VI SA/Wa 115/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Aneta Lemiesz Protokolant Referent Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego oddala skargę Sygn. akt: VI SA/Wa 115/18 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2017 r. w sprawie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego J. O. (dalej jako: skarżąca, strona). Podstawą prawną ww. decyzji były przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm. - dalej jako: k.p.a.) oraz § 6 ust. 1 pkt 2 w zw, z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133). Jak wskazał organ w zaskarżonej decyzji, skarżąca pełniła funkcję biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w [...] od 2005 r., ostatnio - na podstawie decyzji z dnia 8 marca 2013 r. - w zakresie rachunkowości, organizacji, zarządzania, analizy i wyceny przedsiębiorstw. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. Prezes tego Sądu zwolnił biegłą z funkcji w oparciu o § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (dalej: rozporządzenie). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że fakt prowadzenia przez Prokuraturę Regionalną w [...] postępowania przygotowawczego, w toku którego uznano skarżącą za podejrzaną popełnienia przestępstwa pomocnictwa do oszustwa oraz wydano prawomocne postanowienie o zastosowaniu wobec biegłej środków zapobiegawczych o charakterze wolnościowym w postaci nakazu powstrzymywania się od wykonywania działalności biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w [...] w dziedzinie rachunkowości oraz zarządzania, organizacji, analizy i wyceny przedsiębiorstw, poddaje w wątpliwość możliwość należytego wykonywania przez nią obowiązków biegłego. J. O. - w ocenie organu - utraciła więc warunki do pełnienia funkcji biegłego sądowego. W złożonym odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca podniosła, iż w jej ocenie zaskarżona decyzja jest błędna, wydana na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego, a jej uzasadnienie oparte na dowolnej interpretacji wybranych okoliczności sprawy, co powoduje, iż rozstrzygnięcie jest niezgodne z prawem, ma charakter szykany i narusza zasadę domniemania niewinności. Podniosła nadto, że w ustaleniach faktycznych błędnie podano, iż jest biegłym z zakresu wyceny nieruchomości, ponadto pominięto fakt, że opinia będąca przedmiotem zainteresowania prokuratury została sporządzona nie przez osobę fizyczną, ale przez osobę prawną – S. sp. z o.o. Opinia ta miała charakter prywatny, nie miała związku z wykonywaniem funkcji biegłego sądowego, zaś jej przedmiot riie był tożsamy ze specjalnością odwołującej się jako biegłej sądowej. Brak jest zatem, w jej ocenie, racjonalnych podstaw do przyjęcia, że mogłaby nieprawidłowo wykonywać funkcję biegłego sądowego. Pełni bowiem tę funkcję już trzecią kadencję, a na zlecenie organów wymiaru sprawiedliwości i ścigania wydała kilkaset opinii, w tym także w najbardziej skomplikowanych sprawach. Wskazała również, że niezwłocznie po przedstawieniu jej zarzutów zwróciła się do Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z wnioskiem o wyrażenie zgody na przerwę w wykonywaniu funkcji biegłego. Od kilku miesięcy nie wykonuje opinii, nie naraża wiec swoją postawą autorytetu Sądu. Minister Sprawiedliwości uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w ramach wielowątkowego śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Regionalną w [...] pod sygn. akt [...] zebrany materiał dowodowy dostatecznie uzasadnił podejrzenie popełnienia przez J. O. przestępstwa pomocnictwa do oszustwa dokonanego na szkodę K. S., w związku z czym w dniu 21 kwietnia 2017 r. ogłoszono biegłej postanowienie o przedstawieniu zarzutów z art. 18 § 3 w zw, z art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 i w zw. z art. 12 Kodeksu karnego. Ponadto, wobec podejrzanej zastosowano środki zapobiegawcze w postaci nakazu powstrzymywania się od wykonywania działalności biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w [...] i Sądzie Okręgowym [...] w [...] z dziedziny rachunkowości oraz zarządzania, organizacji, analizy i wyceny przedsiębiorstw oraz nakazu powstrzymywania się od wykonywania działalności biegłego skarbowego przy Izbie Skarbowej w [...] z zakresu wyceny przedsiębiorstw i ich składników, wyceny wartości akcji i udziałów w podmiotach gospodarczych oraz szacowania praw majątkowych. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. Sąd Rejonowy dla [...] w [...] utrzyma! w mocy postanowienie prokuratora o zastosowaniu wobec biegłej wymienionych środków zapobiegawczych. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, powyższe okoliczności stanowią wystarczającą podstawę do uznania, że strona nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Organ wyraził pogląd, iż z uwagi na szczególną rolę biegłego jako organu pomocniczego sądu, jego działania i zaniechania często są postrzegane przez opinię publiczną jako działania i zaniechania szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości, a więc postawa biegłego wpływa na społeczną ocenę działalności sądów i organów ścigania. Z tego też względu osoba biegłego nie może być dotknięta jakąkolwiek skazą, która podważałaby zaufanie do niej, a taką niewątpliwie stanowi przedstawienie zarzutu popełnienia przestępstwa pomocnictwa do oszustwa. Jak wskazuje się w orzecznictwie, już samo uwikłanie się biegłego w sprawie karnej w charakterze oskarżonego o przestępstwo świadczące o braku rzetelności, uczciwości i sumienności nie może być obojętne dla oceny przesłanek z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Organ wskazał, iż pomimo, że powyższa teza odnosi się do bardziej zaawansowanego stadium postępowania karnego prowadzonego w związku z popełnionym przez biegłego czynem, to jednak uznać należy, że już fakt prowadzenia przeciwko odwołującej się postępowania przygotowawczego o czyny z art. 18 § 3 w zw. z art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 i w zw. z art. 12 Kodeksu karnego, pomimo braku prawomocnego wyroku potwierdzającego winę czy nawet aktu oskarżenia, mógł stanowić podstawę faktyczną decyzji o zwolnieniu z tej funkcji. Uzasadnione materiałem dowodowym zebranym w sprawie karnej podejrzenie popełnienia przestępstwa pomocnictwa do oszustwa nie tylko bowiem podważa zaufanie do biegłego jako organu pomocniczego sądu, ale również przyczynia się do obniżenia autorytetu wymiaru sprawiedliwości. Odnosząca się zaś do postępowania karnego zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana jako przeszkoda w ocenie osoby biegłego pod kątem spełniania przesłanek, o których mowa w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie biegłych sadowych. Decyzja prezesa sądu okręgowego w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego w żaden sposób nie przesądza bowiem o odpowiedzialności karnej odwołującego się. Ustala jedynie, że wymienione wyżej okoliczności, obiektywnie oceniane, mogą uzasadniać utratę zaufania do J. O., stanowiąc również skazę mającą negatywny wpływ na społeczną ocenę wymiaru sprawiedliwości. Odnosząc się do argumentacji powołanej w odwołaniu, organ podkreślił, że podstawowym obowiązkiem biegłego sądowego jest sporządzanie ekspertyz na zlecenie organów procesowych. Zgodnie z § 5 rozporządzenia, biegły nie może odmówić wykonania należących do jego obowiązków czynności w okręgu sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony, zleconych przez sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych, z wyjątkiem wypadków określonych w przepisach regulujących postępowanie przed tymi organami. Tymczasem, wskutek zastosowania przez Prokuraturę Regionalną w [...] środków zapobiegawczych o charakterze wolnościowym, odwołująca się została pozbawiona możliwości realizacji obowiązków spoczywających na biegłych sądowych. Dalsze pełnienie przez stronę wskazanej funkcji - przynajmniej przez okres obowiązywania nakazu powstrzymywania się od działalności biegłego sądowego - jest więc bezcelowe. Za nietrafny organ uznał podniesiony w odwołaniu zarzut, że opinia będąca "przedmiotem zainteresowania" prokuratury została formalnie wydana przez osobę prawną – S. sp. z o.o., miała charakter prywatny, nie miała związku z wykonywaniem funkcji biegłego sądowego i nie dotyczyła zagadnienia mieszczącego się w specjalności odwołującej się jako biegłej sądowej. Jak bowiem wynika z wyjaśnień składanych przez stronę przed organem I instancji, to ona sporządziła kwestionowaną w postępowaniu karnym ekspertyzę. O utracie zaufania do biegłej nie przesądza zaś charakter czy przedmiot wydanej przez nią opinii, ale rodzaj zarzucanego jej w postępowaniu karnym czynu zabronionego, mogącego świadczyć o braku uczciwości, rzetelności i sumienności. Za pozbawiony znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy organ uznał fakt długotrwałej współpracy J. O. z organami wymiaru sprawiedliwości i ścigania oraz posiadania przez nią wysokich kwalifikacji w dziedzinie, w jakiej była ustanowiona biegłym sądowym. Przyczyną zwolnienia odwołującej się z tej funkcji jest bowiem ocena okoliczności dotyczących jej postawy moralno-etycznej, nie zaś kwalifikacji czy dotychczasowego sposobu wykonywania zleconych czynności. Końcowo Minister podkreślił, że zaskarżona decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w [...] nie zamyka odwołującej się drogi do ubiegania się o ustanowienie biegłym sądowym w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy, polegającego na pozytywnym dla niej zakończeniu postępowania karnego. Strona wniosła od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego - § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005r. w sprawie biegłych sądowych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w okolicznościach sprawy zachodzą przesłanki do zwolnienia jej z funkcji biegłego sądowego. W oparciu o powyższy zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2017r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2017r. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, prezentując analogiczne stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organ administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przez organy administracji publicznej Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Nie każde bowiem naruszenie prawa daje Sądowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) stanowi, kiedy decyzje lub postanowienia ulegają uchyleniu. Analizując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w zaskarżonej decyzji nie można dopatrzyć się naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarżąca postawiła w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie § 6 ust. 1 pkt 2 w zw, z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych. Zgodnie z § 6 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sadowych (Dz. U. 05.15.133) Prezes może zwolnić biegłego z ważnych powodów, a w szczególności jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności. § 12 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia natomiast stanowi, iż biegłym może być ustanowiona osoba, która daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego. W przedmiotowej sprawie Prezes Sądu Okręgowego w [...] podjął decyzję o zwolnieniu skarżącej z funkcji biegłego z uwagi na utratę przez nią rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia przyjętą jako taka przez organ I instancji, a zaakceptowaną przez Ministra Sprawiedliwości, działającego jako instancja odwoławcza, był fakt przedstawienia skarżącej zarzutów pomocnictwa do oszustwa (art. 18 § 3 w zw. z art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 i w zw. z art. 12 Kodeksu karnego) oraz wydano prawomocne postanowienie o zastosowaniu wobec biegłej środków zapobiegawczych o charakterze wolnościowym w postaci nakazu powstrzymywania się od wykonywania działalności biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w [...] w dziedzinie rachunkowości oraz zarządzania, organizacji, analizy i wyceny przedsiębiorstw oraz nakazu powstrzymywania się od wykonywania działalności biegłego skarbowego przy Izbie Skarbowej w [...] z zakresu wyceny przedsiębiorstw i ich składników, wyceny wartości akcji i udziałów w podmiotach gospodarczych oraz szacowania praw majątkowych w - jak podkreślono - wielowątkowym śledztwie - prowadzonym przez Prokuraturę Regionalną w [...] pod sygn. akt [...] Należy w tym miejscu wskazać, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęcie "rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego" zostało określone jako całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Osoba biegłego nie może być dotknięta żadną skazą, która podważałaby zaufanie do niej. Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, że sam fakt prowadzenia przeciwko skarżącej poistępowania karnego (na etapie postępowania przygotowawczego) o umyślne przestępstwo (pomocnictwo do oszustwa) jest wystarczającą okolicznością do uznania, że skarżąca nie daje pełnej rękojmi niezbędnej do wykonywania funkcji biegłego sądowego. Przywołania wymaga, nie tracący swojej aktualności i cytowany w wielu orzeczeniach, wyrok Naczelnego Sądu Administracynego z dnia 13 kwietnia 2000 r. sygn. akt II SA 115/00, w uzasadnieniu którego sąd ten uznał, że już samo uwikłanie się w sprawie karnej w charakterze oskarżonego o przestępstwo świadczące o braku rzetelności, uczciwości i sumienności nie może być obojętne dla oceny przesłanek z § 12 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia. Z podobną sytuacją mamy do czynienia na gruncie sprawy obecnie kontrolowanej, chociaż w jej realiach nie wpłynął jeszcze akt oskarżenia, lecz jedynie postawiono skarżącej zarzut, czyniąc ją podejrzaną o popełnienie przestępstwa pomocnictwa do oszustwa. Można w tym miejscu - na marginesie - dodać, iż zarzut, o którym mowa, dotyczy postaci kwalifikowanej czynu (odnosi się do mienia znacznej wartości). Niezależnie od powyższego, należy przyznać rację organom I oraz II instancji co do tego, że w sytuacji zastosowania wobec skarżącej środka zapobiegawczego, zakazującego jej de facto (w postanowieniu w tym przedmiocie mowa jest o "nakazaniu zaprzestania") wykonywania działalności biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w [...] w dziedzinie rachunkowości oraz zarządzania, organizacji, analizy i wyceny przedsiębiorstw oraz nakazu powstrzymywania się od wykonywania działalności biegłego skarbowego przy Izbie Skarbowej w [...] z zakresu wyceny przedsiębiorstw i ich składników, wyceny wartości akcji i udziałów w podmiotach gospodarczych oraz szacowania praw majątkowych - nie byłoby celowym odstąpienie od zastosowania sankcji zwolnienia skarżącej z funkcji biegłej "z ważnych powodów", na podstawie § 6 ust. 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 w/w rozporządzenia. Prawdą jest też, że zaskarżona decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w [...] nie zamyka skarżącej drogi do ubiegania się o ustanowienie biegłym sądowym w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy, polegającego na pozytywnym dla niej zakończeniu postępowania karnego. Uznając, że brak jest w sprawie podstaw dla stwierdzenia, iż zasadny jest zawarty w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego oraz, że nie występują inne podstawy uchylenia decyzji, które Sąd winien brać pod uwagę z urzędu, skargę oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a.