VI SA/Wa 1217/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2012 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2012 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 2 kpa w związku z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzania Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. nr 15, poz. 133). utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z [...] stycznia 2005 r., którą to decyzją R. M. został zwolniony z funkcji biegłego sądowego z zakresu geodezji w oparciu o § 6 ust. 2 oraz § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzania Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych. Do wydania decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i wywody prawne: R. M. został ustanowiony biegłym sądowym z zakresu geodezji na kadencję od [...] grudnia 2007 r. do [...] grudnia 2012 r. W dniu [...] września 2011 r. wpłynęło pismo do Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z Sądu Rejonowego w L., w którym zawiadomiono, że biegły R. M. nie wywiązał się z zobowiązania polegającego na wydaniu opinii w sprawie o sygn. akt [...]. Zgodnie z zarządzeniem z [...] marca 2009 r. akta sprawy zostały wysłane do biegłego celem naniesienia na mapę podziałową, dla celów sądowych, wstępnego projektu podziału nieruchomości. Termin na sporządzenie opinii został wyznaczony do dnia 15 kwietnia 2009 r. W dniu 1 lipca 2010 r. Sąd skazał biegłego na karę grzywny w kwocie 500 złotych za niewykonanie zobowiązania. W dniu 15 października 2010 r. do Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego w L. wpłynęło pismo biegłego z informacją, że przedmiotowa mapa zostanie dostarczona najpóźniej do dnia 30 listopada 2010 r. Kolejne pisma biegłego z 13 stycznia 2011 r. zawierało prośbę o przedłużenie terminu na sporządzenie przedmiotowej opinii. Zgoda została udzielona. Pismem z 18 lipca 2011 r. biegły został zobowiązany do nadesłania przedmiotowej mapy pod rygorem nałożenia grzywny, a wobec jej nienadesłania, Wiceprezes Sądu Okręgowego w [...] pismem z 4 października 2012 r. wezwał biegłego R. M. do bezzwłocznego zwrotu akt wraz z opracowaną opinią pod rygorem ich odbioru za pośrednictwem policji. W odpowiedzi, z dnia 14 października 2011 r. biegły poinformował, że akta sprawy zostały zwrócone do sądu w dniu 15 października 2010 r., a przedmiotowa opinia zostanie złożona do Sądu Rejonowego w L. najpóźniej do końca października 2011 r. Biegły mimo zobowiązania opinii nie złożył. Wiceprezes Sądu Okręgowego w [...] wezwał R. M. na rozmowę. Podczas rozmowy przeprowadzonej w dniu 13 stycznia 2012 r. biegły oświadczył, że przedmiotowej opinii jeszcze nie sporządził, będzie dopiero składał dokumenty we właściwym ośrodku dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej. Podniósł, że wpływ na wykonywanie funkcji biegłego mają kłopoty w życiu prywatnym, a także kwestia rozliczeń za wykonaną pracę. Wyraził dalszą chęć współpracy z sądami. Decyzją z [...] stycznia 2012 r. Prezes Sądu Okręgowego w [...], na podstawie § 6 ust. 2 oraz § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzania Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych zwolnił R. M. z funkcji biegłego sądowego. W ocenie Prezesa Sądu Okręgowego w [...] konieczność złożenia sporządzonych przez biegłego map do zasobu geodezyjnego i kartograficznego nie usprawiedliwia wielomiesięcznej zwłoki w przedstawieniu do sądu opracowanej opinii. Nie usprawiedliwia jej również, biorąc pod uwagę zasady doświadczenia życiowego, zaistnienie problemów natury osobistej i zawodowej. Osoba biegłego nie może nasuwać jakichkolwiek podejrzeń nierzetelności. Tymczasem biegły w dalszym ciągu nie wywiązuje się ze swoich obowiązków polegających m.in. na terminowym przedstawieniu opinii do sądów. Wobec tego, że R. M. nie daję rękojmi prawidłowego wypełniania obowiązków biegłego sądowego zwolnił go z pełnienia tej funkcji. Po rozpatrzeniu odwołania R. M. od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Przytoczył, powtarzając za organem I instancji, okoliczności związane z powierzeniem R. M. wykonania przedmiotowej opinii. Oceniając zebrany materiał dowodowy w sprawie, podzielił stanowisko Prezesa Sądu Okręgowego w [...], że R. M. nienależycie pełnił, przyjęte dobrowolnie obowiązki biegłego sądowego. Pomimo umorzenia przez Prezesa, w dniu [...] czerwca 2011 r. postępowania w przedmiocie zwolnienie z funkcji biegłego sądowego odwołujący ponownie dopuścił się nieterminowego wykonania powierzonych mu obowiązków. Zwrócił uwagę na częściowo wadliwą podstawę prawną zwolnienia biegłego sądowego. Skoro R. M. utracił rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego sądowego, określoną w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzania Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia. 2005 r. w sprawie biegłych sądowych, podstawą prawną biegłego z funkcji winien być § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, który stanowi, że utrata którejkolwiek z przesłanek warunkujących ustanowienie biegłym z § 12 ust. 1 rozporządzenia, jest obligatoryjną podstawą zwolnienia z funkcji biegłego. Przytoczony w decyzji § 6 ust. 2 rozporządzenia umożliwia natomiast zwolnienie biegłego w przypadku zaistnienia innych okoliczności, aniżeli wynikających z § 6 ust. 1 pkt 2 w związku z § 12 ust. 1 rozporządzenia. Błąd ten, w ocenie organu nie ma charakteru istotnego dla bytu zaskarżonej decyzji i nie wpływa na jej ważność w obrocie prawnym. Jako podstawę matrialnoprawną rozstrzygnięcia Minister Sprawiedliwości wskazał na z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzania Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. nr 15, poz. 133). Skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2012 r. złożył R. M. kwestionując w niej argumentację Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie zwolnienia go z funkcji biegłego sadowego. Przywołał okoliczności dotyczące przyczyn opóźnienia. Zwrócił uwagę na utrzymanie w mocy decyzji wydanej na podstawie wadliwej podstawy prawnej. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie, przywołując argumentacje zawartą w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja z [...] marca 2010 r. narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę nie podziela stanowiska organu, że częściowo wadliwa postawa prawna zwolnienia biegłego sądowego nie ma znaczenia dla bytu prawnego zaskarżonej decyzji i nie wpływa na jej ważność. Podstawę materialnoprawną decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] marca 2012 r. stanowiły przepisy § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133). Tak została ona określona w sentencji i powtórzona w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie z brzmieniem przepisu § 6 ust. 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia Prezes zwalnia z funkcji biegłego, jeżeli utracił on warunki do pełnienia tej funkcji albo, gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal im nie odpowiada. Jednym z zasadniczych warunków, których spełnienie jest wymagane do ustanowienia biegłym jest w myśl § 12 ust. 1 pkt 4 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości - przymiot rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Jest to niewątpliwie przesłanka o charakterze ocennym. Pojęcie "rękojmi należytego wykonania obowiązków biegłego" było wielokrotnie definiowane i określane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego, składających się na jego wizerunek, jako osoby zaufania publicznego. Na wizerunek osoby zaufania publicznego składają się takie cechy charakteru jak: szlachetność, prawość, sumienność i bezstronność łącznie (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 1993 r. sygn. akt II SA 390/92). Biegły sądowy jest organem pomocniczym Sądu i niewątpliwie winien cieszyć się również zaufaniem Sądu. Ocena postępowania skarżącego - biegłego z listy biegłych sądowych, która była podstawą do podjęcia decyzji o zwolnieniu go z funkcji, dokonana została przez Prezesa Sądu Okręgowego, jako organ I instancji jedynie w aspekcie § 6 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym Prezes może zwolnić z funkcji biegłego z ważnych powodów, w szczególności, jeżeli nienależycie wykonuje on swoje obowiązki. To nienależyte wykonywanie obowiązków polega zdaniem organu I instancji na zwłoce przy wydawaniu zleconych opinii. Potwierdza to uzasadnienie decyzji, w którym organ dowodzi nienależytego wykonywania przez biegłego swoich obowiązków. Ocena wykonywanych przez biegłego czynności jest negatywna. Użycie przez organ I instancji stwierdzenia "nie daje on rękojmi należytego wykonywania powierzonych mu przez sąd obowiązków", w okolicznościach sprawy niniejszej, odnieść należy, zdaniem sądu, do złego ich wykonywania z powodu zwłoki przy opracowywaniu opinii. Rękojmia, co wyżej zaznaczono, jest pojęciem znacznie szerszym. Nie była ona przedmiotem oceny organu I instancji tak w warstwie faktycznej jak i prawnej. Niezrozumiałym jest więc stwierdzenie, że podstawa zwolnienia biegłego była częściowo wadliwa, zwłaszcza, że ta wskazana przez organ II instancji jest zupełnie inna. Wskazuje na utratę rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, W art. 15 kpa wyrażona została zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Stanowi ona niewątpliwie konkretyzację przepisu art. 78 Konstytucji RP. Istota administracyjnego toku instancji sprowadza się do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym sprawy administracyjnej. Oznacza to, że organ odwoławczy nie może orzekać w zakresie innym, niż uczyniono to wcześniej w pierwszej instancji. W szczególności zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy, jak również orzeczenie w kwestii, która nie była rozpoznawana w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, narusza przedmiotową tożsamość sprawy, a w konsekwencji zasadę dwuinstancyjności. Postępowanie odwoławcze jest postępowaniem weryfikującym rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i ewentualnie w niezbędnym zakresie uzupełniającym materiał dowodowy zgromadzony przed organem niższej instancji. Nie może więc ono wchodzić w rolę postępowania administracyjnego ogólnego załatwiającego sprawę strony, ponieważ naruszałby to prawo strony do rzetelnej kontroli rozstrzygnięć organów niższego rzędu (por. wyroki NSA z 29 listopada 2011 r. I OSK 2086/10, z 2006.11.23. I OSK 451/06 i wyrok WSA w Poznaniu z 1 czerwca 2011 r. IV SA/Po 32211). Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej, wskazać należy, że organ II instancji wkroczył w zakres sprawy nieobjętej rozstrzygnięciem organu I instancji. Zmienił bowiem podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia z § 6 ust. 2 oraz § 12 ust. 1 pkt 2 na § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133). Naruszył zatem tożsamość sprawy i w konsekwencji zasadę dwuinstancyjności postępowania. Wprawdzie w decyzji organu I instancji pojawia się stwierdzenie "nie daje rękojmi prawidłowego wypełniania obowiązków biegłego", jednakże odnosi się ono jedynie do wykonywania obowiązków biegłego. polegających m.in. na terminowym przedstawianiu opinii do sądów. Taka była podstawa prawna rozstrzygnięcia. Organ I instancji nie rozważał zwolnienia R. M. z funkcji biegłego w aspekcie utraty rękojmi wykonywania obowiązków biegłego. Taka ocena pracy biegłego przez organ II instancji jest brzemienna w skutkach. Uniemożliwia stronie weryfikację takiej decyzji w trybie postępowania odwoławczego, a w konsekwencji uniemożliwia jej praktycznie ubieganie się ponownie o ustanowienie biegłym sądowym. Rozpoznając ponownie sprawę Organ II instancji rozpozna odwołanie w zakresie objętym rozstrzygnięciem organu I instancji. Mając powyższe na uwadze i na zasadzie art. 145 § 1 ust. 1) lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.