VI SA/Wa 119/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2016 r. sprawy ze skargi O. GmbH z siedzibą w B., Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia patentu oddala skargę w całości Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "UP") decyzją z [...] listopada 2015 r. nr [...], na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 224 ust. 4 oraz art. 245 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. 2013 r. poz. 1410, dalej: "P.w.p."), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego [....] czerwca 2014 r. przez O., B., N. (dalej: "Uprawniony", "Strona", "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2014 r., stwierdzającą wygaśnięcie z dniem [...] czerwca 2013 r. patentu na wynalazek pt.: "U." [...], udzielonego na rzecz Uprawnionego, z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 4 rok ochrony. UP decyzją z [...] marca 2014 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i ust. 4 w związku z art. 224 ust. 4 P.w.p., stwierdził wygaśnięcie z dniem [...] czerwca 2013 r. patentu na przedmiotowy wynalazek z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 4 rok ochrony. [...] czerwca 2014 r. (data wpływu do UP) w ustawowym terminie pełnomocnik uprawnionego złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w uzasadnieniu którego (nadesłanego po wezwaniu Strony do uzupełnienia braków formalnych, w tym do wniesienia należnej opłaty od wniosku, uzupełnionego następnie kolejnym pismem z [...] listopada 2014 r.), pełnomocnik Strony wyjaśnił, że patent [...] dotyczy pierwszego wynalazku [...] firmy O., będącejspółką zależną [...] firmy J.. ([...]) koordynującej działania grupy [...] firm o globalnym zasięgu. Postępowanie przed EPO w sprawie przedmiotowego wynalazku prowadziła kancelaria patentowa z M. na zlecenie Uprawnionego. Jednakże ze strony Uprawnionego kontakt z kancelarią utrzymywał jeden z [...] współtwórców wynalazku - P. F., z siostrzanej firmy Uprawnionego, należącej do tej samej grupy przedsiębiorstw, a mianowicie z firmy S. należącej do J. Instrukcje walidacji patentu [...] w wybranych krajach europejskich - w tym w Polsce, kierował do kancelarii patentowej z M. - P. F. On także merytorycznie akceptował rozliczenia z tą kancelarią. Rutynowe zapytanie kancelarii Z. w sprawie opłat okresowych w Polsce, gdzie obowiązuje przymus rzecznikowski skierowane zostało w zwykłym trybie elektronicznym do P. F. W korespondencji chodziło o wskazanie, kto będzie odpowiedzialny za dozorowanie tych opłat. Brak odpowiedzi na to zapytanie miał oznaczać obsługę tych płatności niezależną od kancelarii Z. P. F. opuścił w połowie 2012 roku firmę S., skutkiem czego zapytanie kancelarii Z. pozostało bez odpowiedzi i doprowadziło do nieporozumienia w tej kwestii. Dalszym skutkiem było również to, że wobec braku instrukcji do zajmowania się opłatami rocznymi w Polsce, kancelaria Z. nie prowadziła dalszej korespondencji w tej sprawie z P. F. Jednocześnie jego adres e-mailowy został wkrótce wyłączony przez operatora serwera poczty elektronicznej firmy S., zaś jego obowiązki przejął P. K., który niezwłocznie powiadomił kancelarię o zaistniałej zmianie. Dopiero w toku korespondencji związanej z opłatami okresowymi w roku 2014 P. K. jako osoba odpowiedzialna z ramienia Uprawnionego ustalił, że wystąpiło nieporozumienie co do opłaty rocznej należnej w Polsce w roku 2013 i niezależnie od pełnej intencji uprawnionego do utrzymania ochrony w Polsce skutkiem opisanych wyżej okoliczności niezależnych od woli i działania wszystkich osób zaangażowanych w obsługę patentu [...]. UP ponownie rozpatrując sprawę wskazał w zaskarżonej decyzji, że zgodnie z art 90 ust 1 pkt 3 P.w.p., patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. Opłaty za dalsze okresy ochrony zgodnie z art 224 ust 2 powołanej ustawy powinny być wnoszone z góry, a najpóźniej w dniu upływu poprzedniego okresu ochrony. Wyjątkowo opłaty takie mogą być uiszczane w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu, z tym, że w takiej sytuacji opłata podstawowa za ochronę podlega zwyżce w wysokości 30%, zgodnie z art. 224 ust 4 P.w.p. Organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie ostatnim dniem ochrony był dzień [...] czerwca 2013 r., tak więc termin do wniesienia opłaty za kolejny rok ochrony upływał w tym dniu. Opłata powiększona o 30% mogła być wniesiona w dodatkowym 6 miesięcznym terminie tj. do [...] grudnia 2014 r. Uprawniony nie wniósł wymaganej opłaty w żadnym z powyższych okresów. UP wyjaśnił ponadto, że obowiązujące przepisy prawa nie przewidują możliwości przywrócenia terminu do wniesienia opłat za ochronę po upływie sześciu miesięcy od dnia upływu poprzedniego okresu ochrony. Termin ten jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu bez względu na przyczynę uchybienia, chyba że wystąpią nadzwyczajne okoliczności określane mianem siły wyższej. Zgodnie z przepisem art. 243 ust. 6 P.w.p., do terminów uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Okoliczność wystąpienia sil wyższej musi być udowodniona przez zainteresowanego. Pojęcie siły wyższej ujmowane jest w orzecznictwie i doktrynie jako zdarzenie zewnętrzne, które ma charakter nadzwyczajny i któremu nie można zapobiec. Do niniejszej kategorii zaliczane są zdarzenia o charakterze katastrof przyrodniczych (np. powodzie, huragany, trzęsienia ziemi) lub nadzwyczajnych zaburzeń życia zbiorowego (np. wojna, rozruchy), które uniemożliwiają uprawnionemu dokonanie określonej czynności. UP po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uznał, iż okoliczności wskazane przez pełnomocnika Uprawnionego nie mają charakteru siły wyższej i z tego względu nie zasługują na uwzględnienie. W skardze z [...] grudnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję UP z [...] listopada 2015 r. Skarżący, działając poprzez pełnomocnika, wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów procesu według norm przepisanych. Skarżący wniósł również o przeprowadzenie mediacji w niniejszej sprawie, na które nie wyraził zgody UP. Pełnomocnik Skarżącego, w uzasadnieniu skargi przypomniał, że niekorzystny splot okoliczności zakłócił komunikację między Skarżącym a jego zagranicznym pełnomocnikiem - kancelarią Z. z M., skutkiem czego instrukcje do wniesienia opłaty za czwarty rok ochrony w Polsce nie dotarły ani do w/w wskazanego pełnomocnika zagranicznego, ani do pełnomocnika, reprezentującego Skarżącego przed organami w Polsce. Jak wynika z przedstawionych wyjaśnień, intencja Skarżącego utrzymania w Polsce ochrony wynalazku objętego patentem nr [...], przełożona została na właściwe i terminowo podjęte działania, a mimo to na skutek niekorzystnego splotu okoliczności instrukcje do wniesienia opłaty w roku 2013 za 4 rok nie dotarły do pełnomocnika Skarżącego w Polsce. Pełnomocnik Skarżącego powołał się następnie na ustaloną praktykę organów Unii Europejskiej oraz Europejskiego Urzędu Patentowego funkcjonującego, poza struktura Unii Europejskiej, wskazując, że Polska jest stroną konwencji o patencie europejskim będącej podstawą działalności tego Urzędu, zgodnie z którą zaistnienie niekorzystnego splotu okoliczności w działalności profesjonalnej w obszarze ochrony własności przemysłowej, jeśli działalność taka jest prowadzona w sposób zorganizowany, a użytkowany system komunikacji z klientami oraz organami właściwymi do udzielania i utrzymywaniu w mocy praw np. patentowych, działa zazwyczaj sprawnie - jest uwzględniane jako podstawa faktyczna dla usprawiedliwienia uchybienia terminowi, niezależnie od przepisów regulujących skutki działania siły wyższej. Pełnomocnik Skarżącego podkreślił, że obowiązek harmonizacji systemu prawa w Polsce jest posunięty tak daleko, że przy interpretacji przepisów należy uwzględniać orzecznictwo organów ponadnarodowych działających w Unii Europejskiej, a zatem także orzecznictwo Europejskiego Urzędu Patentowego a także, że wykluczone jest stosowanie przepisów, które są sprzeczne z normami obowiązującymi w Unii Europejskiej. Pełnomocnik Skarżącego wskazał zatem, że w ustawowo określonych terminach Skarżący podjął decyzję oraz kroki zwykle pozwalające na dochowanie wszystkich obowiązujących terminów wnoszenia opłat urzędowych za udzielone prawa wyłączne, a jedynie niekorzystne okoliczności niezależne od jego woli uniemożliwiły wniesienie opłaty za 4 rok ochrony w terminie. Podkreśla przy tym, że za brakiem winy, zarówno Skarżącego, jak i działających w jego imieniu pełnomocników, przemawia domniemanie racjonalności działań przedsiębiorców. Na kilka miesięcy przed [...] czerwca 2013 r. bowiem, Skarżący poniósł znaczne nakłady na walidację patentu nr [...] w Polsce i nawet w pierwszej połowie 2013 r. wnosił opłatę urzędową za publikację tłumaczenia tego patentu na jęz. Polski. Te nakłady byłyby całkowicie niezasadne, gdyby nie miał intencji utrzymywania w Polsce ochrony przedmiotowego patentu co najmniej do czasu technicznej innowacyjności tego rozwiązania. W odpowiedzi na skargę UP wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Rozpoznając sprawę Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. W świetle art. 224 ust. 2 P.w.p., opłaty za dalsze okresy ochrony są uiszczane, z zastrzeżeniem ust. 1, z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Z ust. 4 tego artykułu wynika, że opłaty, o których mowa w ust. 2, można uiszczać również w terminie sześciu miesięcy po upływie terminu określonego w ust. 2, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej. Termin ten nie podlega przywróceniu. Zgodnie natomiast z art. 90 ust. 1 pkt 3 P.w.p., patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest, że opłata za 4 rok ochrony przedmiotowego patentu [...], nie została uiszczona do [...] czerwca 2013 r., kiedy upływał poprzedni okres ochrony, jak również do [...] grudnia 2013 r., a więc w okresie kolejnych sześciu miesięcy po upływie poprzedniego okresu ochrony, kiedy przedmiotowa opłata mogła być uiszczona wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30% opłaty należnej. Ponieważ powyższy termin, zgodnie z art. 224 ust. 4 P.w.p., nie podlega przywróceniu, ma do niego zastosowanie art. 243 ust. 6 P.w.p, z którego wynika, że do terminów, do których nie ma zastosowania przepis ust. 1 (dotyczący terminów przywracalnych), uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności, stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. W sprawach tych Urząd Patentowy wydaje, po przedstawieniu przez zainteresowanego odpowiednich dowodów, postanowienia. Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, że nadzwyczajnymi okolicznościami usprawiedliwiającymi uchybienie terminu uiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony patentu, o którym mowa w art. 224 ust. 4 P.w.p., są okoliczności mieszczące się w zakresie pojęcia siły wyższej, a więc nieprzewidywalne, którym nie można zapobiec (np. powódź, huragan, trzęsienie ziemi, wojna). Należy podkreślić, że okoliczności stanowiące przyczynę uchybienia w niniejszej sprawie terminu do wniesienia opłaty za kolejny okres ochrony przedmiotowego patentu, nie należą do zdarzeń mających charakter siły wyższej. Są to bowiem okoliczności natury organizacyjnej, a więc nie mające charakteru zewnętrznego, na które Skarżący nie mógł mieć żadnego wpływu. Również pełnomocnik Skarżącego, nie twierdzi, że przyczyny uchybienia terminu uiszczenia przedmiotowej opłaty miały charakter siły wyższej. Pełnomocnik Skarżącego przyczyny te przedstawia, jako niezawiniony przez Skarżącego splot niefortunnych, organizacyjnych zdarzeń, które zakłóciły komunikację pomiędzy Skarżącym, a podmiotami odpowiedzialnymi za wnoszenie opłat związanych z przedmiotowym patentem. Pełnomocnik Skarżącego powołując się na praktykę Europejskiego Urzędu Patentowego oraz konwencję o patencie europejskim, której stroną jest Polska, stoi na stanowisku, że przedmiotowe problemy organizacyjne stanowią usprawiedliwienia uchybienia terminowi, niezależnie od przepisów regulujących skutki działania siły wyższej. Odnosząc się do powyższej argumentacji, należy zauważyć, że stanowisko pełnomocnika Skarżącego stoi w sprzeczności z brzmieniem art. 224 ust. 4 P.w.p., z którego wynika, że określony w tym przepisie termin uiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony patentu wraz z opłatą dodatkową, nie podlega przywróceniu, jak również z brzmieniem art. 243 ust. 6 P.w.p., z którego wynika, że okolicznościami usprawiedliwiającymi uchybienie terminu uiszczenia tej opłaty, są okoliczności mieszczące się w zakresie pojęcia siły wyższej. Pełnomocnik Skarżącego dąży do przyjęcia, że w ramach nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 243 ust. 6 P.w.p., mieszczą się nie tylko zdarzenia z zakresu siły wyższej, ale również niezawinione okoliczności organizacyjne. Podkreślenia jednak wymaga, że byłoby to równoznaczne z zastosowaniem w niniejszej sprawie art. 243 ust. 1 P.w.p. i uznaniem wbrew treści art. 224 ust. 4 P.w.p., przywracalności terminu uiszczenia przedmiotowej opłaty za kolejny okres ochrony patentu. Z tych względów Sąd nie może zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika Skarżącego, które prowadziłoby do przyjęcia wykładni contra legem art. 224 ust. 4 oraz art. 243 ust. 6 P.w.p. Niezależnie od powyższego, gdyby przyjąć stanowisko pełnomocnika Skarżącego za prawidłowe, Sąd zgadza się ze stanowiskiem UP, że opisane okoliczności nie usprawiedliwiałyby uchybienia omawianego terminu uiszczenia opłaty, nie stanowią bowiem o braku winy Skarżącego w jego uchybieniu. W ocenie Sądu, przy dołożeniu należytej staranności ze strony Skarżącego, nie doszło by do opisanej przez pełnomocnika Skarżącego sytuacji, skutkującej nieuiszczeniem w terminie opłaty za kolejny okres ochrony przedmiotowego patentu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), oddalił skargę.