowiska oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nierówne traktowanie podmiotów pozostających w stosunku pracy z jednoczesnym posiadaniem wpisu na listę adwokatów. Skarżący wskazał między innymi, że nie otrzymał żadnej informacji dotyczącej złożenia, czy też braku złożenia sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości od dokonanego uchwałą z dnia [...] kwietnia 2009 r. wpisu na listę adwokatów, co w jego ocenie stanowi naruszenie podstawowych zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącego, okoliczność ta uniemożliwiła mu zajęcie ostatecznego stanowiska w kwestii rozwiązania dotychczasowego stosunku zatrudnienia i podjęcia wykonywania zawodu adwokata. Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r., ORA odnosząc się do wskazanego wyżej odwołania poinformowała skarżącego, że w zawiadomieniu dotyczącym wszczęcia postępowania w sprawie skreślenia z listy adwokatów, wyrażonym w formie uchwały z dnia [...] lipca 2009 r., błędnie pouczyła o przysługującym odwołaniu i w związku z tym powiadomiła skarżącego, iż jego pismo potraktowane będzie jako zajęcie stanowiska w sprawie i przedstawione na posiedzeniu ORA w dniu [...] września 2009 r. Uchwałą z dnia [...] września 2009 r. ORA skreśliła skarżącego z listy adwokatów. W uzasadnieniu podjętej uchwały przywołała treść art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. i wskazała, że osoby zajmujące stanowisko w organach ścigania nie mogą jednocześnie posiadać uprawnienia do korzystania z tytułu zawodowego "adwokata". Dodatkowo w odpowiedzi na pismo skarżącego zatytułowanego "odwołanie" podniesiono, że ORA nie ma obowiązku informowania strony o fakcie złożenia, czy też braku złożenia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów. ORA podkreśliła, że w prowadzonym postępowaniu, skreślenie z listy adwokatów na podstawie wskazanego wyżej przepisu następuje bez względu na to, czy osoba wpisania na listę wykonuje, czy też nie wykonuje zawodu, istotne jest wyłącznie sprawowanie przez tą osobę funkcji w organach ścigania. W odwołaniu od powyższej uchwały skarżący wskazał, że fakt zajmowania stanowiska w organach ścigania skutkujący dokonaniem przez ORA skreślenia z listy adwokatów, stwierdzono już po jego wpisaniu na listę. Zdaniem skarżącego wpis na listę adwokatów oznacza wprawdzie prawo do wykonywania zawodu, lecz nie jest równoznaczny z jego wykonywaniem, tak więc dokonanie wpisu nie może być jednoznaczne z realizowaniem zawodu adwokata. Zajmowanie zatem stanowiska w organach ścigania wraz z równoległym wpisem na listę adwokatów bez czynnego wykonywania zawodu wyklucza w ocenie skarżącego powstanie konfliktu interesów. Skarżący odnosząc się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że organy korporacyjne mogą zastosować środki dyscyplinarne, łącznie z skreśleniem z listy tylko wtedy, gdy osoba wpisana na listę, ale i wykonująca zawód adwokata, nie zrezygnuje z dotychczasowego zatrudnienia. Zdaniem skarżącego, podstawy skreślenia nie może stanowić samo posiadanie wpisu na listę i równoległe zajmowanie stanowiska między innymi w organach ścigania. Uchwałą z dnia [...] lutego 2010 r. Prezydium NRA utrzymało w mocy uchwałę ORA z dnia [...] września 2009 r. W uzasadnieniu wskazano, że w czasie prac nad ustawą – Prawo o adwokaturze nie do zaakceptowania wydawała się sytuacja ubiegania się o wpis na listę adwokatów przez sędziów, prokuratorów, notariuszy lub inne osoby zatrudnione w organach wymiaru sprawiedliwości, czy też organach ścigania, zdarzały się natomiast przypadki objęcia takich stanowisk przez adwokatów i stąd zdaniem Prezydium NRA, konieczność skreślenia z listy adwokatów uregulowana w przepisie art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. Zdaniem organu ratio legis tego przepisu stanowiło niedopuszczenie do sytuacji, aby osoby zatrudnione na przywołanych wyżej stanowiskach mogły równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Wskazano równocześnie, że jeśli skarżący nie zamierza obecnie rezygnować z zajmowanego stanowiska prokuratora w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej, to chcąc w przyszłości wykonywać zawód adwokata, może ponownie ubiegać się o wpis na listę adwokatów i taki wpis otrzymać. W skardze na powyższą uchwałę, skarżący zarzucił Prezydium NRA naruszenie szeregu przepisów postępowania administracyjnego, poprzez podjęcie uchwały w następstwie opartej wyłącznie na domniemaniach i częściowej analizie zebranego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do rozpatrzenia odwołania w sposób wybiórczy, bez należytego ustosunkowania się do podniesionych w nim zarzutów (art. 77 § 1 Kpa. i art. 80 Kpa.), a także brak uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej uchwały spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 Kpa. oraz naruszenie fundamentalnej zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 Kpa.). Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego, a w tym między innymi art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa., poprzez przyjęcie, iż osoba piastująca stanowisko w organach ścigania nie może być jednocześnie adwokatem, w sytuacji gdy powołany przepis mówi o skreśleniu adwokata z listy, w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości i organach ścigania, a zatem termin "objęcie stanowiska" nie jest tożsamy z terminem "zajmowanie stanowiska", jak wynika to z zaskarżonej uchwały. Skarżący dodał w odniesieniu do powyższego zarzutu, że w obecnie obowiązującym Prawie o adwokaturze jedynie objęcie przez adwokata, będącego już członkiem korporacji, danego stanowiska, tj. fakt zaistniały po dniu jego wpisu, skutkuje możliwością zastosowania przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa., czego nie dostrzeżono zarówno w kwestionowanej uchwale organu odwoławczego, jak też w uchwale organu pierwszej instancji. Nadto zarzucił podjęcie kwestionowanych uchwał w następstwie przedwczesnego wszczęcia postępowania w sprawie skreślenia skarżącego z listy adwokatów, w sytuacji, gdy uchwała z dnia [...] kwietnia 2009 r. o wpisie na listę adwokatów, uzależniała uznanie tego wpisu za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od daty doręczenia uchwały. Ponadto zarzucił organowi bezpodstawne uznanie, iż skarżący łączy zawód adwokata z zajmowanym stanowiskiem w organach ścigania w sytuacji, gdy nie podjął obecnie żadnych czynności związanych z jego wykonywaniem, nie złożył ślubowania, nie wyznaczył siedziby zawodowej, nie posiadał i nie posiada kancelarii adwokackiej. W oparciu o powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie w całości uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2010 r. oraz uchwały ją poprzedzającej z powodu ich niezgodności z obowiązującymi przepisami prawa, ewentualnie o stwierdzenie nieważności uchwały Prezydium NRA, z uwagi na rażące naruszenie prawa poprzez zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia podniesionych uprzednio zarzutów i oparcie zaskarżonej uchwały wyłącznie na domniemaniach organu, a nie na obowiązujących przepisach prawa. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną uchwałę w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i winna zostać oddalona. Uchwałą z dnia [...] kwietnia 2009 r. ORA wpisała skarżącego, zajmującego stanowisko prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwił się wpisowi na tę listę. Uchwałą z dnia [...] lipca 2009 r. ORA wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy adwokatów wobec ustalenia, że nie rozwiązał on łączącego go stosunku pracy i nadal zatrudniony jest jako prokurator. Następnie ORA uchwałą z dnia [...] września 2009 r. skreśliła skarżącego z listy adwokatów, zaś Prezydium NRA zaskarżoną do Sądu uchwałą postanowiło utrzymać w mocy rozstrzygnięcie ORA. Nie można zgodzić się z zarzutem, iż podjęcie zaskarżonej uchwały nastąpiło w następstwie pobieżnej, mało wnikliwej i opartej wyłącznie na domniemaniach częściowej analizie zebranego materiału dowodowego, albowiem jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały, rozstrzygnięcie merytoryczne poprzedzone zostało analizą całokształtu materiału dowodowego, który nie wymagał uzupełnienia i pozwalał na prawidłową ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy. Skarżący nie podniósł przy tym konieczności dopuszczenia dowodów innych, niż te, które zostały zgromadzone w toku postępowania ani nie wskazał jakichkolwiek okoliczności faktycznych, których ustalenie byłoby jego zdaniem konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Brak jest również uzasadnienia dla przyjęcia, iż rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o domniemania organu odwoławczego, a nie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze i przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności nie może przesądzać o zasadności takiego zarzutu okoliczność, iż organy adwokatury prezentują odmienny pogląd niż skarżący w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego. Ponadto wskazać należy, iż nie jest zrozumiały zarzut naruszenia art. 107 § 3 Kpa., bowiem zaskarżona uchwała zawiera uzasadnienie faktyczne, wskazujące precyzyjnie wszystkie fakty, które organ uznał za udowodnione i dowody, na których oparł swoje rozstrzygnięcie, a nadto uzasadnienie prawne wyjaśniające podstawę prawną podjętej uchwały ze wskazaniem na przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. Nie można uznać za zasadne twierdzenia skarżącego, iż wobec warunkowego charakteru uchwały z dnia [...] kwietnia 2009 r. o wpisaniu na listę i powzięciu wiadomości o braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości, podjęcie kwestionowanych uchwał organów obu instancji nastąpiło w następstwie przedwczesnego wszczęcia postępowania w sprawie skreślenia jego osoby z listy adwokatów. Podkreślić należy, że brak jest w przepisach obowiązującego prawa normy, która nakładałaby na organy adwokatury obowiązek informowania zainteresowanych o braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości od wpisu na listę adwokatów. W interesie skarżącego leżało zatem ustalenie daty, od której rozpoczął bieg trzydziestodniowy termin, o którym mowa w przepisie art. 69a ust. 1 Poa. i w konsekwencji określenie dnia, od którego wpis na listę adwokatów uznano za dokonany. Nadmienić należy, iż pismo Ministra Sprawiedliwości zawiadamiające o braku sprzeciwu wobec wpisu skarżącego na listę adwokatów wpłynęło do ORA w dniu [...] czerwca 2009 r., postępowanie w sprawie skreślenia z listy wszczęto w dniu [...] lipca 2009 r., o czym poinformowano skarżącego pismem z dniu [...] sierpnia 2009 r., zaś uchwała o skreśleniu z listy adwokatów podjęta została w dniu [...] września 2009 r., a zatem w tym okresie skarżący miał możliwość zakończenia pracy na stanowisku prokuratora, co powstrzymałoby ORA przed skreśleniem go z listy adwokatów. Zdaniem Sądu brak jest związku pomiędzy dyspozycją art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa., a wykonywaniem bądź niewykonywaniem zawodu adwokata przez skarżącego. Wbrew twierdzeniom podniesionym w zarzutach skargi, na żadnym etapie postępowania nie stwierdzono, aby skarżący wykonywał zawód adwokata, albowiem fakt taki nie został ustalony w toku postępowania. Z treści art. 4 ust. 1 Poa. w sposób jednoznaczny wynika, na czym polega wykonywanie zawodu adwokata, a formy wykonywania tego zawodu zostały enumeratywnie wyliczone w przepisie art. 4a ust. 1 Poa. Zgodnie z treścią przepisów art. 5 i art. 70 Poa., rozpoczęcie wykonywania zawodu adwokata musi być nadto poprzedzone złożeniem ślubowania i wyznaczeniem siedziby zawodowej, co w przypadku skarżącego nigdy nie nastąpiło. W ocenie Sądu ratio legis normy prawnej zawartej w art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. sprowadza się do przeciwdziałania sytuacji, w której osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub organach ścigania mogłyby równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Stąd też odwoływanie się jedynie do wykładni językowej art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. jest niewystarczające, a wykładnia celowościowa i systemowa prowadzą do wniosku, iż ustawodawca nie miał intencji różnicowania sytuacji członka Izby Adwokackiej, który po wpisaniu go na listę obejmuje stanowisko w organach ścigania i sytuacji członka adwokatury, który takie stanowisko zajmował, ale z niego nie zrezygnował po uznaniu za dokonany wpisu na listę adwokatów. W obu wypadkach powstaje bowiem sytuacja niedopuszczalna z punktu widzenia prawidłowego pojmowania instytucji i organizacji pomocy prawnej, w której osoba będąca dla przykładu oskarżycielem, nabywa jednocześnie prawo do posługiwania się tytułem zawodowym "adwokat". Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.