VI SA/Wa 1267/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Jakub Linkowski Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi C. O. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2016 r.; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz C. O. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: "GITD") z [...] kwietnia 2016 r. Nr [...], wydana na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej: "K.p.a."), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 460 z późn. zm., dalej: "u.d.p.") oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1414 z późn. zm., dalej" "u.t.d."), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez C. O. (dalej: "Strona", "Skarżący") utrzymująca w mocy decyzję GITD nr [...] z [...] marca 2016 r. o nałożeniu kary pieniężnej. W przedmiotowej sprawie [...] lutego 2016 r. Inspekcja Transportu Drogowego zatrzymała w P. do kontroli mobilnej pojazd marki M. o numerze rejestracyjnym [...] poruszający się wraz z przyczepą o numerze rejestracyjnym [...]. Kierowcą pojazdu był M. K. Na podstawie dowodów rejestracyjnych ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekracza 3,5 tony, a właścicielem pojazdu jest C. O. Zespół pojazdów został zatrzymany do kontroli, ponieważ kontrola dokonana za pośrednictwem urządzenia DSRC (skanera) zainstalowanego w pojeździe służbowym Inspekcji Transportu Drogowego, na odcinku autostrady [...] wykazała, że ww. zespół pojazdów porusza się po płatnej drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Incydent w postaci naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej [...] lutego 2016 r. o godzinie [...], nr ewidencyjny [...] został wprowadzony manualnie do systemu elektronicznego poboru opłat. Przebieg kontroli utrwalono w protokole z kontroli mobilnej nr [...] z [...] lutego 2016 r. Pismem z [...] lutego 2016 r. organ zawiadomił Stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego, które zostało zakończone decyzją z [...] marca 2016 r., wydaną na podstawie art. 104 w zw. z art. 107 K.p.a., art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, art. 50 pkt 1 lit. j oraz art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b u.t.d., nakładającą na Stronę karę pieniężną w wysokości 1.500 zł. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w wyniku wniosku Strony z [...] marca 2016 r., GITD wskazał, że odcinek autostrady [...] (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) - węzeł K., po którym poruszał się kontrolowany zespół pojazdów [...] lutego 2016 r., został wyszczególniony w zał. nr 1 pkt 2 lit. a do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Organ przytoczył art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., zgodnie z którym korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Wskazał, że przy określaniu dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów sumuje się dopuszczalną masę całkowitą pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy. Wyjaśnił, że stosownie do treści art. 13k ust. 1 u.d.p., wysokość kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej uzależniona jest od rodzaju pojazdu, za przejazd którego nie została uiszczona opłata elektroniczna i w przypadku samochodów ciężarowych jest to kara w wysokości 1 500 zł. Dodał, że w rozpoznawanej sprawie na podstawie danych znajdujących się w dowodzie rejestracyjnym ustalono, że kontrolowany pojazd został zarejestrowany jako samochód ciężarowy. Organ wskazał również, że według art. 13k ust. 4 u.d.p., kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1, wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu. Organ wskazał, że poddany kontroli pojazd nie został wyposażony w jednostkę pokładową viabox, służącą do naliczania i pobierania opłaty za przejazd po drogach krajowych, tymczasem uiszczenie opłaty elektronicznej może nastąpić jedynie przy wykorzystaniu tego urządzenia ustawodawca bowiem, nie przewidział możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej w inny sposób. Warunkiem koniecznym dla nabycia urządzenia viabox jest zawarcie stosownej umowy z pobierającym opłatę elektroniczną, Strona natomiast, takiej umowy nie zawarła. Organ uznał, że brak wiedzy o obowiązku uiszczania opłaty elektronicznej nie może być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów, bowiem właściciele/posiadacze pojazdów samochodowych mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych. Ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Organ dodał, że przepisy prawa nie przewidują możliwości miarkowania kary przez organ albo zastosowania zamiast tej innego rodzaju kary np. upomnienia. Decyzja o nałożeniu kary pieniężnej za przejazd po drodze płatnej bez wymaganej opłaty ma charakter decyzji związanej i organ stwierdzający naruszenie nie ma możliwości odstąpienia od jej nałożenia. W skardze z [...] maja 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając decyzję GITD z [...] kwietnia 2016 r., Skarżący wniósł o wnikliwe rozpatrzenie sprawy oraz jej umorzenie. Skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji I instancji, wskazując na swoją trudna sytuację majątkową i zdrowotną. W odwołaniu Skarżący podkreślił brak wiedzy na temat obowiązku wyposażenia pojazdu w urządzenie Viabox. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Badając legalność zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna, jednak z innych przyczyn niż podniesione w skardze. W zaskarżonej decyzji GITD prawidłowo przedstawił stan prawny sprawy, przytaczając przepisy u.d.p., przedwcześnie jednak dokonał subsumpcji prawnej nieustalonego w wyczerpujący sposób stanu faktycznego do przywołanych przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Dopuszczalną masą całkowitą jest największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze (art. 2 pkt 54 u.d.p.). Za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się, zgodnie z art. 13k ust. 1 u.d.p., karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach. Wśród pozostałych przypadków, o których mowa w pkt 2, należy wymienić autobusy, samochody ciężarowe, jak również samochody ciężarowe z przyczepą lub naczepą. W niniejszej sprawie doszło do zatrzymania na płatnym odcinku autostrady [...] zespołu pojazdów złożonego z samochodu ciężarowego, zgodnie z danymi w dowodzie rejestracyjnym i przyczepy, którego dopuszczalna masa całkowita przekraczała wartość 3,5 t, również zgodnie z danymi z dowodów rejestracyjnych zespołu pojazdów, co uzasadnia wysokość wymierzonej kary na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. Płatny odcinek autostrady [...] (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) - węzeł K., po którym poruszał się przedmiotowy zespół pojazdów w dniu stwierdzonego naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, został wymieniony w zał. nr 1 pkt 2 lit. a do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1263, z późn. zm.). Jak stanowi natomiast art. 5 ust. 1 pkt 1 u.d.p., autostrady zalicza się do dróg krajowych. Okolicznością wskazującą na nieuiszczenie wymaganej opłaty elektronicznej za przejazd spornym zespołem pojazdów płatnym odcinkiem drogi krajowej był brak w pojeździe urządzenia viabox, przy wykorzystaniu którego dochodzi do uiszczenia przedmiotowej opłaty. Warunkiem natomiast, koniecznym dla nabycia urządzenia viabox jest zawarcie stosownej umowy z pobierającym opłatę elektroniczną, ustawodawca bowiem nie przewidział możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej w inny sposób. Zgodnie z art. 13i ust. 3 u.d.p., podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat powinny oferować urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym. Jak wynika z § 3 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1406) przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, użytkownik: 1) zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, zwaną dalej "umową"; 2) odbiera od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie; 3) instaluje urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową; 4) wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 1; 5) ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 2. Z § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia wynika, że opłatę elektroniczną wnosi się w trybie: 1) przedpłaty albo 2) płatności okresowej z zabezpieczeniem. Wskazane powyżej ustalenia faktyczne dokonane przez GITD, tj. poruszanie się po płatnym odcinku autostrady [...] przedmiotowego zespołu pojazdów złożonego z samochodu ciężarowego wraz z przyczepą, bez uiszczenia opłaty elektronicznej w związku z brakiem zawarcia stosownej umowy z pobierającym tę opłatę i brakiem zainstalowanego w pojeździe, wymaganego urządzenia viabox, nie budzą żadnych wątpliwości w sprawie. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z treścią art. 13k ust. 4 u.d.p., kary pieniężne, o których mowa w ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2, wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu. Z przytoczonego przepisu wynika, że co do zasady, odpowiedzialnym za uiszczenie wymaganej opłaty elektronicznej jest właściciel pojazdu samochodowego, na niego bowiem nakładana jest kara pieniężna za nieuiszczenie należnej opłaty elektronicznej. Jeżeli jednak właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to karę za nieuiszczoną, należną opłatę elektroniczną, nakłada się na posiadacza pojazdu. Wskazania w tym miejscu wymaga, że ustawodawca w art. 13k ust. 4 u.d.p., nie wyjaśnił o jaki rodzaj posiadania chodzi w tym przepisem, tymczasem art. 336 Kodeks cywilny wyróżnia dwa rodzaje posiadania: posiadanie samoistne i posiadanie zależne stanowiąc, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadaczem samoistnym rzeczy jest zatem ten, kto nią włada jak właściciel, wyrażając tym samym wolę wykonywania w stosunku do niej prawa własności, niewątpliwie więc posiadaczem samoistnym jest właściciel rzeczy. Posiadaczem zależnym natomiast jest ten, kto włada rzeczą w zakresie innego prawa, niż prawo własności, na przykład użytkowania, zastawu, najmu, dzierżawy, ale też ten kto ma inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą, jak np. biorący daną rzecz do używania na podstawie umowy użyczenia. Podkreślenia wymaga, że art. 337 Kodeksu cywilnego stanowi, że posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Oznacza to, że właściciel pojazdu, który oddaje pojazd w posiadanie zależne, nie przestaje być jego posiadaczem samoistnym. W ocenie Sądu, nie można jednak art. 13k ust. 4 u.d.p., interpretować w taki sposób, że zdanie drugie tego przepisu ma zastosowanie jedynie do sytuacji, gdy właściciel pojazdu przestaje być jego posiadaczem samoistnym, jak np. w przypadku kradzieży pojazdu. Nie takie bowiem ratio legis przyświecało ustawodawcy normującemu omawiane rozwiązanie prawne. Wskazuje na to uzasadnienie do nowelizacji ustawy o drogach publicznych, zawartej w ustawie z 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych, ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. poz. 1310), gdzie odnośnie art. 13k ust. 4 wyjaśniono, że: "Rozwiązanie polegające na tym, że za wymienione naruszenia może odpowiadać nie właściciel, lecz inny podmiot na rzecz którego przeniesiono posiadanie pojazdu wynika z okoliczności, że dany pojazd może stanowić przedmiot umowy cywilnoprawnej przenoszącej posiadanie tego pojazdu, przykładowo umowy leasingu. W takiej sytuacji adresatem sankcji powinien być posiadacz pojazdu, a nie jego właściciel, ponieważ faktycznie to posiadacz korzysta z pojazdu podlegającego opłatom, a więc jest podmiotem odpowiedzialnym za uiszczenie opłaty elektronicznej w prawidłowy sposób." Z powyższych wyjaśnień, jednoznacznie wynika, że intencją ustawodawcy było, aby omawiany przepis odnosił się do sytuacji oddania pojazdu w posiadanie zależne przez jego właściciela, co potwierdza redakcja zdania drugiego tego przepisu, odnosząca się do przeniesienia posiadania pojazdu, ale bez przeniesienia prawa własności, a uzasadnia fakt, że posiadacz również zależny, włada rzeczą dla siebie. W ocenie Sądu zatem, oddanie pojazdu np. w użytkowanie, w najem czy też do używania na podstawie umowy użyczenia sprawia, iż odpowiedzialność za uiszczenie opłaty elektronicznej ponosi osoba na którą na tej podstawie przeniesiono posiadanie. Jak wynika z ustaleń dokonanych podczas kontroli, utrwalonych w protokole z kontroli mobilnej, zatrzymanym zespołem pojazdów kierował M. K., podczas gdy z dowodu rejestracyjnego pojazdu samochodowego wynikało, że jego właścicielem jest Skarżący. Powyższa okoliczność oznacza, iż w niniejszej sprawie mogła zaistnieć sytuacja, w której właściciel zatrzymanego do kontroli pojazdu ciężarowego, nie był posiadaczem tego pojazdu w momencie wykonywania przejazdu, co oznaczałoby w świetle przytoczonego art. 13k ust. 4 u.d.p., że kara pieniężna powinna zostać wymierzona posiadaczowi pojazdu. W tej sytuacji stroną postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem samochodowym po płatnym odcinku drogi krajowej (autostrady [...]), bez uiszczenia należnej opłaty elektronicznej, nie byłby Skarżący lecz posiadacz Jego pojazdu. Organ natomiast nie dokonał w powyższej kwestii żadnych ustaleń faktycznych wymierzając karę pieniężną Skarżącemu jako właścicielowi pojazdu. Dodać w tym miejscu należy, iż na rozprawie przed Sądem, Skarżący wyjaśnił, że pożyczył samochód znajomemu do przewiezienia towarów, który chyba prowadzi działalność gospodarczą, a sam osobiście nie jeździ po płatnych drogach. Sąd stwierdza zatem, iż w niniejszej sprawie organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, poprzez co nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W konsekwencji przyjęcie przez organ za udowodnioną okoliczność, że to Skarżący powinien być stroną niniejszego postępowania i że wobec Skarżącego powinna zostać wymierzona kara pieniężna, miało charakter dowolny, nie mieszczący się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu, decyzje obu instancji zostały zatem wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z tym, że w wyniku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, mogłoby dojść do sytuacji, w której kara pieniężna w niniejszej sprawie, powinna być wymierzona innemu podmiotowi niż Skarżący. W związku z powyższym organ, rozpatrując ponownie niniejszą sprawę podejmie czynności wyjaśniające, mające na celu ustalenie, kto w niniejszej sprawie był posiadaczem zatrzymanego do kontroli pojazdu, czy był nim właściciel pojazdu, czy w związku z umową, pisemną bądź ustną, zawartą przez właściciela pojazdu z osobą kierującą pojazdem, posiadaczem pojazdu była osoba kierująca. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200, w zw. z art. 205 § 1 i art. 209 tej ustawy, zgodnie z wnioskiem zgłoszonym przez Skarżącego na rozprawie.