VI SA/Wa 1203/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A. T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia uchwały o wyznaczeniu z urzędu zastępcy i umorzenia postępowania oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej przez A. T. (dalej również: "Strona" "Skarżący") jest uchwała z [...] marca 2016 r. nr [...], Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej: "Prezydium NRA"), wydana na podstawie art. 58 pkt 8 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2015 r. poz. 615, dalej: "P.a.") i art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: "K.p.a."), po rozpoznaniu odwołania Strony z [...] stycznia 2016 r., uchylająca chwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. (dalej: "ORA") z [...] grudnia 2015 r. dotyczącą wyznaczenia z urzędu zastępcy adwokata i umarzająca postępowanie I instancji. W uchwala I instancji, wydanej na podstawie art. 37a ust. 2 P.a., ORA wyjaśniła, że zarządzeniem z [...] grudnia 2015 r. Przewodniczący składu sędziowskiego do sprawy [...] w Sądzie Dyscyplinarnym Izby Adwokackiej w [...], zwrócił się do Dziekana ORA w [...], o wyznaczenie z urzędu zastępcy adw. A. T. występującego w sprawie jako obrońca obwinionego, ponieważ adw. A. T. nie ma czasowo możliwości wykonywania zawodu. Adwokat bowiem czterokrotnie nie stawił się na posiedzenia Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej, usprawiedliwiając swoją nieobecność chorobą. W związku z tym ORA w [...] wyznaczyła z urzędu zastępcę adw. A. T. do ww. sprawy w Sądzie Dyscyplinarnym Izby Adwokackiej w [...], w osobie adw. W. A. Rozpoznając odwołania Strony od uchwały I instancji, Prezydium NRA uznało, że zasługuje ono na uwzględnienie gdy zarzuca, że decyzję w trybie art. 37b P.a., podejmuje dziekan, a nie okręgowa rada adwokacka i w tym konkretnym przypadku wyznaczenie z urzędu zastępcy adwokata winno nastąpić decyzją Dziekana, a nie uchwałą ORA w [...]. Prezydium NRA stwierdziło, że ustawodawca tak uregulował ten problem, mając niewątpliwie na względzie konieczność działania bez zbędnej zwłoki, gdyż ten przepis ustawy ma przeciwdziałać przedłużającemu się postępowaniu, czy to sądowemu, czy też dyscyplinarnemu. O ile bowiem od uchwały okręgowej rady adwokackiej przysługuje środek odwoławczy, w postaci odwołania do Prezydium NRA, a dalej możliwość złożenia skargi od tej ostatniej uchwały do sądu administracyjnego, o tyle od zarządzenia dziekana środek odwoławczy nie przysługuje. Uchylenie zaskarżonej uchwały było konieczne, aby umożliwić wyznaczenie zastępcy adwokata decyzją Dziekana ORA w [...]. W skardze z [...] maja 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący zaskarżył uchwałę Prezydium NRA z [...] marca 2016 r., w części dotyczącej uzasadnienia oraz umorzenia postępowania przed organem pierwszej instancji, wnosząc o jej uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 37a ust. 2 P.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka czasowej niemożliwości wykonywania zawodu (jakikolwiek brak analizy przesłanek zastosowania normy art. 37a ust. 2 P.a.), 2) art. 37a ust. 2 P.a. w zw. z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział rozstrzygnięcie w formie decyzji a nadto błędne wskazanie, że wyznaczenie zastępcy adwokata następuje w formie zarządzenia Dziekana, w sytuacji gdy z treści przepisu wynika zastrzeżenie kompetencji do wyznaczenia zastępcy adwokata i tym samym stwierdzenia czasowej niemożliwości wykonywania zawodu dla Dziekana ORA w formie decyzji, 3) art. 12 ust. 1 P.a, w zakresie w jakim zaskarżona uchwała winna zawierać uzasadnienie prawne oraz faktyczne, które winno odnieść się do wszystkich okoliczności sprawy, w tym w szczególności faktycznych nieobecności spowodowanych chorobą w zestawieniu do czasu trwania przedmiotowego postępowania (trzy nieobecności - trzy lata postępowania), przesłanek do wyznaczenia zastępcy, prawidłowego zawiadomienia o wszczęciu postępowania-zarzutu naruszenia art. 61 ust. 4 K.p.a., 4) art. 107 § 1 K.p.a., poprzez brak pouczenia o możliwości wniesienia skargi od zaskarżonej uchwały, 5) art. 12 ust. 1 P.a. w związku z art. 10 K.p.a., polegające na uniemożliwieniu stronie postępowania wypowiedzenie się przed podjęciem uchwały, 6) art. 107 § 3 w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 oraz art. 80 K.p.a., poprzez: - brak jakiegokolwiek odniesienia się do dokumentów przedstawionych przez Stronę, tj. pisma wyjaśniającego z [...] kwietnia 2016 r. (doręczonego [...] kwietnia 2016 r.) informującego Dziekana ORA w [...] o braku przeszkód w wykonywaniu obowiązków obrońcy w postępowaniu w sprawie [...] - poprzez brak jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i prawnego w tej kwestii, - w sposób niedopuszczalny przesądzenie o treści rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, - poprzez wewnętrzną sprzeczność treści uzasadnienia, gdzie w części pierwszej organ stwierdza, iż odwołanie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wyznaczenie z urzędu zastępcy winno nastąpić decyzją Dziekana, zaś w części końcowej wskazanie, że od zarządzenia Dziekana środek odwoławczy nie przysługuje, w sytuacji, gdy są to akty decyzyjne o różnym charakterze prawnym, 7) art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., polegające na braku podpisów wszystkich właściwych członków organu kolegialnego podejmującego uchwałę, gdyż w sytuacji, gdy organ administracyjny ma charakter kolegialny, uchwała podejmowana jest kolegialnie, wszyscy członkowie tego organu biorący udział w jej podjęciu obowiązani są złożyć swój podpis, czy też braku wskazania podstaw prawnych do zamieszczenia podpisu pod treścią uchwały przez samego sekretarza Naczelnej Rady Adwokackiej (organu niebiorącego udziału w wydaniu zaskarżonej uchwały) i w tym zakresie zarzucam nieważność zaskarżonej uchwały, 8) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż zachodzi czasowa niemożność wykonywania zawodu w sytuacji, gdy w rzeczywistości miały miejsce tylko trzy w sposób właściwy usprawiedliwione niestawiennictwa, z drugiej zaś strony organowi całkowicie umknęło, iż postępowanie przed Sądem Dyscyplinarnym trwa od ponad roku ([...] lutego 2015 r. został sporządzony akt oskarżenia w sprawie), natomiast samo zaś postępowanie w sprawie ponad trzy lata (co dopiero winno rzutować na właściwy osąd w sprawie zwłaszcza, gdy występuje w niej jedyny obrońca ustanowiony na samym początku postępowania). Skarżący wniósł ponadto o: 1) zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności art. 37 P.a. z art. 42 ust. 2 Konstytucji z, w zakresie w jakim pozwala rozstrzygać o konstytucyjnych prawach obywatelskich, w tym prawie do wyboru obrońcy z pominięciem możliwości kontroli takiego aktu, przez Dziekana, organ władzy wykonawczej samorządu adwokackiego, który w ten sposób może decydować o sposobie wykonywania prawa do obrony (możliwość wyznaczenia dowolnego obrońcy dla osoby obwinionej w postępowaniu dyscyplinarnym, w tym w miejsce obrońcy powołanego z wyboru) i tym sam wpływać na przebiegu procesu sądowego, 2) przeprowadzenie dowodu z dokumentów akt postępowania dyscyplinarnego [...], Sądu Dyscyplinarnego przy ORA w [...], jak i poprzedzającego postępowania przed Rzecznikiem Dyscyplinarnym w [...], w szczególności na okoliczność istnienia przesłanek do wyznaczenia zastępcy, terminów czynności w sprawie, zaniechania dokonania ustaleń przez oba organy wydające zaskarżone uchwały w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały jest wadliwe, gdyż bez jakiejkolwiek analizy przesłanek wyznaczenia zastępcy, przesądza o treści, a nadto formie przyszłego rozstrzygnięcia w tej kwestii. Wyznaczenie zastępcy nastąpiło bez jakiejkolwiek analizy przyczyny i przesłanek do ustanowienia zastępcy przewidzianych w treści art. 37a P.a., z którego wynika, że nie każda przeszkoda stanowi przesłankę do ustanowienia zastępcy, a nadto że powyższe następuję w formie decyzji Dziekana (nie w formie uchwały ORA, ani nie w formie zarządzenia Dziekana). Skarżący też wskazał, że przed wyznaczeniem zastępcy, poinformował Dziekana ORA, o braku przeszkód w wykonywaniu obowiązków obrońcy w sprawie [...] jak również, że jego mandant wskazał, iż nie wyraża zgody na wyznaczenie innego obrońcy w sprawie. Dlatego obie uchwały, zdaniem Skarżącego, są wadliwe, gdyż w ogóle nie odnoszą się do powyższych kwestii. Skarżący dodał, że zaskarżona uchwała narusza prawo do wykonywania zawodu, a w szczególności prawo do obrony rozumiane również jako prawo do ustanowienia swojego obrońcy. Dlatego też narusza art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, trudno bowiem, zdaniem Skarżącego, zaakceptować, iż niezaskarżalnym zarządzeniem Dziekana prawo to może być w sposób dowolny ograniczane. Skarżący wyjaśnił, że treść art. 37a ust. 2 P.a., w zakresie w jakim zezwala dziekanowi, organowi władzy wykonawczej, na decydowanie o sposobie wykonywania prawa do obrony w postępowaniu dyscyplinarnym, które również jest emanacją postępowania sądowego pozostaje w sprzeczności z treścią art. 42 ust. 2 Konstytucji i uzasadnia wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Skarżący powtórzył powyższą argumentację w piśmie skierowanym do Sądu z [...] października 2016 r., ponownie wnosząc o przeprowadzenie dowodów, jak w skardze. W odpowiedzi na skargę Prezydium NRA wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Badając legalność zaskarżonej uchwały, Sąd doszedł do wniosku, że skarga nie jest zasadna, bowiem uchwała nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie w zaskarżonej części. Zaskarżoną uchwałą Prezydium NRA uchyliło uchwałę ORA w [...] uznając, że podjęcie rozstrzygnięcia o wyznaczeniu zastępcy adwokata nie należy do kompetencji ORA, lecz dziekana ORA. Zgodnie z art. 37a ust. 2 P.a., dziekan wyznacza z urzędu zastępcę adwokata, o którym mowa w ust. 1, niemającego czasowo lub trwale możliwości wykonywania zawodu, jak również w wypadku skreślenia z listy adwokatów. Decyzja dziekana stanowi upoważnienie adwokata do prowadzenia spraw i powinna mieć formę pisemną. W niniejszej sprawie, przewodniczący składu sędziowskiego do sprawy [...] w Sądzie Dyscyplinarnym Izby Adwokackiej w [...], zwrócił się do dziekana ORA w [...] o wyznaczenie z urzędu zastępcy adwokata – Skarżącego, występującego w sprawie jako obrońca obwinionego, wskazując że Skarżący nie ma czasowo możliwości wykonywania zawodu. Rozstrzygnięcie w tej sprawie podjęła jednak ORA w [...], w drodze podjętej uchwały, nie mając jednak do tego, podstawy prawnej. Uchwała ta zatem, była dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W tej sytuacji, Prezydium NRA rozpatrując odwołanie Strony od powyższej uchwały, prawidłowo orzekło o jej uchyleniu na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądów administracyjnych tryb odwoławczy ma pierwszeństwo przed trybem nadzoru. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 lipca 1998 r., sygn. akt III SA 642/97: "Tryb odwoławczy ma w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego pierwszeństwo przed trybem nadzoru, obejmującym między innymi stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 kpa. Wynika to z faktu, że organ odwoławczy ma szersze uprawnienia niż organ stosujący art. 156 § 1 kpa. Dla załatwienia odwołania powinno być podjęte jedno z rozstrzygnięć, o których mowa w art. 138 kpa i to także wówczas, gdyby spełnione były przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 kpa." Skarżący zarzucił nieprawidłowość zaskarżonej uchwale Prezydium NRA, poprzez umorzenie postępowania. Jak wynika z zarzutów skargi oraz jej uzasadnienia, zdaniem Skarżącego, mimo, że ORA nie była uprawniona do rozstrzygnięcia kwestii wyznaczenia zastępcę adwokata, co Skarżący podnosił w odwołaniu od uchwały wydanej w tej sprawie przez ORA w [...], Prezydium NRA w uchwale wydanej w II instancji miałoby rozstrzygnąć przedmiotową sprawę co do meritum, po przeprowadzeniu postępowania mającego na celu ustalenie, czy w sprawie zachodzą okoliczności czasowej lub trwałej niemożności wykonywania zawodu adwokata przez Skarżącego. Odnosząc się do powyższego stanowiska, należy zauważyć, że Prezydium NRA rozstrzygając przedmiotową sprawę co do meritum, powieliłby błąd ORA w [...]. Ustalenie czy w danej sprawie zachodzi czasowa lub trwała niemożności wykonywania zawodu adwokata i rozstrzygnięcie w przedmiocie wyznaczania zastępcy adwokata nie leży również, w świetle art. 37a ust. 2 P.a., w zakresie kompetencji Prezydium NRA. W związku z powyższym Prezydium NRA, rozpatrując w II instancji sprawę uchwały dotkniętej wadą o charakterze materialnoprawnym – wadą jej nieważności, nie mogąc stwierdzić jej nieważności, prawidłowo uchyliło uchwałę I instancji i umorzyło postępowanie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. W tych okolicznościach, niezasadne były zarzuty skargi naruszenia przez Prezydium NRA art. 37a ust. 2 P.a., poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka czasowej niemożliwości wykonywania zawodu, art. 37a ust. 2 P.a. w zw. z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez umorzenie postępowania w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział rozstrzygnięcie w formie decyzji, art. 12 ust. 1 P.a., poprzez brak uzasadnienia prawnego oraz faktycznego, które winno odnieść się do wszystkich okoliczności sprawy, w tym w szczególności faktycznych nieobecności spowodowanych chorobą w zestawieniu do czasu trwania spornego postępowania dyscyplinarnego oraz art. 107 § 3 w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 oraz art. 80 K.p.a., poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się do dokumentów przedstawionych przez Stronę, brak jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i prawnego w tej kwestii oraz przesądzenie o treści rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Należy zauważyć, że Prezydium NRA, w związku z brakiem ustawowej kompetencji, prawidłowo nie rozstrzygnęło merytorycznie kwestii wyznaczenia zastępcy adwokata, jak również prawidłowo nie prowadziło też żadnego postępowania ustalającego istnienie przesłanek uzasadniających wyznaczenia zastępcy adwokata w niniejszej sprawie, w tym nie odniosło się do dokumentów, w tej kwestii, przedstawionych przez Stronę w postępowaniu. Nie można też w związku z tym, uznać wadliwości uzasadnienia uchwały w tym zakresie. Ponadto, stwierdzenie zawarte w uchwale Prezydium NRA, że: "(...) uchylenie zaskarżonej uchwały było konieczne, aby umożliwić wyznaczenie zastępcy Zainteresowanego decyzją Dziekana ORA w [...].", w ocenie Sądu nie stanowi przesądzenia o treści rozstrzygnięcia dziekana ORA w [...], lecz wskazanie na kompetencję dziekana. Przesądzenie przez Prezydium NRA tej kwestii nie byłoby wiążące dla dziekana ORA. W powyższych okolicznościach, wnioskowane przez Skarżącego wnioski dowodowe związane z postępowaniem dyscyplinarnym, w którym Skarżący reprezentował obwinionego, mające wykazać, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły okoliczności czasowej lub trwałej niemożności wykonywania zawodu adwokata, nie pozostają w związku z zakresem przedmiotowym niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego i dlatego też podlegały oddaleniu. Również wnioskowane przez Skarżącego pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego w istocie rzeczy nie pozostaje w związku z zakresem przedmiotowym postępowania sądowoadministracyjnego. Zaskarżona uchwała uchyliła niezgodną z prawem uchwałę o wyznaczeniu zastępcy adwokata, ze względu na oczywistą wadę braku podstawy prawnej do jej wydania przez ORA w [...]. Ocena, przez Sąd, legalności tego rozstrzygnięcia nie jest w żadnej mierze uzależniona od rozstrzygnięcia kwestii zgodności art. 37a ust. 2 P.a. z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP. Z tych też względów Sąd nie wystąpił z wnioskowanym przez Skarżącego pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Nie miało żadnego wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy stwierdzenie zawarte w zaskarżonej uchwale, że: "(...) od zarządzenia dziekana środek odwoławczy nie przysługuje (...)". Z treści zaskarżonej uchwały nie wynika aby Prezydium NRA twierdziło, że rozstrzygnięcie o wyznaczeniu zastępcy adwokata zapadało w drodze zarządzenia dziekana, a nie w drodze jego decyzji. Odniesienie się w zaskarżonej uchwale do zarządzenia dziekana, stanowi w ocenie Sądu oczywistą omyłkę, tym bardziej, że Prezydium NRA odwołuje się w tym miejscu do art. 48 ust. 4 P.a., gdzie jest mowa o decyzjach dziekana. Nie można uznać za skuteczny zarzut, naruszenia art. 107 § 1 K.p.a., poprzez brak pouczenia Skarżącego o możliwości wniesienia skargi od zaskarżonej uchwały, skoro Skarżący, pomimo tego uchybienia, wniósł w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na sporną uchwałę. Skarżący nie mógłby ponosić negatywnych konsekwencji braku tego pouczenia, gdyby skargi nie wniósł w terminie do WSA w Warszawie, co dawałoby podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Sam brak przedmiotowego pouczenia nie może stanowić podstawy uchylenia zaskarżonej uchwały. Niezasadny jest, zdaniem Sądu, zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 P.a. w związku z art. 10 K.p.a., polegającego na uniemożliwieniu Stronie postępowania wypowiedzenie się przed podjęciem uchwały. Prezydium NRA nie prowadziło w niniejszej sprawie żadnego postępowania dowodowego i nie zgromadziło żadnych materiałów dowodowych, a uchylenie uchwały I instancji nastąpiło w wyniku uwzględnienia jednego z zarzutów Strony podnoszonych w odwołaniu od uchwały I instancji. Dlatego też, w ocenie Sądu, Prezydium NRA nie uchybiło w niniejszej sprawie zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu, ponieważ zapadłe rozstrzygnięcie było zgodne z wnioskiem oraz argumentacją Strony. Niezasadny jest również, zdaniem Sądu, zarzut naruszenia art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., polegający na braku podpisów wszystkich właściwych członków organu kolegialnego podejmującego zaskarżoną uchwałę. Należy zauważyć, że zaskarżona uchwała została podjęta na posiedzeniu Prezydium NRA [...] marca 2016 r. i stanowi załącznik do Protokołu nr [...] z tego posiedzenia. Podpisy wszystkich osób biorących udział w posiedzeniu, które podjęły zaskarżoną uchwałę znajdują się na liście obecności z powyższego posiedzenia Prezydium NRA. Z tych względów Sąd uznał zarzuty podniesione w skardze za niezasadne. Sąd nie dopatrzył się również innych uchybień przepisów, ani prawa materialnego, ani postępowania, które dawałyby podstawę do uchylenia zaskarżonej uchwały. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona uchwała odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), oddalił skargę.