VI SA/Wa 1216/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego oddala skargę Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] , którą organ naczelny działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm.; dalej: kpa) oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133; dalej: rozporządzenie), po rozpatrzeniu odwołania A. G. od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr Adm. [...], w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji Minister wskazał, że A. G. pełniła funkcję biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości przy Sądzie Okręgowym w [...] od [...] stycznia 2013 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. Prezes tego Sądu zwolnił biegłą z funkcji. Jako podstawę prawną decyzji wskazano § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, jako faktyczną zaś - utratę rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego oraz brak teoretycznych i praktycznych wiadomości specjalnych wymaganych do pełnienia funkcji biegłego sądowego. W uzasadnieniu decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] podano, że Komisja Arbitrażowa przy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych negatywnie oceniła operat szacunkowy sporządzony przez A. G. w sprawie Sądu Rejonowego dla [...] w [...],[...]. W toku wszczętego w związku z tym faktem przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] postępowania wyjaśniającego zwrócono się do podległych jednostek o informacje na temat sposobu wywiązywania się przez biegłą z powierzonych jej obowiązków. Z nadesłanych materiałów wynikało, że biegła wielokrotnie dopuściła się znacznych, sięgających nawet ponad roku, opóźnień w wydawaniu opinii. W większości tych spraw biegła była co najmniej kilka razy ponaglana do zwrotu akt, a w kilku z nich karano ją grzywną za opieszałość. W jednej ze spraw do zwrotu akt z opinią biegła została wezwana przez Wiceprezesa Sądu Okręgowego w [...], zaś pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. Wiceprezes pisemnie pouczył biegłą, że w przypadku zaistnienia przeszkód do wydania opinii winna niezwłocznie zwrócić akta z wyjaśnieniami. Z informacji nadesłanych przez sądy wynikało również, iż w kilku sprawach opinie wydane przez biegłą budziły zastrzeżenia pod względem merytorycznym, co było przyczyną powołania kolejnych biegłych. Parokrotnie zakwestionowano też rachunki wystawione przez biegłą z uwagi na fakt, że obejmowały one wynagrodzenie za czynności techniczne, takie jak przewiezienie akt. Opierając się na przytoczonych ustaleniach, organ I instancji stwierdził, że przy ocenie pracy biegłego sądowego należy mieć na uwadze zarówno jej wartość merytoryczną, jak i terminowość. Stwierdzone zaś uchybienia negatywnie wpływały na tok postępowań sądowych, co nie może być akceptowane. W ocenie organu I instancji, usprawiedliwieniem nieprawidłowości w pracy biegłej nie może być sytuacja osobista, ponieważ biegła powinna mieć świadomość, że sposób wykonywania powierzonych jej przez sąd obowiązków "wpływa na życie wielu osób". Gdy zatem problemy osobiste zaczęły negatywnie oddziaływać na jakość pracy, powinna ona ograniczyć liczbę przyjmowanych zleceń łub zawiesić czasowo pełnienie tej funkcji. A. G. wniosła odwołanie od ww. decyzji Prezesa Sądu Okręgowego, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Biegła zakwestionowała treść opinii wydanej przez Komisję Arbitrażową przy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych, dotyczącej operatu szacunkowego sporządzonego przez biegłą w sprawie Sądu Rejonowego dla [...] w [...],[...], podważając bezstronność członków Komisji. Odnosząc się do przytoczonych w decyzji przypadków opóźnień w wydaniu przez nią opinii, wskazała, że poniosła już ich konsekwencje w postaci nałożonych na nią kar pieniężnych. Oświadczyła również, że wyraża żal i zapewnia, iż podobne uchybienia nie wystąpią w przyszłości. Były one bowiem spowodowane zbiegiem kilku okoliczności, w szczególności braku doświadczenia, złożoności wykonywanych operatów oraz postępowania rozwodowego, w którym uczestniczyła. Podniosła ponadto, że nie zgadza się z negatywną oceną swoich kwalifikacji dokonaną przez organ I instancji, ponieważ działalność rzeczoznawcy majątkowego wykonuje od 15 lat. Minister Sprawiedliwości po rozpatrzeniu odwołania swoją decyzją z dnia [...] marca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ naczelny wskazał, że zgodnie z § 6 ust. 2 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych, prezes może zwolnić z funkcji biegłego sądowego z ważnych powodów, w szczególności, jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności. Cytowana regulacja stanowi narzędzie pozwalające prezesowi na sprawowanie efektywnego nadzoru nad działalnością biegłych sądowych, umożliwiające zakończenie współpracy z osobami, które - z różnych względów - nie są w stanie podołać obowiązkom nakładanym przez organy zlecające wydanie opinii. Podejmując decyzję o zwolnieniu z funkcji biegłego, prezes powinien mieć na uwadze interes wymiaru sprawiedliwości. Ocena, czy nienależyte wykonywanie obowiązków uzasadnia zastosowanie wymienionej sankcji musi zatem uwzględniać okoliczność, że biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu, a jego działania łub zaniechania postrzegane są jako działania lub zaniechania szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości. Podstawę faktyczną zaskarżonej decyzji stanowiła przede wszystkim zwłoka w sporządzeniu przez A. G. opinii w sprawach prowadzonych przez Sąd Okręgowy w [...] ([...],[...],[...],[...],[...],[...]), Sąd Rejonowy dla [...] w [...] ([...]), Sąd Rejonowy dla [...] w [...] (9 spraw), Sąd Rejonowy dla [...] w [...] ([...],[...]), Sąd Rejonowy w [...] ([...]) oraz Sąd Rejonowy w [...] ([...],[...]i [...]). Ponadto, w dwóch sprawach prowadzonych przez Sąd Okręgowy w [...] ([...] i [...]) biegła po upływie zakreślonego terminu zwróciła akta bez opinii. Opóźnienia w większości wymienionych spraw wyniosły kilka miesięcy, zaś w dwóch ([...]14 Sądu Rejonowego dla [...] w [...] i [...] Sądu Rejonowego dla [...] w [...] opóźnienie przekroczyło rok. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje również, że do ponad rocznego opóźnienia doszło w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w [...],[...] (k. 414 akt osobowych). W wymienionych sprawach zwrot akt następował dopiero po (z reguły wielokrotnych) ponagleniach biegłej, w wielu z nich nakładano na biegłą kary grzywny sięgające kilku tysięcy złotych. Minister Sprawiedliwości podkreślił, że terminowe wykonywanie opinii na zlecenie organów procesowych stanowi podstawowy obowiązek biegłego sądowego. Z uwagi na liczbę i wymiar czasowy opóźnień, jakich dopuściła się A. G., naruszenie przez nią wskazanego obowiązku należy uznać za szczególnie rażące. Doprowadziło bowiem do przewlekłości kilkunastu postępowań sądowych. Organ naczelny wskazał także, że powoływane przez odwołującą argumenty nie stanowią dostatecznego usprawiedliwienia dla tak poważnych zaniedbań. Okoliczności takie jak: skomplikowany charakter sprawy, konieczność gromadzenia i analizy danych dotyczących transakcji rynkowych oraz pozyskiwania dokumentacji z urzędów i instytucji co do zasady nie mogą być uznane za uzasadniające przekroczenie terminu do wydania opinii. Stanowią one bowiem nieodłączny element czynności biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości. Umiejętność właściwej organizacji pracy, zapewniającej sprawną realizację zleconych zadań pomimo wymienionych utrudnień, jest niezbędnym warunkiem należytego pełnienia tej funkcji. Uznanie przytoczonych wyżej okoliczności za usprawiedliwienie powtarzających się przypadków przekroczenia terminu do wydania opinii oznaczałoby w istocie przyzwolenie na uchylające się kontroli organów procesowych wydłużanie terminów wykonania czynności przez rzeczoznawców majątkowych, mogące prowadzić do przewlekłości postępowań sądowych. Usprawiedliwienia dla tak poważnych uchybień w wykonywaniu czynności biegłego nie może też stanowić sytuacja rodzinna odwołującej się, związana z trwającą do 2015 r. sprawą rozwodową. Minister zaznaczył, że w sytuacji, gdy biegły - w uwagi na sytuację życiową - nie jest w stanie sprostać zleceniom organów procesowych, powinien wstrzymać się od ich przyjmowania lub leż powiadomić prezesa w trybie przewidzianym w § 16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o zamierzonej przerwie w wykonywaniu czynności. Ponadto, z pisemnych wyjaśnień składanych przez A. G. przed organem I instancji wynika, że postępowanie rozwodowe zakończyło się wiosną 2015 r. Tymczasem rażące opóźnienia w sporządzaniu opinii występowały do końca roku 2016. Organ naczelny wskazał także, że w przypadku niemożności wykonania powierzonych zadań z powodu nadmiaru pracy lub sytuacji życiowej odwołująca winna była niezwłocznie poinformować organy procesowe o występujących przeszkodach i przewidywanym czasie ich trwania. Tylko takie zachowanie pozwoliłoby na podjęcie przez sąd racjonalnej decyzji co do dalszego toku postępowania, w szczególności na wyznaczenie odpowiednio długiego terminu lub powołanie innego biegłego do wydania opinii. Nie ulega zaś wątpliwości, że odwołująca się nie dopełniła tego obowiązku. Świadczą o tym zarówno liczne ponaglenia i wymierzone biegłej kary grzywny, ale również postanowienia oddalające zażalenia biegłej na postanowienia nakładające na nią karę grzywny (k. 341 i 361 akt osobowych). Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, wskazane uchybienia w realizacji obowiązków biegłego niewątpliwie uzasadniają decyzję o zwolnieniu z funkcji biegłego sądowego w oparciu o § 6 ust. 2 rozporządzenia, gdyż odwołująca się rażąco naruszyła obowiązki biegłego. Stan faktyczny ustalony w sprawie nie był natomiast wystarczający do uznania, iż A. G. nie daje rękojmi należytego wykonywania tych obowiązków. Pojęcie "rękojmi należytego wykonania obowiązków biegłego", użyte w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, było wielokrotnie definiowane i określane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego, składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego. Na wizerunek ten składają się zaś takie cechy charakteru jak: szlachetność, prawość, sumienność i bezstronność łącznie . Kryterium to odnosi się więc zasadniczo do postawy moralno - etycznej, jest więc pojęciem znacznie szerszym od sposobu wykonywania obowiązków biegłego. W tym kontekście, z uwagi na podstawy faktyczne decyzji o zwolnieniu z funkcji, odnoszące się wyłącznie do uchybienia wskazanym obowiązkom, stwierdzenie, że odwołująca się nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego nie wydaje się trafne. Minister podkreślił jednak, że rozstrzygnięcie wydane przez organ I instancji odnośnie zwolnienia z funkcji biegłego znajduje uzasadnienie zarówno w poczynionych ustaleniach faktycznych, jak i w treści § 6 ust. 2 rozporządzenia. Z tych powodów Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...]. W skardze na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2017r. – A. G. zarzuciła, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Strona skarżąca wskazała na naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 K.p.a.,, art. 77 K.p.a., art. 80 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarga nie zawierał uzasadnienia oraz wskazania konkretnych naruszeń prawa. Odpowiadając na skargę organ naczelny wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W uzupełnieniu skargi, które wpłynęło do Sądu w dniu [...] grudnia 2017 r. (dwa dni przed rozprawą) skarżąca przedstawiła szereg sporządzonych przez siebie opinii odnośnie wyceny nieruchomości. Wskazał, że opiniom tym nie można zarzucić wadliwości. Wskazała, że sporządzenie prawidłowej opinii jest bardzo czasochłonne i stawianie biegłej zarzutów było niezasadne i tendencyjne. Szczególnie w sytuacji, gdy opinie nie budziły zastrzeżeń merytorycznych. Skarżąca podniosła także, że za nieterminowe przekazywanie opinii została już ukarana grzywną zatem nie powinna być karana ponownie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz, 718 ze zm.), nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium zgodności z prawem stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie trzeba podkreślić, że orzekający w sprawie organ administracji prawidłowo zastosował przepisy prawa, w tym w szczególności art. § 6 ust. 2 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych. Zgodnie z tym przepisem prezes sądu może zwolnić z funkcji biegłego sądowego z ważnych powodów, w szczególności, jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności. Przepis ten pozwala prezesowi na sprawowanie efektywnego nadzoru nad działalnością biegłych sądowych, umożliwiając jednocześnie zakończenie współpracy z osobami, które - z różnych względów - nie są w stanie podołać obowiązkom nakładanym przez organy zlecające wydanie opinii. Sąd zgadza się ze stwierdzeniem Ministra Sprawiedliwości, że podejmując decyzję o zwolnieniu z funkcji biegłego, prezes powinien mieć na uwadze interes wymiaru sprawiedliwości. Ocena, czy nienależyte wykonywanie obowiązków uzasadnia zastosowanie wymienionej sankcji musi zatem uwzględniać okoliczność, że biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu, a jego działania łub zaniechania postrzegane są jako działania lub zaniechania szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości. Podstawę zwolnienia skarżącej z funkcji biegłego stanowiła przede wszystkim zwłoka w sporządzeniu opinii w sprawach prowadzonych przez Sąd Okręgowy w [...] ([...],[...],[...],[...],[...],[...]), Sąd Rejonowy dla [...] w [...] ([...]), Sąd Rejonowy dla [...] w [...] (9 spraw), Sąd Rejonowy dla [...] w [...] ([...],[...]), Sąd Rejonowy w [...] ([...]) oraz Sąd Rejonowy w [...] ([...],[...]i [...]). Ponadto, w dwóch sprawach prowadzonych przez Sąd Okręgowy w [...] ([...] i [...]) biegła po upływie zakreślonego terminu zwróciła akta bez opinii. Opóźnienia w większości wymienionych spraw wyniosły kilka miesięcy. W dwóch sprawach ([...] Sądu Rejonowego dla [...] w [...] i [...] Sądu Rejonowego dla [...] w [...]) opóźnienie przekroczyło rok. Do ponad rocznego opóźnienia doszło w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w [...],[...] (k. 414 akt osobowych). Sąd stwierdza, że w wymienionych sprawach zwrot akt następował dopiero po wielokrotnych ponagleniach biegłej, w wielu z nich nakładano na biegłą kary grzywny sięgające kilku tysięcy złotych. W tym miejscu trzeba stwierdzić, że wcześniejsze nałożenie kary finansowej nie stanowi przeszkody dla późniejszego zwolnienia z funkcji biegłego sądowego z powodu nienależytego wykonywania obowiązków. Sąd pragnie podkreślić, że terminowe wykonywanie opinii na zlecenie organów procesowych stanowi podstawowy obowiązek biegłego sądowego. Z uwagi na liczbę i wymiar czasowy opóźnień, jakich dopuściła się skarżąca, naruszenie przez nią wskazanego obowiązku należy uznać za szczególnie rażące. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu naczelnego, że powoływane przez skarżącą argumenty nie stanowią usprawiedliwienia dla tak poważnych zaniedbań. Okoliczności takie jak: skomplikowany charakter sprawy, konieczność gromadzenia i analizy danych dotyczących transakcji rynkowych oraz pozyskiwania dokumentacji z urzędów i instytucji co do zasady nie mogą być uznane za uzasadniające przekroczenie terminu do wydania opinii. Stanowią one nieodłączny element czynności biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości. Umiejętność właściwej organizacji pracy, zapewniającej sprawną realizację zleconych zadań pomimo wymienionych utrudnień, jest niezbędnym warunkiem należytego pełnienia tej funkcji. Uznanie przytoczonych wyżej okoliczności za usprawiedliwienie powtarzających się przypadków przekroczenia terminu do wydania opinii oznaczałoby w istocie przyzwolenie na uchylające się kontroli organów procesowych wydłużanie terminów wykonania czynności przez rzeczoznawców majątkowych, mogące prowadzić do przewlekłości postępowań sądowych. Sąd stwierdza także, że usprawiedliwieniem dla tak poważnych uchybień w wykonywaniu czynności biegłego nie może być sytuacja rodzinna odwołującej się, związana z trwającą do 2015 r. sprawą rozwodową. Sąd zauważa, że Minister zasadnie zaznaczył, że w sytuacji, gdy biegły - w uwagi na sytuację życiową - nie jest w stanie sprostać zleceniom organów procesowych, powinien wstrzymać się od ich przyjmowania lub leż powiadomić prezesa w trybie przewidzianym w § 16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o zamierzonej przerwie w wykonywaniu czynności. Ponadto, z pisemnych wyjaśnień składanych przez A. G. przed organem I instancji wynika, że postępowanie rozwodowe zakończyło się wiosną 2015 r. Tymczasem rażące opóźnienia w sporządzaniu opinii występowały do końca roku 2016. W przypadku niemożności wykonania powierzonych zadań z powodu nadmiaru pracy lub sytuacji życiowej skarżąca winna była niezwłocznie poinformować organy procesowe o występujących przeszkodach i przewidywanym czasie ich trwania. Tylko takie zachowanie pozwoliłoby na podjęcie przez sąd racjonalnej decyzji co do dalszego toku postępowania, w szczególności na wyznaczenie odpowiednio długiego terminu lub powołanie innego biegłego do wydania opinii. Skarżąca jednak nie dopełniła tego obowiązku. Świadczą o tym zarówno liczne ponaglenia i wymierzone biegłej kary grzywny, ale również postanowienia oddalające zażalenia biegłej na postanowienia nakładające na nią karę grzywny (k. 341 i 361 akt osobowych). Zdaniem Sądu, wskazane uchybienia w realizacji obowiązków biegłego niewątpliwie uzasadniały decyzję o zwolnieniu z funkcji biegłego sądowego w oparciu o § 6 ust. 2 rozporządzenia, gdyż skarżąca się rażąco naruszyła obowiązki biegłego. Reasumując, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadami, które wywołałyby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Sąd stwierdza, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego zaś w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej. Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.