VI SA/Wa 1132/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Nogal Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Asesor WSA Justyna Żurawska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 września 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi N. N. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2018 r.; 2. umarza postępowanie administracyjne. Przedmiotem skargi wniesionej przez [...] (dalej: "Strona", "Skarżący", "Płatnik") jest decyzja z 27 lutego 2024 r. Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Organ", Prezes NFZ") nr [...], wydana na podstawie art.102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, dalej: "ustawa o świadczeniach"), w związku z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. z 2020 r. poz. 1493 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm., dalej: "K.p.a."), utrzymująca w mocy decyzję nr [...] z 3 września 2018 r., wydaną przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia orzekającą, że J. S. (dalej: "Uczestnik", "Zainteresowany") objęty jest obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym (dalej: "K.c.") stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, na rzecz Płatnika w okresie od 28 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., pismem z 14 sierpnia 2018 r., zwrócił się do dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o rozpatrzenie sprawy dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Uczestnika z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług na rzecz Płatnika w okresie od 28 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. Organ uznał, iż na podstawie umowy nazwanej umową "o dzieło", Uczestnik zobligował się do wykonania na rzecz płatnika składek czynności polegających na "rozbiórka ogrodzenia (...) położonego w Z. ul. T., bez utylizacji eternitu". [...] Oddział Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, pismem z 16 sierpnia 2018 r., zawiadomił Stronę oraz Uczestnika o toczącym się postępowaniu, możliwości zapoznania się z dokumentami oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień mających wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Pisma pozostały bez odpowiedzi. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia po analizie zgromadzonych dokumentów, 3 września 2018 r., decyzją nr [...] orzekł, że Uczestnik objęty jest obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z K.c. stosuje przepisy dotyczące zlecenia, w okresie od 28 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. Powyższą decyzję doręczono Uczestnikowi oraz Stronie 5 września 2018 r. Strona, 7 września 2018 r., wniosła drogą pocztową odwołanie z zachowaniem terminu. Po przekazaniu odwołania do rozpoznania Prezesowi NFZ, poinformowano strony ich o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Rozpoznając odwołanie od decyzji I instancji, Organ ustalił, że mimo niezaprzeczalnego nakładu pewnego rodzaju pracy, wykonanie czynności polegającej na rozbiórce płotu nie może stanowić dzieła. Stwierdził, że nie ma tu bowiem do czynienia z rezultatem pracy mogącym stanowić odrębny przedmiot w obrocie gospodarczym. Czynność ta nie była możliwa do ocenienia w zakresie oryginalności, nietuzinkowości, nie stanowiła nowej myśli technicznej. Wywiązanie się z umowy przez Zainteresowanego nie było też czynnością w oderwaniu od niego samego, co przekłada się na ewidentny brak samoistności dzieła. Organ uznał, że nie sposób przyjąć kwalifikacji umowy zawartej pomiędzy płatnikiem a Uczestnikiem jako umowy o dzieło. Powołując się na orzecznictwo organ ocenił, że prace wykonywane przez Uczestnika nie noszą cech pozwalających na uznanie ich za "dzieło", gdyż czynności oznaczone do wykonania w umowie nie prowadziły do uzyskania skonkretyzowanego rezultatu. Organ tym samym utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący zaskarżając decyzję Prezesa NFZ z 27 lutego 2024 r. w całości, wniósł o jej uchylenie w całości oraz decyzji I instancji i zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia: 1) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e w zw. z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w uznaniu, że strony łączyła umowa zlecenia i w związku z tym wykonawca Zainteresowany podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, zaś składkę z tego tytułu, jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający — Skarżący, podczas gdy w ramach swobody umów wyrażonej w art. 3531 K.c., strony zawarły umowę o dzieło, w której z góry ustaliły, że wykonawca dokona rozbiórki ogrodzenia i za taki rezultat Skarżący zapłaci wykonawcy wynagrodzenie, dlatego w sprawie nie mają zastosowania powyższe przepisy, 2) prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., poprzez brak wyczerpującego rozpoznania i oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie odnośnie zakresu wykonanych prac w kontekście zapisów umownych łączących strony, co skutkowało przyjęciem przez organ, że rozebranie ogrodzenia w całości nie jest wynikiem końcowym, czyli rezultatem, na który umówiły się strony w ramach umowy o dzieło, a jedynie czynnością starannego działania, do którego zobowiązał się Uczestnik, podczas gdy Skarżący oczekiwał rezultatu w postaci rozebranego płotu, i tylko za tak określony w umowie z góry wynik końcowy zobowiązało się zapłacić wykonawcy, nie zaś za jego staranne działanie w ramach godzinowego systemu rozliczania czasu pracy i ewentualny niepewny wynik końcowy tej pracy. W uzasadnieniu skargi Strona przedstawiła argumentację popierającą zarzuty skargi. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja I instancji narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia. W działaniu Organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie Sąd dopatrzył się naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach w zw. z art. 750 K.c poprzez jego błędne zastosowanie, jak i naruszenie art. 627 K.c przez jego niezastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umowy zawartej przez Płatnika z Uczestniczką. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy była to umowa o dzieło, czy też inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami K.c., stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Uczestnik podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy. Podstawę prawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowi art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami k.c., stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym, dopiero osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu m.in. umowy o świadczenie usług podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Natomiast na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą, składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Z kolei według art. 13 pkt 2 ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Uznanie, iż sporna umowa nie stanowi umowy o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Płatnik był obowiązany do obliczania i pobrania składki z dochodu Strony oraz jej odprowadzenia – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach. Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornych umów należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36). Zgodnie z art. 627 K.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu K.c., jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391). Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.). Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie. Istotą umowy o dzieło jest zatem osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Umowa zlecenia jest z kolei umową starannego działania, w której co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie został objęty treścią świadczenia. Zasadniczo w treści umowy o dzieło istnieje konieczność opisania rezultatu, ponieważ to rezultat kreuje stosunki zobowiązaniowe między stronami tej umowy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, jej stanu faktycznego - Sąd stwierdza, że Organ błędnie ocenił, że Uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy o świadczenie usług zawartej ze Stroną, bowiem analizowana w sprawie umowa spełniała wymóg umowy o dzieło, o której mowa w art. 627 KC, zatem nie spełniała kryteriów z art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Z treści spornej umowy wynika bowiem, że jej przedmiotem była: "rozbiórka ogrodzenia nr inw. [...] budynku gospodarczego nr inw. [...] położonego w Z. ul. T., bez utylizacji eternitu". W analizowanej umowie określono szczegóły realizacji zadania, wskazując, że wynagrodzenie zawiera wszelkie koszty związane z realizacją zadania m.in.: roboty przygotowawcze, porządkowe, zagospodarowanie placu budowy, doprowadzenie terenu do stanu pierwotnego. Wskazano, że materiały pochodzące z rozbiórki zostaną oszacowane "Protokółem z odzyskania materiałów rozbiórkowych" po dokonaniu rozbiórki. Określono również, że ostateczne przyjęcie robót nastąpi w formie protokołu odbioru robót sporządzonego przez przedstawicieli Zamawiającego w terminie 3 dni od daty zgłoszenia robót do odbioru. Strony ustaliły także, że ostateczne rozliczenie za wykonanie roboty nastąpi w oparciu o fakturę końcową wystawioną na podstawie protokołu końcowego. Przedmiotowa umowa miała charakter jednorazowy, obejmowała rozbiórkę konkretnie wskazanego ogrodzenia budynku gospodarczego. W umowie w sposób zindywidualizowany został określony rezultat umowy co do tożsamości przedmiotu, miejsca, czasu i terminu wykonania umowy oraz odpowiedzialności za niewykonanie rozbiórki zgodnie z umową. Rezultat miał charakter materialny i niewątpliwie był weryfikowalny ze względu na istnienie wad. Trudno również uznać, że określony w umowie rezultat, w warunkach umowy nie był obiektywnie osiągalny, czy też pewny jako rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie. W ocenie Sądu, nie można również stwierdzić, że tak określony rezultat po jego wykonaniu przez Uczestnika nie miał charakteru samoistnego, a więc nie można uznać, że po dokonaniu przez Uczestnika przedmiotowej rozbiórki konkretnego ogrodzenia, rezultat ten po jego wykonaniu nie pozostawał w obrocie niezależnie już od Uczestnika, w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko na odróżnienie go od innych przedmiotów, ale i na uchwycenie istotę osiągniętego rezultatu. Nie jest zatem prawidłowa ocena Organu, że w sprawie nie wystąpił rezultat pracy mogący stanowić odrębny przedmiot w obrocie gospodarczym. Bez znaczenia natomiast pozostaje czy możliwa była ocena rezultatu w zakresie oryginalności, nietuzinkowości, czy nowej myśli technicznej. Rezultat umowy o dzieło nie musi bowiem spełniać takich kryteriów. Podkreślenia wymaga, że przypisana umowie cecha charakterystyczna tak dla umów zlecenia, jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 K.c.) dotyczy wykonania określonej czynności bądź szeregu powtarzających się czynności, bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie. W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 K.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat, co miało miejsce w przedmiotowej umowie. Oznacza to, że starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)". Ponadto w wyroku z 28 sierpnia 2014 r. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje (sygn. akt II UK 12/14). Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "P.p.s.a."), orzekł jak w pkt 1 sentencji. Uznając, że w sprawie nie budzą wątpliwości ustalenia faktyczne dokonane przez organy, a wadliwość decyzji obu instancji sprowadza się do dokonania przez organy niewłaściwej subsumpcji w wyczerpujący sposób ustalonego stanu faktycznego do przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a., umorzył postępowanie administracyjne, w pkt 2 sentencji wyroku. Sąd nie zasądził kosztów postępowania ponieważ Skarżący działał bez profesjonalnego pełnomocnika, a wpis sądowy nie był wymagany z uwagi na zwolnienie ustawowe przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 2/15 wskazano, że przez sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych należy rozumieć także sprawę z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych.