VI SA/Wa 1193/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2007 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz Skarbu Państwa do kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem wpisu sądowego, z uiszczenia którego skarżąca została zwolniona. Wnioskiem z dnia 5 października 2005 r. skierowanym do Ministra Sprawiedliwości do Ministra Sprawiedliwości E. M. domagała się stwierdzenia nieważności dwóch decyzji wydanych przez ten organ: decyzji z dnia [...] października 2003 r. odwołującej E. M. ze stanowiska notariusza oraz decyzji z dnia [...] listopada 2003 r. utrzymującej w mocy wcześniejszą decyzję. Wniosek został ponowiony pismem z dnia [...] listopada 2005 r. skierowanym do Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego za pośrednictwem Prokuratury Apelacyjnej w R. Decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2003 r. o odwołaniu E. M. ze stanowiska notariusza. W uzasadnieniu organ podniósł, iż w wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność. Organ powołał się na wyrok WSA w Warszawie (sygn. akt 6 II SA 4871/03), mocą którego została oddalona skarga E. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2003 r., zaś Sąd przyznał że przy odwołaniu E. M. ze stanowiska notariusza uchybiono procedurze, jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik postępowania. Z kolei wyrokiem NSA z dnia 29 czerwca 2005 r. (sygn. akt II GSK 62/05) oddalona została skarga kasacyjna od ww. wyroku WSA. Na tej podstawie organ stwierdził, że brak jest przesłanek formalnoprawnych pozwalających na wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wskazanych przez skarżącą E. M.. W wyniku wniesionego odwołania, Minister Sprawiedliwości, decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. utrzymał w mocy wydaną wcześniej decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji tego organu z dnia [...] listopada 2003 r. Wyjaśnił, iż wszczęcie postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności następuje w wypadku, gdy zachodzi konieczność ustalenia przesłanek zastosowania tej instytucji, natomiast brak przesłanek nieważności decyzji jest podstawą odmowy stwierdzenia jej nieważności. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze, E. M. domagała się stwierdzenia nieważności decyzji Minister Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2006 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji tego organu z dnia [...] marca 2006 r. odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Minister Sprawiedliwości w przedmiocie o odwołanie E. M. ze stanowiska notariusza. Jako rażące naruszenie prawa skarżąca wskazała wadliwe doręczenie zaskarżonych decyzji Prezesowi Rady Izby Materialnej, a tym samym zaniechanie doręczenia zaskarżonych decyzji Izbie Notarialnych w R. jako stronie postępowania oraz brak przeszkód formalnoprawnych o charakterze przedmiotowym do merytorycznego rozpoznania sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym. Skarżąca wnosiła również w skardze, aby organ, mając na względzie zgłoszone zarzuty i ich charakter uwzględnił skargę w drodze samokontroli w trybie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę Minister wnosił o jej oddalenie, uznając zarzuty zgłoszone przez skarżącą za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości oraz decyzja utrzymana nią w mocy naruszają prawo, a zatem skarga podlega uwzględnieniu. Przedmiotem rozpoznania jest decyzja Ministra Sprawiedliwości odmawiająca wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie odwołania skarżącej E. M. ze stanowiska notariusza. Organ, działając na podstawie art. 157 § 3 k.p.a., uzasadnił swoje rozstrzygnięcie brakiem przesłanek nieważności decyzji. Takie działanie organu jest wadliwe. Stosownie do art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, a zgodnie z § 3 powołanego artykułu, odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika zarówno z pism skarżącej, jak też z uzasadnienia zaskarżonych decyzji, decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2003 r. w przedmiocie odwołania E. M. ze stanowiska notariusza, której stwierdzenia nieważności domaga się skarżąca, była już przedmiotem badania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a wyrok w tej sprawie zapadł dnia 6 grudnia 2004 r. (sygn. akt 6 II SA 4871/03); skarga kasacyjna od tego orzeczenia wniesiona przez skarżącą została oddalona przez NSA wyrokiem z dnia 29 czerwca 2005 r. (sygn. akt II GSK 62/05). Należy stwierdzić, że przedmiotem zainteresowania sądu administracyjnego we wskazanych wyżej sprawach była decyzja Ministra Sprawiedliwości, która została wydana w zwykłym trybie odwoławczym. Tymczasem wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności takiej, badanej już przez sąd administracyjny decyzji, odnosi się do ewentualnych, a wskazywanych przez skarżącą przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i uruchamia nowe postępowanie w sprawie, będące jednym z nadzwyczajnych sposobów wzruszenia decyzji tak ostatecznej, jak również nieostatecznej. Aby doszło ostatecznie do merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji tj. do oceny czy przy wydaniu decyzji dopuszczono się naruszenia prawa wskazanego w art. 156 § 1 pkt 1 - 7 k.p.a. organ zobowiązany jest zbadać wniosek pod względem formalnoprawnym. Oznacza to, że organ w pierwszym rzędzie zobowiązany jest zbadać, czy żądanie pochodzi od uprawnionego podmiotu oraz czy podmiot ten wskazał podstawę dochodzenia nieważności decyzji. Dopiero po stwierdzeniu, iż przesłanki wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia zostały spełnione, organ, po wydaniu postanowienia w tym przedmiocie (lub ewentualnie po poinformowaniu strony o tym fakcie - orzecznictwo NSA jest w tej mierze rozbieżne), organ może przystąpić do badania, czy w sprawie zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a. wskazane przez stronę. Nieuprawnione jest działanie organu odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z powodu stwierdzenia niezaistnienia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, wskazując jako brak przesłanek formalnoprawnych dla takiego działania - "brak przesłanek nieważności decyzji". Tym samym organ popełnił błąd polegający na tym, iż do wstępnej części postępowania o stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia uruchomił procedurę merytorycznego zbadania sprawy. NSA w wyroku z dnia 19 marca 1997 r. III SA 1802/95 stwierdził, iż: "odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma miejsce wtedy, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot nie będący stroną w sprawie, albo gdy wniosła je strona nie mająca zdolności do czynności prawnych, a w przekonaniu organu nie ma podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu. Natomiast, jak dalej ocenił NSA w cyt. wyroku, brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 § 1 k.p.c. organ wskazuje w decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności, wydawanej po rozpoznaniu sprawy. Dodatkowo należy zauważyć, że zaskarżona decyzja, odnosząca się do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, w której stroną postępowania była, oprócz skarżącej E. M., również Izba Notarialna w R., winna zostać była doręczona tej stronie i nie jest tożsame z tym obowiązkiem, jak to twierdzi organ, adresowanie decyzji do Prezesa Rady Izby Notarialnej w R.. W tej mierze Sąd podzielił zarzuty skargi, oceniając działania organu w tej mierze jako błędną interpretację prawa, stanowiące o zwykłym naruszeniu prawa. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2003 r. w przedmiocie odwołania E. M. ze stanowiska notariusza, organ uwzględni wykładnię prawa poczynioną przez Sąd w niniejszym wyroku i w pierwszym rzędzie, po zbadaniu przesłanek formalnoprawnych wszczęcia postępowania w tym przedmiocie, wyda stosowne postanowienie lub odmówi wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności, jednakże może to uczynić wyłącznie po zbadaniu czy spełnione zostały wyłącznie wstępne przesłanki uruchomienia postępowania nadzwyczajnego. Organ uwzględni również wskazania Sądu, gdy idzie o biorące udział w postępowaniu nadzwyczajnym strony i rozstrzygnięcie wniosku skarżącej w przedmiocie stwierdzenia nieważności doręczy zarówno E. M., jak też Izbie Notarialnej w R. Na marginesie sprawy, Sąd zwraca uwagę, iż ewentualne badanie istnienia w decyzji, której stwierdzenia nieważności domaga się skarżąca, przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., winno nastąpić przy uwzględnieniu wszystkich wskazywanych przez nią okoliczności. Oznacza to, że organ obowiązany jest w decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności, bądź odmowy stwierdzenia nieważności decyzji (jeżeli zostanie wszczęte postępowanie) odnieść się do wszystkich argumentów przez skarżącą podnoszonych we wniosku. Reasumując, naruszenia prawa, których dopuścił się organ uzasadniają uchylenie przez Sąd zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt c p.p.s.a. O niewykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania na zasadzie art. 200 p.p.s.a.