VI SA/Wa 1287/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] grudnia 2019 r.; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na rzecz skarżącego P. C. 370 (trzysta siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. P. C. (dalej też jako "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej też jako "Prezes UOKiK", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] lutego 2020 roku nr [...]. Zaskarżoną decyzją Prezes UOKIK utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej (dalej też jako "WIIH", "Inspektor" lub "organ I instancji") z dnia [...] grudnia 2019 roku, nakładającą na skarżącego, na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (Dz. U. z 2019 r. poz. 178, dalej też w skrócie jako "ustawa o cenach") karę pieniężną w wysokości jednego tysiąca złotych. Organ pierwszej instancji przedmiotową karę wymierzył za niewykonanie, w miejscu świadczenia usług przez skarżącego, tj. w salonie fryzjersko - kosmetycznym [...] w R. przy alei J., obowiązku uwidocznienia cen usług w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości poprzez podanie cen w cenniku przy 54 oferowanych usługach jako przedział jednostronnie zamknięty, tj. podano dolną granicę cen z przyimkiem prostym "od" oraz przy 75 oferowanych usługach jako przedział obustronnie zamknięty, tj. podano dolną i górną granicę cen. W ocenie organu I instancji taki sposób uwidocznienia cen usług naruszał postanowienia art. 4 ust. 1 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług (Dz. U. z 2015 r. poz. 2121, dalej jako "rozporządzenie"). Inspektor nie podzielił przy tym argumentacji prezentowanej przez skarżącego w toku postępowania. Skarżący podkreślał bowiem, że ze względu na specyfikę branży i rodzaj świadczonych usług niemożliwe jest opracowanie cennika w sposób dokładniejszy, bowiem cena usługi fryzjerskiej i kosmetycznej uzależniona jest od wielu czynników i uwarunkowań, indywidualnych dla każdego klienta korzystającego z usług salonu. Przykładowo, niemożliwe, zdaniem skarżącego, jest precyzyjne wskazanie kosztu usługi koloryzacji włosów przed wykonaniem usługi, gdyż zależy ona od długości, grubości, struktury i kondycji włosów a także okoliczności takich jak posiadanie przez klienta farby na włosach, jej rodzaju czy koloru. Powyższe ustalenia wpływają na to, jak długo usługa będzie wykonywana oraz jakich i w jakiej ilości produktów należy użyć, aby uzyskać efekt satysfakcjonujący klienta. Skarżący zaznaczył, że przed przystąpieniem do wykonywania usługi, przeprowadzane są bezpłatne konsultacje, po których klient dowiaduje się o wysokości ceny jaką przyjdzie mu zapłacić. Dopiero po jej akceptacji i wyraźnej zgodzie klienta wykonuje się. Jednakże, zdaniem organu I instancji, który nie zgodził się ze skarżącym, przepisy dotyczące uwidaczniania cen są jednakowe dla każdej działalności usługowej. Bez znaczenia pozostaje to, jak skomplikowana i specyficzna jest dana branża i jej świadczone usługi. Przepisy dotyczące uwidocznienia cen towarów i usług zostały tak skonstruowane, aby każdy klient każdego zakładu usługowego wiedział przed rozpoczęciem świadczenia usługi o cenie jaką przyjdzie mu zapłacić po jej wykonaniu. Organ przyznał, co prawda, że w przypadku działalności skarżącego, sporządzenie cennika jest czynnością bardziej czasochłonną w stosunku do innych branż. Nie zgodził się jednak ze stanowiskiem, że jest to niemożliwe. Zdaniem WIIH, skoro, jak wskazuje skarżący, możliwa jest ustna wycena usług przed rozpoczęciem jej świadczenia (podczas konsultacji), możliwa jest również ich wycena w formie papierowej - czyli cennika - przy uwzględnieniu wszystkich czynników (zmiennych) obowiązujących w danej branży. Organ podkreślił, że ustawodawca nie przewidział możliwości wyłączeń z zakresu uwidaczniania cen, dla poszczególnych rodzajów działalności. Oznacza to, że prawidłowe uwidocznienie cen jest obowiązkiem dla wszystkich podmiotów prowadzących działalność w zakresie świadczenia usług konsumentom. W odwołaniu, które skarżący wniósł od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] grudnia 2019 roku, zarzucił naruszenie art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej cyt. jako "k.p.a.") oraz art. 4 ust. 1 ustawy o cenach. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów decyzją z dnia [...] lutego 2020 roku utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] grudnia 2019 roku. Zdaniem organu odwoławczego, wskazany przez skarżącego sposób oznaczania cen metodą "od-do" nie wypełnia dyspozycji art. 4 ust. 1 ustawy o cenach. Określanie w ten sposób cen z całą pewnością nie spełnia wymagań zawartych w ww. artykule, w szczególności biorąc pod uwagę duży zakres wahań jaki występuje w cenniku strony jak np. "naczynka/przebarwienia cala twarz od 1000 zł." Prezes UOKiK podkreślił, że obowiązujące przepisy prawne nie przewidują żadnych odstępstw w zakresie uwidoczniania cen usług ze względu na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej czy też podkreślanej przez skarżącego specyfiki prowadzonej działalności. Przepisy te są prawem powszechnie obowiązującym i dotyczą każdego przedsiębiorcy świadczącego usługi lub dokonującego sprzedaży detalicznej towarów. Na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. - poprzez rażące naruszenie zasady prawdy obiektywnej, dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, brak dokonania wszechstronnej analizy materiału dowodowego zebranego i przekazanego przez stronę w sprawie, II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług poprzez błędną wykładnię prowadzącą do konstatacji, że z treści przepisu wynika, jakoby wskazanie klientowi skonkretyzowanej ceny za wszystkie usługi jakie chce wykonać miało miejsce po bezpłatnych konsultacjach, naruszało zasadę jednoznaczności uwidaczniania cen, w sposób niebudzący wątpliwości i dający możliwość porównania cen, b) art. 8 pkt 3) ustawy z dnia 30 maja 2014 o prawach konsumenta (Dz. U. z 2020 roku, poz. 287 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do przyjęcia, iż praktyka stosowana w salonie skarżącego, a polegająca na udzielaniu indywidualnych, bezpłatnych konsultacji, mających na celu podanie skonkretyzowanej ceny za zaproponowany zakres usług, nie wyczerpuje obowiązku jednoznacznego, niebudzącego wątpliwości informowania o cenach za świadczone usługi c) art. 6 ust. 3 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług - poprzez niewłaściwą interpretację zawartych w nim kryteriów ustalania wysokości kary pieniężnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 pkt 3) ustawy z o prawach konsumenta, Prezes UOKiK wskazał, że zgodnie z art. 9 cyt. ustawy do drobnych umów życia codziennego wykonywanych natychmiast po ich zawarciu przepisu art. 8 nie stosuje się. Zdaniem organu odwoławczego, nie ulega tymczasem wątpliwości, że umowy zawierane z konsumentami w lokalu przedsiębiorstwa na wykonanie usługi kosmetycznej lub fryzjerskiej wykonywane są natychmiast po ich zawarciu i stanowią "drobne umowy życia codziennego", które odnoszą się do transakcji w bieżących sprawach życia codziennego. Per analogiam, do takich umów można zaliczyć umowy na usługi szewskie, krawieckie czy przewozu taksówką, które są wykonywane natychmiast po ich zawarciu. Istotnym jest również fakt, że zwyczajowo umowy te nie są zawierane w formie pisemnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 roku, poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwana dalej "p.p.s.a."). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja narusza bowiem przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 pkt 3 i art. 9 ustawy o prawach konsumenta w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o cenach towarów. Otóż w ocenie Sądu, należy przyznać rację skarżącemu, że w realiach tej konkretnej sprawy uprawnione było odwołanie się przez niego do dyspozycji do art. 8 pkt 3 ustawy o prawach konsumenta, jako podstawy do przyjętej przez niego konstrukcji cennika usług. Podkreślić należy, że znajdujący się w aktach sprawy "cennik usług" oferowanych w ramach działalności skarżącego (stanowiący załącznik nr 4 do protokołu kontroli z dnia [...] czerwca 2019 roku), prowadzonej pod firmą "[...] i opatrzony hasłem reklamowym "[...]" dotyczy zarówno usług z działu "Fryzjerstwo", jak i "Kosmetyka" i liczy kilkanaście stron. Sam dział "Fryzjerstwo" wyróżnia ponad 50 różnych pozycji, wśród których istotnie występują oferty, w stosunku do których cena oznaczona została bądź widełkowo, bądź jedynie określono jej dolny próg, np. "[...]", "[...]", "Przedłużanie włosów [...]". Dział "Kosmetyka" jest jeszcze obszerniejszy i obok ściśle zdefiniowanych cenowo usług, typu: "manicure", "pedicure", "nitkowanie brwi", czy "makijaż", obejmuje także takie usługi, jak: zabiegi modelujące sylwetkę, medycynę estetyczną (między innymi usuwanie włókniaków), zabiegi laserowe (w tym naczynkowe), korekcje botulinowe, mezoterapię kwasem hialuronowym – które to usługi w cenniku ujęte zostały w przedziałach cenowych zamkniętych, bądź otwartych. Jednocześnie, sam cennik otwiera informacja, dotycząca odrębnie usług fryzjerskich, jak i kosmetycznych, że w cenniku niektóre z cen podane są jako ceny "od" lub "od - do", z tego powodu, że wykonanie danej usługi zależne jest od wielu czynników. W odniesieniu do usług fryzjerskich, wśród tych czynników, wpływających na finalną wartość ceny, wymieniono długość włosów, gęstość włosów, rodzaj farbowania, rodzaj i ilość produktu, jaki będzie użyty do wykonania usługi itp. Jeżeli chodzi o usługi kosmetyczne, jako czynniki rzutujące na cenę usługi, wskazano przykładowo obszar poddany zabiegowi, rozległość zmian oraz rodzaj lasera i wykorzystanie impulsów, rodzaj i ilość produktu jaki będzie użyty do wykonania usługi. Jednocześnie w cenniku wyraźnie podkreślono, że "konkretna cena za wykonanie usługi wskazywana jest Klientowi po przeprowadzeniu indywidualnej, darmowej konsultacji z fryzjerem (odpowiednio kosmetyczką/kosmetologiem) wykonywanej przed przystąpieniem do wykonania usługi. Usługa realizowana jest po uzyskaniu Państwa zgody i zaakceptowaniu podanej ceny". W ocenie Sądu, w realiach tej konkretnej sprawy, sposób skonstruowania cennika oferowanych usług, jest jak najbardziej prawidłowy. Otóż w stosunku do prostych usług, nie wymagających konsultacji, cennik jednoznacznie wskazuje na cenę usługi. W pełni zatem spełnia wymagania stawiane przez art. 4 ust. 1 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług. Z kolei, w przypadku usług o wyższym stopniu złożoności, ceny ujęte zostały w formie przedziału zamkniętego bądź otwartego, ze wskazaniem czynników wpływających na ostateczny kształt ceny oraz zastrzeżeniem, że konkretna cena za wykonanie usługi wskazywana jest konsumentowi po indywidualnej, darmowej konsultacji. W odniesieniu do tak ujętych usług zastosowanie znajdzie dyspozycja art. 8 pkt 3) ustawy o prawach konsumenta, zgodnie z którym, najpóźniej w chwili wyrażenia przez konsumenta woli związania się umową, przedsiębiorca ma obowiązek poinformować konsumenta, o ile informacje te nie wynikają już z okoliczności, w sposób jasny i zrozumiały o łącznej cenie lub wynagrodzeniu za świadczenie wraz z podatkami, a gdy charakter przedmiotu świadczenia nie pozwala, rozsądnie oceniając, na wcześniejsze obliczenie ich wysokości - sposobie, w jaki będą one obliczane. Zdaniem Sądu, przyjęty przez skarżącego sposób informowania o cenach usług proponowanych w prowadzonym przez niego salonie fryzjersko – kosmetycznym, wypełnia wymogi art. 8 pkt 3) ustawy o prawach konsumenta, który to przepis przewiduje szczególne zasady podawania kosztów właśnie w przypadku, gdy charakter świadczenia nie pozwala na wcześniejsze obliczenie ceny lub wysokości wynagrodzenia za świadczenie. W takiej sytuacji przedsiębiorca jest obowiązany podać sposób, w jaki cena lub wynagrodzenie za świadczenie będą obliczane (p. L. D. (red.), N. M. (red.), Ustawa o prawach konsumenta. Komentarz, WK 2015). Sąd nie podziela przy tym stanowiska organu, zgodnie z którym formuła informowania o cenach usług przez skarżącego, nie może zostać zaakceptowana, z uwagi na dyspozycję art. 9 ustawy o prawach konsumenta, zgodnie z którym to przepisem do drobnych umów życia codziennego wykonywanych natychmiast po ich zawarciu przepisu art. 8 nie stosuje się. Wbrew argumentacji organu (podnoszonej nota bene dopiero na etapie odpowiedzi na skargę) stopień komplikacji części oferowanych przez skarżącego usług, w pełni pozwala na przyjęcie proponowanego przez niego, znajdującego odzwierciedlenie w cenniku, widełkowego, lub progowego, sposobu określenia cen, z zastrzeżeniem wcześniejszego (przed rozpoczęciem wykonania samej usługi), wskazania konsumentowi ceny (po specjalistycznej konsultacji z pracownikiem salonu). Co więcej, organ nie dostrzega, że w istocie mechanizm każdorazowych konsultacji z klientem, celem obliczenia ceny konkretnej usługi, przed jej wykonaniem, bez gwarancji pozytywnej decyzji ze strony konsumenta, generuje po stronie skarżącego wyższe koszty transakcyjne, niż umieszczenie zapisu w cenniku. W świetle zasad doświadczenia życiowego oraz, przyświecającej przedsiębiorcom, na konkurencyjnym przecież rynku, zasady maksymalizacji zysków, oczywistym jest, że gdyby skarżący był w stanie w prosty sposób wskazać cenę danej usługi, to uczyniłby to, na co wskazuje część zapisów ujętych w cenniku. Tak też należy oceniać ratio legis wprowadzenia art. 9 ustawy o prawach konsumenta. Jak wskazał Tomasz Czech w Komentarzu do ustawy o prawach konsumenta (publ. WKP 2020 wyd. II) "obowiązki informacyjne nałożone na przedsiębiorców rodzą bowiem po ich stronie koszty transakcyjne. Koszty te są nieadekwatne w przypadku drobnych transakcji, które w zwykłych sprawach życiowych każdego dnia są dokonywane przez konsumentów. Ochrona informacyjna, jaką mogliby uzyskać konsumenci, w wymiarze ogólnospołecznym okupiona zostałaby zbyt wysokimi kosztami i spowalniałaby znacząco obrót gospodarczy, a rodzaj transakcji wskazuje, że istotne interesy konsumentów nie są wówczas zagrożone. W transakcjach takich na ogół nie ma potrzeby, żeby konsument otrzymywał komplet informacji w celu podjęcia przemyślanej, racjonalnej decyzji o zawarciu umowy. Dlatego w art. 9 cyt. ustawy wprowadzono wyjątek, w którym – w pewnym zakresie – wyłączono stosowanie przez przedsiębiorców przedkontraktowych obowiązków informacyjnych określonych w art. 8". Zatem wyjątek z art. 9 ustawy o prawach konsumenta, miał na celu ewidentnie zdjęcie z przedsiębiorców nadmiernie uciążliwego obowiązku w odniesieniu do usług dotyczących bieżących spraw życia codziennego. W ocenie Sądu, jeżeli jednakże przedsiębiorca nie jest w stanie, w przypadku konkretnej usługi, z uwagi na stopień jej komplikacji, wynikający chociażby z indywidulanych czynników sprofilowanych pod kątem konkretnego konsumenta, skorzystać z ułatwienia wprowadzonego w art. 9 ustawy o prawach konsumenta, w rzeczywiście uzasadnionych przypadkach, może poinformować konsumenta o łącznej cenie, zgodnie z wymogami art. 8 pkt 3) ustawy o prawach konsumenta. Z takim też przypadkiem mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, gdzie różnorodny charakter usług oferowanych przez skarżącego, uzasadnia hybrydowy model informowania o cenach. Tymczasem organ (w odpowiedzi na skargę), kwestionując przyjęty przez skarżącego model informowania o finalnej cenie bardziej złożonych usług, oparty z jednej strony na granicznym ujęciu cen a z drugiej na każdorazowej konsultacji, mającej na celu ustalenie jednoznacznej wysokości ceny przed skorzystaniem z usługi, kwantyfikuje całość usług oferowanych przez skarżącego, jako "drobne umowy życia codziennego" (analogicznie, jak umowy na usługi szewskie, krawieckie czy przewozu taksówką) i wywodzi z powyższej konstatacji obowiązek jednoznacznego wskazania ceny w stosunku do każdej oferowanej przez skarżącego usługi. Argumentacja organu ma charakter zupełnie abstrakcyjny i de facto archaiczny, pomijając zarówno charakterystykę aktualnie funkcjonującego rynku usług fryzjerskich, czy kosmetycznych, jak też samą ofertę skarżącego. Przykładowo, nie sposób uznać, że chociażby zabiegi z użyciem kwasu hialuronowego (wykorzystywanego także w chirurgii kosmetycznej), których koszt sięga kilku tysięcy złotych, mieszczą się w definicji "drobnych umów życia codziennego", jak przejazd taksówką. Oczywistym jest dla Sądu, że w przypadku tego typu usług, finalna cena zależeć będzie od szeregu zmiennych, immanentnie skorelowanych z indywidulanymi właściwościami fizycznymi i zdrowotnymi klienta. Z punktu widzenia konsumenta istotnym jest, że przed podjęciem decyzji o usłudze, będzie poinformowany o cenie, jaką zobowiązany będzie uiścić. Na marginesie, łatwo wyobrazić sobie także usługi szewskie, czy też krawieckie, gdzie nie sposób jednoznacznie wskazać ich cenę, jak chociażby uszycie konkretnej sukni, czy garnituru (materiał, dodatki, czas), czy też wykonanie butów na zamówienie. W dobie powszechnej dostępności ogromnej ilości towarów, tego typu rynki rzemieślnicze znacząco ewoluowały, specjalizując się często w niszowych, ale wysokokosztowych usługach, w stosunku do których nie ma możliwości prostego uwidocznienia ich cen. Zupełnie natomiast irrelewantne dla prawidłowości, bądź nie, rozwiązań przyjętych przez skarżącego, w sferze wypełnienia obowiązków informowania o cenach oferowanych usług, są przy tym wywody organu zawarte w odpowiedzi na skargę, odwołujące się do specyfikacji konstruowania cen na kompletnie różnych rynkach, jak usługi lotnicze. Reasumując, zdaniem Sądu, skoro skarżący spełnił wymogi, o których mowa w art. 8 pkt 3 ustawy o prawach konsumenta, brak jest podstaw do nakładania na niego kary pieniężnej na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o cenach towarów. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a, w związku z art. 135 p.p.s.a., należało orzec o uchyleniu decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] lutego 2020 roku oraz utrzymanej nią w mocy decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej, jak również, na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., umorzyć postępowanie administracyjne w tej sprawie. O kosztach sądowych postanowiono w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.