VI SA/Wa 1268/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę Zaskarżoną decyzją Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2012 r. ustalającą, że S. S. (skarżący w niniejszej sprawie) jest objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 19 stycznia 2012 r. Do wydania skarżonego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia [...] października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ([...]OW NFZ), z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego S. S. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do nadal. ZUS wskazał, iż S. S. od 1 września 1994 r. prowadzi działalność gospodarczą, ale nie zgłosił się z tego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego z dniem powstania takiego obowiązku, to jest od 1 stycznia 1999 r. Ponadto skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, co stanowi drugi tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Skarżący w odpowiedzi na pismo informujące go o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego przesłał wyjaśnienia, w których wskazał, że od 1 września 1994 r. prowadzi działalność gospodarczą (kancelarię prawną). Przez cały okres prowadzenia kancelarii był jednocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy i była mu z tego tytułu potrącana składka na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżący załączył decyzję ZUS z dnia [...] sierpnia 1994 r. o niepodleganiu od dnia 1 września 1994 r. ubezpieczeniu społecznemu. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ na podstawie art. 109 ust. 1, 3 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2008 r., nr 164, poz. 1027 ze zm.) dalej zwanej ustawą o świadczeniach oraz: - art. 8 pkt 1) lit. a), c) oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153, z późn. zm.), - art. 9 ust. 1 pkt 1) lit. a), c) oraz art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391, z późn. zm.), - art. 66 ust. 1 pkt 1) lit. a), c) oraz art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach ustalił, że S. S., jest objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 19 stycznia 2012 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący od dnia 1 września 1994 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej na podstawie wpisu pod numerem [...] do ewidencji działalności gospodarczej, prowadzonej przez Prezydenta Miasta [...]. Przedmiotem działalności była obsługa prawna podmiotów prawnych, w tym zastępstwo procesowe, usługi biurowe oraz inne usługi (z wyłączeniem działalności usługowej wymagającej uzyskania koncesji). W dniu [...] sierpnia 2011 r. skarżący zgłosił w organie ewidencyjnym zmianę we wpisie w zakresie nazwy oraz przedmiotu działalności. Obecnie prowadzi swoją działalność pod firmą "S." z siedzibą w R., a przedmiot działalności został określony jako "działalność prawnicza". W dniu 1 stycznia 1999 r. weszła w życie ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, która wprowadziła obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z art. 8 pkt 1) lit. c) tej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą. Skarżący od dnia 1 stycznia 1999 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, czyli jest osobą objętą ubezpieczeniem społecznym pracowników i podlega też z tego tytułu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (składki zdrowotne nalicza i odprowadza zakład pracy). Jako osoba prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą, zgodnie z wyżej powołanymi przepisami, powinien podlegać z tego drugiego tytułu tylko obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Skarżący nie dopełnił obowiązku zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Organ podkreślił, że prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej i zatrudnienie na podstawie umowy o pracę stanowi dwa różne tytuły do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i zgodnie z obowiązującymi przepisami, osoba spełniająca przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z więcej niż jednego tytułu, winna opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne z każdego z tych tytułów odrębnie. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił, że sprawa nie została należycie wyjaśniona bowiem ustalenie kilkunastoletniego okresu, w tym okresu, kiedy organ jeszcze nie istniał, pozbawione jest podstaw prawnych. Ponadto jego zdaniem, ustawa o działalności gospodarczej na przestrzeni tych kilkunastu lat nie zawsze traktowała prowadzenie kancelarii prawnej jako działalność gospodarczą. Skarżący wskazał również, że organowi powinny być znane z urzędu dokumenty potwierdzające przebywanie skarżącego na wielomiesięcznym zwolnieniu lekarskim. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających, iż w ustalonym przez organ okresie nie prowadził działalności gospodarczej, a był pouczony, że nieprzedstawienie dowodów spowoduje rozpoznanie odwołania na podstawie dotychczasowej dokumentacji. Organ odnosząc się do argumentów, iż w okresie prowadzonej działalności gospodarczej skarżący przebywał na wielomiesięcznym zwolnieniu lekarskim, stwierdził, iż okresowa przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej nie jest wystarczającym powodem do wyłączenia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego bowiem działalność gospodarcza jest działalnością, z którą związana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Zdaniem organu podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, nie wyłącza podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Organ wskazał, że czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a zupełnie czym innym jest kwestia obowiązku płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Okresy prowadzenia działalności gospodarczej, podlegania obowiązkowi ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz ubezpieczenia z tego tytułu nie są tożsame znaczeniowo. Narodowy Fundusz Zdrowia nie jest natomiast władny do orzekania o obowiązku odprowadzania składek na jakiekolwiek ubezpieczenie, ani też do pobierania tych składek. Składki takie pobierane i odprowadzane są na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i tylko ten organ może orzekać o obowiązku ich odprowadzania. Organ zobowiązany był jedynie do oceny, czy dana osoba podlega lub nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Odnosząc się do kwestii przedawnienia sprawy podniósł, iż przedawnieniu ulegają tylko roszczenia majątkowe. Stwierdzenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu nie ma charakteru roszczenia majątkowego, lecz stanowi ustalenie istniejącego stanu faktycznego. Przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji jest ustalenie prawa podmiotowego które nie ulega przedawnieniu. Organ podkreślił, iż przepis art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisów k.p.a. i skarżący został prawidłowo pouczony, iż odwołanie do Prezesa NFZ należy wnieść w terminie 7 dni od dnia doręczenia decyzji. W skardze na powyższą decyzję złożoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o jej uchylenie zarzucając jej naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Skarżący podniósł, iż przez cały okres objęty decyzją, zatrudniony był na podstawie umowy o pracę przez co objęty był obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego i opłacał składki ubezpieczenia zdrowotnego. Organ nie wskazał, na podstawie którego przepisu strona objęta jest dwukrotnym obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego i opłacania składek w podwójnej wysokości. Jego zdaniem sprawa nie została należycie wyjaśniona, bowiem w okresie maj – grudzień 2003 r. nie prowadził w ogóle kancelarii prawnej ze względu na stan zdrowia i przebywanie na zwolnieniu lekarskim, także szpitalnym, a dowody potwierdzające tą okoliczność powinny być znane organowi z urzędu. Zaskarżona decyzja ponadto rażąco narusza art. 7, 8, 9, 12, 77 § 1 i 78 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. Nr 270, dalej także: p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie stwierdził bowiem naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. W działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie, Sąd nie dopatrzył się bowiem naruszeń prawa procesowego bądź materialnego. W okresie objętym decyzją organu pierwszej instancji miały zastosowanie przepisy trzech kolejnych ustaw tj.: art. 8 pkt 1 lit. c i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 153, z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniu zdrowotnym", art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 39 z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniu w NFZ", zgodnie z którymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r., zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi a także art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, stosownie do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 12 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ a także art. 11 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym - powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Zatem czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego tych osób, a więc także obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej lub inne przepisy szczególne. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178, z późn. zm.) uchylonym z dniem 31 marca 2009 r. przez art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1808, z późn. zm.), przedsiębiorca będący osobą fizyczną mógł podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Natomiast stosownie do treści art. 7e ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, który jest odpowiednikiem uchylonego z dniem 1 stycznia 2004 roku art. 88 e tej ustawy, zawiadomienie o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę - osobę fizyczną - powoduje wykreślenie powyższego wpisu z ewidencji działalności gospodarczej. Domniemanie prowadzenia działalności gospodarczej jest domniemaniem faktycznym, które ma znaczenie dowodowe i może być obalone, co oznacza, iż czasookres prowadzenia działalności gospodarczej wynikający z wpisu do ewidencji może być korygowany, lecz czynność ta musi być powiązana z wynikami postępowania dowodowego. Organ ma obowiązek przeprowadzenia dowodów z twierdzeń i pism składanych przez Ubezpieczonego oraz całościowej oceny wiarygodności i mocy dowodowej materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Jak słusznie podkreślił organ, zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powoduje zawsze - na stałe lub okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana (a więc także czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu) należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. W konsekwencji domniemywa się, że skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to działalność ta była faktycznie prowadzona i w związku z tym istniał obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 198, z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 309 oraz z 30 listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 311). Domniemanie to może być obalone w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu, który obciąża stronę twierdzącą o faktach przeciwnych twierdzeniom wynikającym z domniemania. Ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia (rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia. Z akt sprawy wynika, iż skarżący od dnia 1 września 1994 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej na podstawie wpisu pod numerem [...] do ewidencji działalności gospodarczej, prowadzonej przez Prezydenta Miasta [...]. Działalność gospodarczą prowadzona była pod firmą "K " z siedzibą w R., Przedmiotem działalności była obsługa prawna podmiotów prawnych, w tym zastępstwo procesowe, usługi biurowe oraz inne usługi z wyłączeniem działalności usługowej wymagającej uzyskania koncesji. W dniu [...] sierpnia 2011 r. skarżący zgłosił w organie ewidencyjnym zmianę w zakresie nazwy oraz przedmiotu działalności i aktualnie prowadzi swoją działalność pod firmą "S" z siedzibą w R., a przedmiot działalności został określony jako "działalność prawnicza". W świetle powyższego bezsporne jest, iż w okresie objętym decyzją skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje zaś fakt, iż skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę. Wskazywany przez skarżącego fakt przebywania na wielomiesięcznym zwolnieniu lekarskim w okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie jest wystarczającym powodem do wyłączenia tego okresu z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Działalność gospodarcza jest bowiem działalnością, z którą związana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Zatem przedsiębiorca rozpoczynający działalność powinien liczyć się z takim ryzykiem obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności np. z powodu choroby lub braku płynności finansowej. Podkreślenia wymaga przy tym, iż przedmiotem zaskarżonej decyzji jest wyłącznie ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ze wskazanego tytułu. Natomiast odrębnym zagadnieniem jest kwestia ustalania, wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sprawy z tego zakresu należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych i są rozstrzygane odrębną decyzją podlegającą zaskarżeniu na ogólnych zasadach. W świetle powyższego należy zatem uznać, iż organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz w sposób prawidłowy przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego, uzasadniając decyzje w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.