VI SA/Wa 121/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu R. P. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W kolejnym w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 7 grudnia 2015 r. – data stempla pocztowego) skarżący R. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest osobą samotną i bezdomną; nie posiada środków na życie i leczenie. Ponadto jest zadłużony (nie ze swojej winy) i Sąd z urzędu wpisał go do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Jako źródło utrzymania wskazał CARITAS. Dodał, iż nastąpił u niego ciężki rozstrój zdrowia, co wyklucza możliwość podjęcia pracy. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez: a) wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenie czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób (jeżeli tak, to należy przedstawić kopie decyzji o przyznaniu zasiłków lub podać przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież), b) oświadczenie czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to należy przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku), c) oświadczenie czy skarżący posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, to zobowiązano go do nadesłania wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie transakcje dokonane w ww. okresie, a jeżeli skarżący nie posiada rachunków bankowych, zobowiązano go do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) złożenie dokumentów potwierdzających wskazany przez skarżącego w rubryce 5 formularza PPF wpis do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Sądu skarżący (w piśmie z 5 stycznia 2016 r.) poinformował, że sprawy o pomoc społeczną są w toku i nie zostały jeszcze wydane żadne decyzje. Aktualnie skarżący pozostaje na utrzymaniu krewnego M. P., u którego jest zadłużony na kwotę ponad 200.000 zł. Skarżący wskazał też, że odmówiono mu zarejestrowania w ewidencji osób bezrobotnych z uwagi na trwające leczenie i brak możliwości podjęcia przez niego pracy. Podkreślił, iż nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada rachunków bankowych. Ustosunkowując się do kwestii udokumentowania wpisu do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, skarżący oświadczył, że wpis taki jest jawny i "Sąd sam może to sobie sprawdzić", a on takich dokumentów nie może przedstawić, ponieważ są wydawane odpłatnie. Z ww. pisma wynika również, iż w innych Sądach toczą się sprawy skarżącego o odszkodowanie i zadośćuczynienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Skoro sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, to Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić, należy, że skarżący nie przedstawił w sposób klarowny i pełny swojej sytuacji majątkowej. Ograniczył się do ogólnych wyjaśnień niepopartych żadnymi dokumentami. Z jednej strony oświadczył, że nie ma środków na leczenie, a z drugiej strony podał, iż to fakt pozostawania w trakcie leczenia uniemożliwił mu zarejestrowanie się w ewidencji osób bezrobotnych. Wskazując skalę zadłużenia (ponad 200.000 zł) w żaden sposób nie udokumentował tego faktu, jak również nie podał przyczyn powstania tak dużego zadłużenia. Nie przedłożył także żadnych dokumentów potwierdzających korzystanie z pomocy CARITAS czy toczące się postępowanie o przyznanie skarżącemu pomocy społecznej. Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że nie dysponuje środkami na opłacenie zaświadczenia z Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych (KRDN), a Sąd może sam zwrócić się do KRDN o informację, sam skoro rejestr ten jest jawny, podkreślić należy, iż Sąd nie żądał od skarżącego przedłożenia takiego zaświadczenia. Zarówno fakt zadłużenia, jak i wpisu do KRDN skarżący mógł wykazać poprzez nadesłanie kserokopii wezwań do zapłaty, nakazów zapłaty, pisma informującego o wpisaniu go do KRDN czy też - w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego – korespondencji od komornika bądź innego organu egzekucyjnego. Skarżący nie podjął żadnych starań w celu udokumentowania swojej sytuacji materialnej, ograniczając się do ogólnego stwierdzenia, że nie posiada majątku i jest zadłużony. W tym miejscu podnieść należy, iż z informacji z Krajowego Rejestru Sądowego (aktualnej na dzień 10 lutego 2016 roku) wynika, że skarżący pełni funkcję prezesa zarządu w Administrator - Zarządca Sp. z o.o. z siedzibą w L. Do maja 2012 roku był też udziałowcem tej spółki, a udziały o łącznej wartości 100.000 zł zbył na rzecz M. P. (Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia 15 czerwca 2012 roku, Nr 115, poz. 86257). Powyższa okoliczność została całkowicie pominięta przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie wiadomo zatem, czy skarżący uzyskuje dochody z tytułu zajmowania funkcji prezesa zarządu ww. spółki. W świetle powyższego, należy stwierdzić, iż oświadczenie majątkowe skarżącego nie pozwala na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych. Twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej (w tym bezdomności) budzą wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy z uwagi na ich nieudokumentowanie, pomimo braku jakichkolwiek przeciwskazań do przedstawienia odpowiednich decyzji (czy choćby pism w toku postępowania) organów pomocy społecznej lub zatrudnienia. Nadto niewyjaśniona została kwestia sprawowania przez skarżącego funkcji prezesa zarządu spółki z o. o. i wynikających z tego konsekwencji finansowych. Tymczasem jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Skoro jest to pomoc państwa, Sąd musi ustalić, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wypełnia ustawowe przesłanki przyznania tejże pomocy państwa, co nie jest możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.