VI SA/Wa 1227/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2008 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę VI SA/Wa 1227/08 Uzasadnienie Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] uchylił w całości uchwałę nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] i umorzył postępowanie. Stan sprawy przedstawiała się następująco; Komisja Egzaminacyjna ds. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] ustaliła, że J. M. z części pisemnej egzaminu radcowskiego uzyskał [...] punktów na wymaganych co najmniej 80 punktów. W związku z tym podjęła, wyżej wymienioną uchwałę o negatywnym wyniku egzaminu. Uchwałę tę J. M., na podstawie art. 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), zaskarżył do Ministra Sprawiedliwości odwołaniem z dnia [...] maja 2006 r. (data złożenia odwołania [...] czerwca 2006 r.). Minister na złożone odwołanie odpowiedział pismem z dnia [...] lipca 2006 r., które to pismo uznając za decyzję administracyjną J. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 maja 2007 r. (sygn. akt VI SA/Wa 150/07) uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że organ administracji nie rozpoznał sprawy dokonując wyłącznie formalnej kontroli zaskarżonej uchwały. Minister Sprawiedliwości złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Po rozpoznaniu tej skargi Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 7 lutego 2008 r. (sygn. akt II GSK 369/07) skargę kasacyjną oddalił uznając stanowisko sądu pierwszej instancji za trafne. Skutkiem ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Sprawiedliwości wydał wymienioną wyżej decyzję administracyjną z dnia [...] kwietnia 2008 r. Umarzając postępowanie Minister Sprawiedliwości stwierdził, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r. – sygn. akt K 30/06 – uchylił, z dniem 31 grudnia 2006 r., jako niezgodne z Konstytucją RP przepisy art. 36¹ ust. 1 i 6 oraz art. 369 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 19 i pkt 20 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361). Zdaniem organu administracji wskazane przepisy normowały procedurę przeprowadzania egzaminu zawodowego, konstytuując organy uprawnione do określania jego merytorycznej treści, a także organy rozstrzygające w formie decyzji administracyjnej sprawy w zakresie ustalania wyniku tego egzaminu. Minister Sprawiedliwości podkreślał, że Trybunał, usuwając wymienione przepisy, zakwestionował całą procedurę ustalania wyników egzaminu zawodowego. Zatem przy jednoczesnym braku przepisów upoważniających inne organy do rozstrzygania w przedmiotowej sprawie, zaistniała luka w prawie skutkująca niemożliwością działania Ministra Sprawiedliwości. Powołując się więc na art. 6 i art. 7 k.p.a. stwierdził zaistnienie braku podstaw do działania, co w konsekwencji doprowadziło do konieczności umorzenia postępowania, zgodnie z art. 105 § 1 w związku z art. 140 k.p.a. Wskazując na to, że rozpoznanie sprawy miało miejsce skutkiem uchylenia decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, Minister Sprawiedliwości uznał się za zobowiązany, do uchylenia uchwały komisji egzaminacyjnej z dnia [...] maja 2006 r. nr [...]. Nie mógł bowiem, jak podkreślał, działając w zgodzie z przepisami prawa i stojąc na straży praworządności, dopuścić do sytuacji, by w obrocie prawnym pozostała uchwała wydana przez organ, który stracił umocowanie do rozstrzygania w przedmiotowym postępowaniu, gdyż zgodnie z wymienionym wyrokiem Trybunału art. 36¹ ust. 1 ustawy o radcach prawnych, upoważniający komisje egzaminacyjne przy Ministrze Sprawiedliwości do rozstrzygania spraw wyników egzaminacyjnych jako organy pierwszej instancji, utracił moc. W tych warunkach, w dacie orzekania przez ministra, brak było trybu postępowania w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, a na dzień orzekania przez organ nie istniały żadne przepisy upoważniające do rozstrzygnięcia w sposób merytoryczny niniejszej sprawy, dlatego z uwagi na bezprzedmiotowość uchylił wymienioną uchwałę. Pismem z dnia [...] maja 2008 r., zatytułowanym "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy", uznanym przez Ministra Sprawiedliwości za skargę, J. M. wystąpił o uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2008 r. uchylającej w całości uchwałę Komisji egzaminacyjnej ds. aplikacji radcowskiej w obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w sprawie ustalenia wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] i umarzającej postępowanie. Zdaniem skarżącego decyzja Ministra Sprawiedliwości nie uwzględniła wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2007 r. (sygn. akt VI SA/Wa 150/07) oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2008 r. (sygn. akt II GSK 369/07). Wyrokami tymi sądy administracyjne nałożyły na Ministra Sprawiedliwości obowiązek rozpatrzenia odwołania J. M. od rozstrzygnięcia komisji egzaminacyjnej. Skarżący zarzucił decyzji naruszenie art. 176 Konstytucji RP przez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, bowiem w jego ocenie organ administracji ograniczył się jedynie do kontroli formalnej nie przeprowadzając ponownego zbadania sprawy, na co zwracały uwagę w wymienionych wyrokach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, Minister Sprawiedliwości podtrzymał argumentacje podaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a. Stosownie do tych przepisów organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), jeżeli z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości stwierdził brak podstaw prawnych do procedowania wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. (sygn. akt K 30/06). Zgodnie z tym wyrokiem art. 361 ust. 1 i 6 oraz art. 369 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 19 i pkt 20 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) utraciły moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. W zakresie dotyczącym zgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy o radcach prawnych, dotyczących przeprowadzania i wyników egzaminu radcowskiego Trybunał Konstytucyjny, podtrzymując stanowisko wyrażone w sentencji i uzasadnieniu wcześniejszego wyroku w sprawie o sygn. K 6/06 odnoszącym się do egzaminu adwokackiego orzekł, że art. 361 ust. 1 i 6 oraz art. 369 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych są niezgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, iż w kontekście art. 17 ust. 1 Konstytucji RP konieczne jest zagwarantowanie organom samorządu radcowskiego odpowiedniego wpływu na kształtowanie zasad odbywania aplikacji oraz na zakres merytoryczny egzaminu radcowskiego, stanowiącego sprawdzian umiejętności w zakresie wykonywania zawodu radcy prawnego, na co wskazywał w analogicznym wyroku dotyczącym korporacji adwokackiej (sygn. akt K 6/06). Wymaga to zagwarantowania samorządowi zawodowemu odpowiedniego uczestnictwa w określaniu zakresu przedmiotowego egzaminu radcowskiego, a nadto – adekwatnej reprezentacji tego samorządu w składzie komisji do przeprowadzenia egzaminu. Wykonywanie przez samorząd zawodowy funkcji określonych w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP wymaga ponadto uczestnictwa przedstawicieli samorządu w postępowaniu odwoławczym po przeprowadzeniu egzaminu radcowskiego. Przepis art. 361 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowił, że egzamin radcowski przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 331 ust. 1, natomiast z przepisu art. 369 ust. 2 wynikało, że od uchwały komisji służyło zdającemu odwołanie dotyczące wyniku egzaminu do Ministra Sprawiedliwości. Ponieważ przepisy te, na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. (sygn. akt K 30/06), z dniem 31 grudnia 2006 r. utraciły moc obowiązującą, w dacie ponownego rozpoznawania przez Ministra Sprawiedliwości (po wyroku WSA uchylającym decyzję z dnia [...] lipca 2006 r.) odwołania J. M. od uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], Minister Sprawiedliwości był obowiązany zastosować art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 k.p.a. – czyli uchylić zaskarżoną uchwałę i umorzyć postępowanie pierwszej instancji. Uchylając zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej i umarzając postępowanie Minister Sprawiedliwości powołał się na przesłankę bezprzedmiotowości z art. 105 § 1 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 lutego 2008 r. II OSK 2042/06 wskazał, iż postępowanie może być bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych - gdy okaże się, że nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, lub z przyczyn faktycznych - gdy okaże się, że nie ma okoliczności faktycznych uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencję organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie przesłanka bezprzedmiotowości z art. 105 § 1 k.p.a. zaistniała, albowiem utraciły moc obowiązującą przepisy konstytuujące organy uprawnione do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego oraz ustalenia jego wyniku. Minister Sprawiedliwości nie mógł w tej sytuacji podjąć merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, jako organ odwoławczy. Jeżeli bowiem podstawa działania organów obu instancji odpadła, organ odwoławczy w żadnym razie nie był władny dokonać oceny podjętej przez organ pierwszej instancji uchwały. W tej sytuacji organ odwoławczy mógł tylko uchylić zaskarżoną uchwałę w całości i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), ponieważ postępowanie stało się, jak to stanowi art. 105 § 1 k.p.a., bezprzedmiotowe. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.