VI SA/Wa 119/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego R. F. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi R. F., skarżącego w niniejszej sprawie, na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] dokonanemu uchwałą Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2008 r. [...]. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. R. F. w dniu [...] października 2007 r. złożył wniosek o wpis na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] na podstawie art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uchwałą z dnia [...] grudnia 2007 r. [...] odmówiła wpisu na listę adwokatów uznając, iż skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Skarżący złożył odwołanie od tej uchwały do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...]. Uchwałą z dnia [...] marca 2008 r. sygn. [...] Prezydium NRA uchyliło ww. uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia ORA w [...]. Uchwałą z [...] kwietnia 2008 r. [...] ORA w [...] ponownie odmówiła wpisu skarżącemu na listę adwokatów. Skarżący złożył odwołanie od tej uchwały do Prezydium NRA. Prezydium NRA uchwałą z dnia [...] września 2008 r. [...] uchyliło uchwałę ORA w [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. [...] i wpisało R. F. na listę adwokatów tej Izby. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 69 ust. 2 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2, art. 4b ust. 1 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2002 r., Nr 123, poz. 1058 ze zm.) w zw. z art. 2 § 2, art. 151 § 1 i art. 151 b § 4 ustawy z dnia 21 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) i w zw. z art. 11 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury (Dz. U. Nr 162, poz. 1125 ze zm.) i art. 104, 107 § 1-3 k.p.a. sprzeciwił się wpisowi skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że Prezydium NRA podejmując decyzję o wpisie nie wzięło pod uwagę wszystkich przesłanek mających wpływ na wpis zainteresowanego na listę adwokatów. W myśl zapisu z art. 4b ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy adwokat nie może bowiem wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy, a skarżący decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] został mianowany z dniem [...] maja 2008 r. na referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w S., na którym to stanowisku pracuje do chwili obecnej. Kandydat został mianowany referendarzem w trakcie postępowania o wpis na listę adwokatów, co wskazuje jednoznacznie, że nie miał zamiaru rezygnować ani z pracy w sądownictwie, ani z wykonywania zawodu adwokata co jest sprzeczne z art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze. Organ odniósł się przy tym do zakresu uprawnień referendarzy sądowych i odwołując się do art. 2 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych stwierdził, że wykonują oni zadania z zakresu ochrony prawnej w sądach. Zgodnie z obowiązującą praktyką czynności powierzone referendarzowi może wykonywać także sędzia, a zatem referendarz w zakresie powierzonych mu czynności co do zasady ma takie kompetencje jak sędzia. Stosownie do art. 151 § 1 powoływanej ustawy referendarz sądowy w zakresie wykonywanych obowiązków jest niezależny co do treści wydawanych orzeczeń i zarządzeń określonych w ustawach. Zatem, skoro referendarz może w zakresie swoich kompetencji wydawać orzeczenia, także kończące sprawę w sposób merytoryczny, to czynności te mają charakter orzeczniczy. Nadto organ podniósł, że zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury, stosowanego na mocy w/powołanej ustawy, odpowiednio do referendarzy sądowych, referendarz sądowy, nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia bez zgody przełożonego (ust. 1), jak również nie może wykonywać zadań sprzecznych ze swoimi obowiązkami oraz podważających zaufanie do sądu i prokuratury (ust. 2). Kandydat zaś nie przedstawił zgody pracodawcy na wykonywanie zawodu adwokata. Niezależnie od braku takiej zgodny przełożonego, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, byłoby niedopuszczalne jednoczesne wykonywanie obowiązków referendarza sądowego i zawodu adwokata przez pana R. F.. W tym stanie rzeczy Minister Sprawiedliwości uznał, że nie skorzystanie przez Ministra Sprawiedliwości z kompetencji określonej w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, do wyrażenia sprzeciwu wpisowi panu R. F. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w K. spowoduje, iż wpis wymienionego zostanie uznany za dokonany i rozpoczęcie wykonywania przez R. F. zawodu będzie warunkowane jedynie złożeniem przez niego, przed dziekanem okręgowej rady adwokackiej, ślubowania oraz wyznaczeniem swojej siedziby zawodowej. Ustawa - Prawo o adwokaturze nie przewiduje bowiem procedury umożliwiającej odmowę przyjęcia ślubowania ani odmowę przyjęcia oświadczenia o wyznaczeniu siedziby zawodowej z jakichkolwiek powodów. Inaczej niż w przypadku ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, która w art. 28 konstytuuje instytucję zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Prawo o adwokaturze nie zawiera takiej instytucji w odniesieniu do wykonywania zawodu adwokata. Brak sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości od wpisu pana R. F. na listę adwokatów spowoduje zatem powstanie stanu sprzecznego z prawem, poprzez naruszenie dyspozycji art. 4b ust. 1 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze. Stan taki trwałby do chwili podjęcia uchwały przez właściwą okręgową radę adwokacką o skreśleniu wpisanej osoby z listy adwokatów bądź ustania stosunku pracy tej osoby. Powyższe argumenty znajdują, zdaniem organu, potwierdzenie w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 1992 r., sygn. W 2/92, OTK 1992/21 stwierdzającej, iż zakaz wykonywania zawodu radcy prawnego oznacza zarówno zakaz uzyskania uprawnienia do wykonywania zawodu radcy prawnego, jak i niedopuszczalność wpisu na listę. Istota tezy zawartej w tej uchwale została następnie inkorporowana do ustawy o radcach prawnych, poprzez nowelizację art. 26 tej ustawy, dokonana ustawą z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 75, poz. 471 z późn. zm.). Opisana powyżej uchwała dotyczy co prawda sytuacji wpisu na listę radców prawnych, tym niemniej dopuszczalne jest wyprowadzenie z zawartej w niej tezy wniosku, iż zakaz wykonywania zawodu adwokata w określonych przez ustawę - Prawo o adwokaturze przypadkach, oznacza również niedopuszczalność dokonania wpisu na listę adwokatów. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 4b ust. 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze przez przyjęcie, że przepisy te wyznaczają negatywne przesłanki uniemożliwiające dokonanie wpisu na listę adwokatów, podczas gdy z ich treści wynika, że mają one zastosowanie do adwokatów, a nie do osób, które adwokatami nie są, a dopiero ubiegają się o wpis na listę adwokatów, a nadto w sytuacji, gdy art. 68 ust. 4 powołanej ustawy jednoznacznie określa przesłanki negatywne warunkujące wpis na listę adwokatów, wśród których nie ma okoliczności, o których mowa we wskazanych przepisach prawa, na których sprzeciw oparto. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W obszernym uzasadnieniu zarzutów skargi skarżący podniósł również, iż powołany przez organ wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył zakazu uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego przez sędziów i prokuratorów, a zatem dotyczył wpisu na listę innej korporacji i innych przepisów prawa i już z tego względu nie może mieć zastosowania w sprawie. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, ta kontrola jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja narusza bowiem prawo w stopniu uzasadniającym w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., jej uchylenie. Stosownie do art. 69 ust. 2 powołanej ustawy wpis na listę adwokatów uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się wpisowi w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały wraz z aktami osobowymi przy czym organ wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej. Powołany przepis ustawy daje Ministrowi Sprawiedliwości prawo sprzeciwu od wpisu określonej osoby na listę adwokatów. W korzystaniu z powyższego prawa i ocenie prawnej (jak i w zakresie stanu faktycznego) Minister Sprawiedliwości jest jednak ograniczony przepisami określającymi przesłanki wpisu na listę adwokatów. Z art. 65 powołanej ustawy wynika, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (ust. 1), korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych (ust. 2), ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 3), odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki (ust. 4) z tym, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny (skarżący zdał egzamin sędziowski). Sprzeciw zawarty w zaskarżonej decyzji nie opiera się jednak na braku którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 65 ust. 1-3 powołanej ustawy. Z uzasadnienia sprzeciwu wynika bowiem, iż jego podstawą jest twierdzenie organu, co do zaistnienia przesłanki z art. 4 b ust. 1 pkt 1 tej ustawy stanowiącej przeszkodę do wykonywania przez adwokata zawodu. Powołany przepis, stanowiący w istocie podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi, iż adwokat nie może wykonywać zawodu jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Z literalnego brzmienia przepisu wynika zatem wprost, że przepis ten odnosi się wyłącznie do adwokatów, a skarżący co trafnie podkreśla, adwokatem nie jest, bo dopiero ubiega się o wpis na listę adwokatów. W świetle powyższego i przepisów Działu V powołanej ustawy regulujących zagadnienie wpisu na listę adwokatów, jego przesłanki i tryb dokonywania wpisu nie ma, wbrew przekonaniu organu podstaw, by zakaz wykonywania zawodu adwokata statuowany art. 4b ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy stanowił negatywną przesłankę wpisu na listę adwokatów. Podkreślić przy tym należy, że kwestia wpisu została w powołanych przepisach uregulowana w sposób jasny, jednoznaczny i wyczerpujący i wystarczającą dla ich stosowania jest literalna wykładnia. Nie ma zatem potrzeby odwoływania się w tym względzie do przepisów ustawy zawartych w innych działach ustawy. Intencja ustawodawcy i ratio legis regulacji odnoszących się do zagadnienia wpisu została bowiem jasno wyrażona w przepisach Działu V przez jednoznaczne wskazanie przesłanek, w art. 65 ustawy stanowiących podstawę wpisu na listę adwokatów. Szczególnego podkreślenia wymaga okoliczność, iż ustawodawca w art. 68 ust. 4 także w sposób jednoznaczny wskazał sytuacje, w których właściwa okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów. Należy zatem przyjąć, iż Rada nie ma swobody w doszukiwaniu się przeszkód do dokonania wpisu poza tymi, które w powołanym przepisie zostały wskazane. Takich uprawnień nie ma również Minister Sprawiedliwości. Skoro bowiem służy mu prawo sprzeciwu od wpisu to jest on związany prawem, które kwestie wpisu reguluje. Podnieść przy tym należy, iż powołana uchwała Trybunału Konstytucyjnego dotyczy zakazu uzyskania uprawnień do wykonywania radcy prawnego i jako taka nie może mieć odniesienia do sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu, w szczególności zaś nie może być pomocna w dokonywaniu wykładni przepisów dot. przesłanek wpisu na listę adwokatów. Tym samym jej treść nie potwierdza, jak uznaje organ, jego stanowiska co do naruszenia dyspozycji art. 4b ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy. W zaistniałym stanie rzeczy całkowicie niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy i wskazania tego przepisu w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji. Przepis ten, co jednoznacznie wynika z jego treści określa bowiem wyłącznie przesłankę skreślenia adwokata z listy adwokatów, a sprawa, co nie powinno budzić wątpliwości, nie dotyczy skreślenia z listy, tylko wpisu na tę listę. Zatem rozważania, czy i w jakim zakresie skarżący miał zamiar zrezygnować z pracy w sądownictwie i postępować w przyszłości sprzecznie z dyspozycją powołanego przepisu, jak i te które dotyczą charakteru pracy referendarzy i zakresu ich uprawnień oraz obowiązków są zbędne, bo bezprzedmiotowe zaś zastosowanie wskazanych przez organ przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawy o pracownikach sądów i prokuratury wadliwe. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 sentencji, w punkcie 2 po myśli art. 152 p.p.s.a. zaś o kosztach orzeczono stosując art. 200 p.p.s.a.