VI SA/Wa 1163/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka – Klimas (spr.) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi K. B. i J. B. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2004 roku; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz K. B. i J. B. kwotę 1015 (jeden tysiąc piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] września 2000 r. Pan K. B. i Pan J. B. złożyli w Urzędzie Patentowym RP podanie o udzielenie patentu na wynalazek pt.: "Światło wczesnego ostrzegania o hamowaniu pojazdów – SWOOH". Do wniosku dołączony był opis wynalazku i zastrzeżenia patentowe. Zgłoszenie oznaczono numerem [...]. Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2004 r. Urząd Patentowy powiadomił zgłaszających, ze przedmiotowe rozwiązanie nie spełnia wymogów art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity - Dz. U. nr 26, poz. 117 z 1993 r.) mającym zastosowanie na podstawie art. 315 ust. 3 ustawy Prawo własności przemysłowej, ponieważ nie jest nowe. Cechy urządzenia o nazwie "Światło wczesnego ostrzegania o hamowaniu pojazdu", charakteryzujące się tym, że takie światło umieszczone jest z tyłu pojazdu, którego praca sterowana jest przy pomocy wyłącznika sprzężonego z pedałem gazu lub urządzeniem sterowanym przez ten pedał w taki sposób, że zaświeca się przy puszczeniu, a gaśnie przy naciśnięciu tego pedału, są znane m.in. z opisu patentowego US nr [...] i [...] oraz z opisu patentowego DE [...]. Układ według opisu nr [...] (np. kol. 2 w. 30 do 35) wyposażony jest w wyłącznik 21 sprzężony z pedałem gazu sterującym światłem hamowania 15 w ten sposób, że światło to zaświeca się przy puszczaniu, zaś gaśnie przy naciśnięciu tego pedału. Podobnie, w układzie do wczesnego ostrzegania o hamowaniu pojazdu według opisu nr [...] (np. kol. 2 w. 56 do kol. 3 w. 18), światło hamowania zaświeca się przy zdjęciu nogi z pedału gazu a gaśnie przy jego naciśnięciu. Do tego celu zastosowany jest wyłącznik 24 sprzęgnięty z pedałem gazu i połączony ze światłem hamowania 32 oraz ze źródłem zasilania (akumulatorem) 28 poprzez stacyjkę pojazdu 30. W zgłoszeniu istota rozwiązania ma charakter dość ogólny. Tak ogólnie określona zasada wcześniejszego ostrzegania o hamowaniu pojazdu poprzez połączenie świateł hamowania z wyłącznikiem sprzęgniętym z pedałem gazu ujawniona jest również w opisie patentowym DE nr [...] (np. kol. 1 w. 41 do 46). Proponowane cechy dodatkowe "światło w kształcie trójkąta równobocznego..." są ujawnione w opisie patentowym GB nr [...]. Cecha ta jest alternatywna do światła "stop" zainstalowanego już w pojeździe. W wymienionych opisach patentowych US i DE zawarte są rozwiązania z wykorzystaniem świtała "stop" zainstalowanego w pojeździe. Przedmiotem zastrzeżeń, nie mogą być przy tym kolory określonego elementu, np. kolory światła, ponieważ kolor elementu nie jest cechą konstrukcyjną. Przy piśmie z dnia [...] czerwca 2004 r. Urząd Patentowy przesyła zgłaszającym sprawozdanie o stanie techniki do zgłoszenia [...]. W odpowiedzi (pismo z dnia [...] lipca 2004 r.) zgłaszający stwierdzają, że opisy patentowe wskazane w zawiadomieniu są swobodną interpretacją międzynarodowej dokumentacji patentowej oraz brakiem zrozumienia treści złożonego wniosku patentowego. W swoim piśmie zgłaszający podają, że zgodnie z treścią złożonego wniosku patentowego światło SWOOH jest światłem dodatkowym, niezależnym od działania świateł STOP. W dalszej części pisma zgłaszający wymieniają korzystne skutki realizacji ich rozwiązania. Do pisma załączony został ilustrowany opis działania SWOOH, który zdaniem zgłaszających ma rozwiać wszelkie wątpliwości w stosunku do nowości rozwiązania. Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt.: "Światło wczesnego ostrzegania o hamowaniu pojazdu – SWOOH". W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że wynalazek nie spełnia wymogów art. 11 o wynalazczości. W zawiadomieniu, opisy patentowe zostały wymienione na podstawie analizy zgłoszenia, tj. opisu, zastrzeżeń i rysunku i rozwiązań ujawnionych w opisach patentowych. Wybór tych opisów zupełnie nie wynika ze swobodnej interpretacji Urzędu Patentowego lecz z porównania z cechami, które zgłaszający chce objąć ochroną patentową. Międzynarodowa dokumentacja patentowa bynajmniej nie potwierdza stanowiska zgłaszających co do nowości ich rozwiązania. Natomiast stwierdzenie zgłaszających "światło SWOOH jest światłem dodatkowym, niezależnym od działania świateł STOP" należy rozpatrywać w kontekście zastrzeżenia patentowego, w którym zgłaszający informują "Możliwym jest wykorzystanie w urządzeniu dodatkowe światło "stop" zainstalowane już w pojeździe – po adaptacji instalacji elektrycznej". Zgłaszający potwierdzają więc tożsamość pomiędzy elementem świetlnym według zgłoszenia i światłem dodatkowym STOP instalowanym dotychczas w pojazdach. Niezależnie od powyższego, Urząd Patentowy informuje, że ochrony patentowej nie udziela się na identyczne cechy znamienne (konstrukcyjne lub układowe) pomimo tego, że zgłaszający określa je jako dodatkowe. Założenia (a nie cechy konstrukcyjne) z zastrzeżenia "jest to światło umieszczone w najbardziej widocznym miejscu z tyłu pojazdu" oraz " w kształcie i kolorze charakterystycznym dla sygnalizacji hamowania", tożsame do dodatkowego światła STOP stosowanego w pojazdach, sprowadzają się przy tym do indywidualnej i często subiektywnej oceny (np. "w najbardziej widocznym miejscu...", "w kształcie i kolorze charakterystycznym dla..."). Na założenia oraz ocenę nie udziela się ochrony patentowej. Natomiast "Ilustrowany opis działania SWOOH" załączony do pisma zgłaszających w rzeczywistości wskazuje tylko miejsce umieszczenia światła, które to miejsce z powodów, które podano wyżej, może być utożsamiane z miejscem umieszczenia dodatkowego, znanego światła STOP. Załączony "Ilustrowany opis działania SWOOH" nie dotyczy więc różnic pomiędzy hasłowo określonym rozwiązaniem według zgłoszenia i konkretnymi rozwiązaniami z przeciwstawionych opisów patentowych. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli zgłaszający. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał między innymi, że: Decyzją z dnia [...].07.2004 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia ochrony patentowej ponieważ nie uznał przedmiotu zgłoszenia za rozwiązanie nowe, a więc nie spełniające wymogu przepisu art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity: Dz. U. Nr 26, poz. 117 z 1993 r.), mającej zastosowanie na podstawie art. 315 ust. 3 powołanej na wstępie ustawy Prawo własności przemysłowej. Przesłanką do postawienia zarzutu braku nowości przedmiotu zgłoszenia [...] był fakt zbieżności, zbyt ogólnie sformułowanych, istotnych cech znamiennych zgłoszonego rozwiązania z cechami rozwiązania ujawnionego w amerykańskim opisie patentowym US [...] należącym do stanu techniki, gdzie "wczesne ostrzeganie o hamowaniu polega na czasowym włączaniu za pomocą wyłącznika, sprzężonego z pedałem gazu 21, świateł hamowania 15 (na przeciąg określonego czasu) w momencie zwolnienia pedału gazu (zdjęcia nogi) oraz wyłączaniu tych świateł z chwilą ponownego naciśnięcia na pedał gazu" (co jest objaśnione również na rysunku fig.1), a na co Urząd wskazał między innymi w swoim zawiadomieniu z dnia [...].06.2004 r. Zgłaszający nie ograniczył zakresu żądanej ochrony patentowej oraz w swym piśmie z dnia [...].07.2004 r. (do Urzędu wpłynęło w dniu [...].07.2004 r.) zbagatelizował stanowisko merytoryczne Urzędu stwierdzając, że opisy patentowe powołane w trakcie postępowania (i wykazane w sprawozdaniu o stanie techniki, czyli US [...], US [...], DE [...], US [...], US [...] i GB [...]) są swobodną interpretacją międzynarodowej dokumentacji patentowej i związane są z brakiem zrozumienia treści złożonego wniosku patentowego, a następnie skoncentrował się na podkreślaniu drugorzędnych różnic przedmiotowego rozwiązania (np. kolorystyki, kształtu i lokalizacji dodatkowego światła) w stosunku do znanych rozwiązań. Akcentował zwłaszcza przy tym przewidywane zalety i korzyści związane z zastosowaniem proponowanego rozwiązania własnego, tak jakby wynikały one wyłącznie z cech drugorzędnych, a nie kwestionowanej przez Urząd istoty rozwiązania. Urząd nie uznał tak przedstawionej argumentacji zgłaszającego i w myśl przepisów art. 49 ust. 1 cytowanej ustawy pwp wydał decyzję odmowną, gdyż zgłaszający ubiegał się o ochronę istotnych cech rozwiązania należących do stanu techniki. Zgłaszający pismem z dnia [...].09.2004 r., które wpłynęło do Urzędu Patentowego RP w dniu [...].09.2004 r. odwołał się od decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...].07.2004 r. odmawiającej udzielenia patentu na przedmiotowe zgłoszenie [...]. W uzasadnieniu swojego wniosku zgłaszający przedstawia własną wykładnię art. 11 Ustawy o wynalazczości (tekst jednolity Dz. U. Nr 26, poz. 117 z 1993 r.) oraz kwestionuje jego powołanie w decyzji odmownej, a następnie akcentuje ponownie główne różnice pomiędzy przedmiotowym rozwiązaniem [...], a przeciwstawionym przez Urząd Patentowy stanem techniki oraz nie ustosunkowuje się do wskazanych przez Urząd Patentowy istotnych cech wspólnych, jak również wyraża wolę uczestniczenia w posiedzeniu Izby Odwoławczej w celu złożenia ewentualnych dalszych wyjaśnień. Urząd Patentowy RP przedstawioną argumentację zgłaszającego w piśmie z dnia [...].09.2004 r. odrzuca w całości jako bezzasadną i nie dotyczącą meritum przedstawionych przez Urząd Patentowy zarzutów zwłaszcza, że akcentowane przez zgłaszającego drugorzędne cechy przedmiotowego rozwiązania są w pełni możliwe do przewidzenia dla znawcy przedmiotu tym bardziej, że sam zgłaszający w opisie rozwiązania wskazuje na możliwość alternatywnego wykorzystania dodatkowego światła "stop" do celów wczesnego ostrzegania. Wynikają one zatem w sposób oczywisty z przytoczonego w trakcie postępowania stanu techniki (wykaz patentów w sprawozdaniu o stanie techniki). Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli Pan K. B. i pan J. B. zwani dalej skarżącymi. W skardze domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji, której zarzucili - nie wykazanie poprzez użycie w decyzji określeń nieostrych, w ocenie skarżącego, że patent US [...] jest identyczny ze zgłoszeniem. Sama zbieżność intencji w rozwiązaniu tego samego zagadnienia nie jest równoznaczna z identycznością rozwiązania technicznego. Skarżący wyjaśnili, że światło STOP jest sygnalizacją wg Prawa o ruchu drogowym podjęcia hamowania hamulcem zasadniczym, ma kolor czerwony i zapala się samoczynnie. Natomiast światło SWOOH zapala się również samoczynnie, ale jego zadaniem jest uprzedzenie (wyprzedzenie) zadziałania światła STOP, wpływając na poprawę bezpieczeństwa o ruchu drogowym. Skarżący podkreślili, że z należytą uwagą potraktowali zawiadomienie o stanie techniki i podkreślili, że przeciwstawione patenty dotyczą działania świateł hamowania, a nie dodatkowego światła wczesnego ostrzegania o hamowaniu. W ocenie skarżących Urząd zbyt swobodnie interpretował międzynarodową dokumentację patentową. W ocenie skarżących ich rozwiązanie spełnia wymogi art. 11 ustawy o wynalazczości. Ponadto podnieśli przewlekłość postępowania i zaniedbania proceduralne Urzędu. W ocenie skarżących wyniki badania wstępnego patentu winny być im doręczone celem zajęcia stanowiska przed publikacją rozwiązania. Podkreślili, że po podaniu rozwiązania do powszechnej wiadomości nikt nie zgłosił zastrzeżeń, to w ich ocenie nie istnieją żadne przeciwwskazania do wydania pozytywnej opinii. Podkreślili również, że w ich ocenie przeciwstawione patenty nie zostały podane do "wiadomości powszechnej", poprzez brak stosownej informacji w publikacjach polskich. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu Urząd szczegółowo ustosunkował się do zarzutów skargi podnosząc, iż są one bezpodstawne i bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto, co wymaga podkreślenia, stosownie do przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję w punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. 2003, Nr 119, poz. 1117) w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy (22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku są zatem przepisy ustawy o wynalazczości, gdyż przedmiotowy wynalazek "Światło wczesnego ostrzegania o hamowaniu pojazdów – SWOOH" został zgłoszony w dniu [...] września 2000 r. przez Pana K. B. i J. B. Urząd Patentowy RP podejmując decyzję administracyjną w sprawie o udzielenie patentu na przedmiotowy wynalazek "Światło wczesnego ostrzegania o hamowaniu pojazdów – SWOOH" był również związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania (art. 252 p.w.p.). Zasada ta obowiązywała również na gruncie poprzednio obowiązującego stanu prawnego. Związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza m.in., że Urząd Patentowy RP jest obowiązany m.in. do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) a więc musi podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Jak wynika z uzasadnienia decyzji i materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych organ podjął w niniejszej sprawie rozstrzygniecie uznając, że rozwiązanie "Światło wczesnego ostrzegania o hamowaniu pojazdów – SWOOH" nie jest nowe (nie spełnia wymagań art. 11 ustawy o wynalazczości) w oparciu o przeciwstawione patenty amerykańskie US nr [...] i [...] oraz opis patentowy DE [...] bez dołączenia tłumaczeń opisów patentowych na język polski. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla poprawności postępowania toczącego się przed Urzędem Patentowym. Według art. 27 Konstytucji RP i art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 1999r., nr 90, poz. 999) językiem urzędowym jest język polski. Przed organami administracji publicznej dokonuje się czynności w języku polskim, odnosi się to również do dokumentów (patrz wyrok NSA z dnia 6 marca 2001 r. V SA 165/01, z dnia 21 maja 2002 r. II SA 4033/01). Urząd zobowiązany jest także do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa). Ma obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz zgłoszonych żądań. Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Ponieważ przeciwstawione patenty nie zostały przetłumaczone na język polski w związku z tym Sąd nie jest w stanie zbadać, czy rzeczywiście w dacie zgłoszenia rozwiązanie "Światło wczesnego ostrzegania o hamowaniu pojazdów – SWOOH" było rozwiązaniem nowym w świetle art. 11 ustawy o wynalazczości tj. przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskanego patentu nie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania w szczególności przez publikację, jawne stosownie lub wystawienie na wystawie publicznej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera jedynie szczątkowe fragmenty tłumaczenia przeciwstawionych patentów, co nie obrazuje w żadnym razie całości rozwiązań. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dysponował więc wystarczającym materiałem dla zbadania legalności zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy, że to nie Sąd lecz organ administracji gromadzi dowody w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreśla, że wynalazkiem jest rozwiązanie jakiegoś problemu przy posłużeniu się zdatnymi do opanowania siłami przyrody dla osiągnięcia przyczynowo przewidywalnego rezultatu leżącego poza sferą intelektualnego oddziaływania człowieka. Technika jest sferą działalności człowieka, której bazą teoretyczną są stosowane nauki przyrodnicze wymagające weryfikacji eksperymentalnej. Poza sferą techniki pozostają obszary działalności ludzkiej, których bazą teoretyczną są takie nauki jak matematyka, lingwistyka, programowanie wymagające wyłącznie weryfikacji logicznej. Dla oceny rozwiązania wynalazku należy rozłożyć je na elementy składowe wśród których są zarówno elementy techniczne jak i nietechniczne. Rozwiązanie jest patentowalnym wynalazkiem o ile w obszarze technicznym jest przynajmniej jeden nowy nieoczywisty element. Jeśli wkład wynalazczy leży wyłącznie w obszarze nietechnicznym rozwiązanie należy uznać za niepatentowalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej naruszenia art. 11 ustawy o wynalazczości nie spełnia wymogów stawianych mu przez art. 107 § 3 kpa (zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa), gdyż jedynie w znikomym stopniu odnosi się do braku nowości wynalazku. Z powołanych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 litera c p.p.s.a.). O niewykonalności orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a., a o kosztach w oparciu o art. 200 p.p.s.a.