VI SA/Wa 1297/21
WyrokWSA w Warszawie2021-09-24
Skład orzekający: Sławomir Kozik, Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Magdalena Maliszewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy umowa o przeprowadzenie ankietowych badań akt sądowych, obejmująca analizę akt i wypełnienie kwestionariusza, w tym pytań otwartych wymagających oceny prawnej, stanowi umowę o dzieło, a w konsekwencji czy osoba wykonująca taką umowę podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ administracji publicznej nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego zakwalifikowania umowy jako umowy o świadczenie usług (zlecenia) zamiast umowy o dzieło. Analiza treści umowy, pytań kwestionariusza oraz sposobu wynagrodzenia wskazuje na cechy umowy o dzieło, co skutkuje brakiem obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu jej wykonywania.Stan faktyczny
Skarżący zwrócił się do Prezesa NFZ o wydanie decyzji w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym E. N. z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Organ ustalił, że E. N. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, uznając ją za umowę o świadczenie usług, a nie umowę o dzieło. Skarżący wniósł skargę, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 września 2021 r. sprawy ze skargi S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Z. w [...] wnioskiem z dnia [...] października 2020 r. zwrócił się do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym E. N. z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz płatnika [...]. Z. wskazał, że w toku kontroli przeprowadzonej u ww. płatnika ustalono, iż w okresie od dnia 30 grudnia 2015 r. do dnia 4 marca 2016 r. E. N. nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług. Ponadto Zakład poinformował, iż ww. osoba w okresie wykonywania spornej umowy posiadała inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego.
Do swojego wniosku wnioskodawca załączył następujące dokumenty:
- kopię protokołu kontroli z dnia [...] listopada 2018 r. przeprowadzonej przez Z. w [...] u płatnika [...] w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego,
- kopię umowy nr [...] zawartej pomiędzy [...] a E. N.; przedmiotem umowy było przeprowadzenie prac badawczych polegających na wykonaniu ankietowych badań akt (obejmujących analizę akt spraw sądowych udostępnionych Wykonawcy przez [...] oraz wypełnienie na podstawie tej analizy przekazanego przez [...] kwestionariusza ankiety),
- kopię porozumienia zmieniającego (aneks) do umowy nr [...],
- zastrzeżenia płatnika z dnia [...] grudnia 2018 r. do protokołu kontroli,
- informację o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń z dnia [...] grudnia 2018 r.
Decyzją z dnia [...] marca 2021r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia działając na podstawie art. 109 ust. 1 i 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e)
i art. 69 ust. 1 oraz art. 82 ust. 1 i art. 85 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.
o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U.
z 2020 r. poz. 1398, ze zm.) oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.) ustalił, że E. N. podlegała od dnia 30 grudnia 2015 r. do dnia 4 marca 2016 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zawartej z [...].
W uzasadnieniu decyzji, organ po przytoczeniu, mających zastosowanie
w niniejszej sprawie przepisów prawa oraz po omówieniu różnic pomiędzy umowami o dzieło i o świadczenie usług, wskazał, że przedmiot analizowanej umowy został ujęty w § 1 pkt 1 umowy, z której wynika, iż w związku z realizowaną przez [...] pracą naukową pt.: "[...]", [...] powierza wykonawcy przeprowadzenie na potrzeby ww. przedsięwzięcia, prac badawczych polegających na wykonaniu ankietowych badań akt (obejmujących analizę akt spraw sądowych udostępnionych Wykonawcy przez [...] oraz wypełnienie na podstawie tej analizy przekazanego przez [...] kwestionariusza ankiety).
Zgodnie z § 1 pkt 2 umowy oraz zgodnie z aneksem do tejże umowy – E. N. zobowiązała się do osobistego wykonania zadania, w postaci wypełnienia ankiet, przekazanie ich I. w formie elektronicznej, w systemie odrębnie dla każdej sprawy sądowej udostępnionej wykonawcy przez I. E N. zobowiązała się do starannego wykonania zadania, z zasadami właściwymi dla czynności tego rodzaju, w szczególności do zapewnienia, że informacje wprowadzone przez nią do kwestionariuszy badań aktowych będą tożsame z danymi zawartymi w aktach sądowych, będących przedmiotem analizy (tj. zostaną przeniesione bez błędów, opuszczeń i innych uchybień).
W ramach umowy E. N. przeanalizowała ok. 200 akt spraw sądowych. Jak wynika z treści niniejszej umowy oraz zgodnie z aneksem do tej umowy - w zamian za wykonanie wszelkich świadczeń określonych w umowie (w tym również przeniesienie na [...] całości autorskich praw majątkowych do utworu), wykonawca uprawniony będzie do otrzymania wynagrodzenia stanowiącego iloczyn liczby prawidłowo wypełnionych kwestionariuszy ankietowych i stawki 40 zł brutto za każdą przeanalizowaną sprawę sądową. Za niewykonanie zadania w terminie określonym w umowie za każdą przeanalizowaną sprawę wypłacano wynagrodzenie wg stawki - 30 zł brutto. Jako datę zakończenia ww. umowy wskazano dzień [...] marca 2016 r.
Analizując treść umowy, organ wskazał, że jej celem nie było osiągnięcie oznaczonego rezultatu, określonego w umowie jako dzieło o indywidualnych, niepowtarzalnych, opisanych z góry cechach. Przyjmujący zamówienie zobowiązał się nie do osiągnięcia z góry założonego w umowie rezultatu, lecz do starannego działania, polegającego na przeprowadzeniu badań ankietowych, prowadzonych według określonych standardów. Wykonanie umowy polegało na dokonywaniu ciągu określonych czynności faktycznych, określonych działań zmierzających do osiągnięcia wyniku, który nie jest tożsamy z pojęciem dzieła. W wyniku czynności będących przedmiotem spornej umowy nie było możliwe określenie, jakie dzieło miałoby powstać w efekcie wykonywania tychże czynności. Skoro przedmiotowa umowa o dzieło jest umową rezultatu, to wykonawca dzieła musi mieć możliwość przedstawienia finalnego efektu swojej pracy i za tę pracę winien ponosić odpowiedzialność. We wspomnianej umowie, kwestia ta nie została w żaden sposób uregulowana, bowiem nie wynika z niej, jakie okoliczności miałyby prowadzić do uznania, że wykonane dzieło zawiera wady. Możliwość zastosowania przepisów
o odpowiedzialności za wady stanowi element konstytutywny umowy o dzieło.
Prezes NFZ podkreślił, że umowa o dzieło może zawierać regulację
w przedmiocie przeniesienia praw autorskich do utworu (jest to umowa zbycia praw autorskich). Zauważył, że w zawartej umowie wprawdzie widnieje zapis dotyczący praw autorskich, jednakże brak jest zapisu określającego wynagrodzenie z tegoż tytułu a umowa zbycia praw autorskich jest umową konsensualną odpłatną, a zatem wynagrodzenie określone kwotowo winno zostać z góry w umowie uregulowane. Ponadto, jeśli rezultatem umowy nie jest stworzenie dzieła to i przeniesienie praw autorskich do nieistniejącego dzieła nie ma żadnego znaczenia. W związku z powyższym o ocenie całokształtu zobowiązania decyduje wyeksponowanie świadczenia, które miało znaczenie zasadnicze, a wykładając wolę stron, należy stwierdzić, że takim zasadniczym znaczeniem było przeprowadzenie ankietowych badań akt.
Organ zauważył, iż czynności wykonywane przez zleceniobiorcę pozbawione były jakiejś innowacyjnej myśli czy elementu własnej twórczości, co jest cechą wyróżniającą umowę o dzieło. Charakter wykonywanej pracy świadczy o wykonywaniu pewnych czynności (świadczenia usług), a nie o przedstawieniu rezultatu swojej pracy w postaci wyodrębnionego dzieła. Elementem przedmiotowo istotnym powyższej umowy faktycznie było działanie w celu osiągnięcia skutku, a nie zrealizowanie rezultatu. Skutki pracy były uzależnione wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy.
Zdaniem organu nie bez znaczenia jest również okoliczność, że analizowana umowa jest identyczna w swojej treści jak umowy zawarte z innymi wykonawcami na przeprowadzenie badań ankietowych akt. Wobec powyższego materialny wytwór twórczości wykonawcy umowy w postaci autorskich materiałów, trudno uznać za rezultat autorski, skonkretyzowany oraz obiektywnie pewny, niezależny i określony w umowie. Ponadto sporna umowa nie daje również podstaw do uznania, że wypłata i wysokość wynagrodzenia uzależnione były od niepowtarzalnych i indywidualnych określonych efektów pracy wykonawcy.
Biorąc pod uwagę powyższe, organ stwierdził, że w spornej umowie nie powstało, ani nie zostało oznaczone żadne konkretne dzieło. Umowa zawarta z E. N. nie miała charakteru umowy o dzieło. Sporna umowa sprowadzała się do starannego działania wykonawcy bez możliwości weryfikacji rezultatu po jego wykonaniu. Na ww. osobie spoczywała jedynie odpowiedzialność za staranne wykonanie powierzonych czynności, nie zaś za rezultat. Brak rezultatów wykonywanych czynności w przedmiotowej umowie przesądza o tym, że winna ona być zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług.
Pismem z dnia 8 kwietnia 2021r. S. skierował do WSA w Warszawie skargę na powyższą decyzję wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz strony skarżącej kosztów zastępstwa procesowego. Wyżej wymienionej decyzji zarzucono:
1.naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj.:
- art. 7 kpa poprzez brak wykonania obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy,
- art. 77 § 1 i 80 kpa poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego niezbędnego dla rozpoznania postępowania, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów;
które to uchybienia doprowadziły organ do przyjęcia błędnego ustalenia, zgodnie
z którym [...] zawarł z E. N. umowę o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, w sytuacji, gdy prawidłowa ocena materiału sprawy powinna prowadzić do wniosku, że umowa ta miała charakter umowy o dzieło;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 627 k.c. polegające na jego błędnej wykładni i w konsekwencji niezastosowaniu, przez przyjęcie, że umowa zawarta przez [...] z E. N. nie miała charakteru umowy o dzieło;
- art. 734 i n. w zw. z art. 750 k.c. polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu
i w konsekwencji przyjęciu, że ww. umowa jest umową o świadczenie usług (do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu);
- art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że na podstawie ww. umowy E. N., podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy ze względu na fakt, iż umowa ta miała charakter umowy o dzieło, osoba ta nie spełniła przesłanki do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.
W uzasadnieniu wskazano, że umowa została zawarta w związku ze statutową działalnością [...], obejmującą m.in. prowadzenie badań naukowych nad stosowaniem prawa, w tym funkcjonowaniem instytucji prawnych w praktyce wymiaru sprawiedliwości. W ramach powyższego I. prowadzi szereg projektów, które oprócz dogmatycznej (teoretycznoprawnej) analizy poszczególnych instytucji prawnych, obejmują też empiryczne badanie ich funkcjonowania w praktyce wymiaru sprawiedliwości. Ta część empiryczna, polega na analizowaniu odpowiedniej próby losowo dobranych spraw sądowych z danej kategorii (najczęściej kilkaset na jeden projekt badawczy) pod kątem praktycznych aspektów stosowania danej instytucji prawnej. Umowa będąca przedmiotem niniejszego sporu jest właśnie przykładem takiego badania empirycznego, w ramach którego powierzono Wykonawcy przeanalizowanie określonej puli akt sądowych i wypełnienia dla każdej sprawy kwestionariusza ankietowego zaprojektowanego na potrzeby badania.
Wbrew ocenie dokonanej przez Prezesa NFZ, Umowa nie miału charakteru umowy o świadczenie usług, lecz umowy o dzieło.
Strona skarżąca podkreśliła, że do zbadania jednej sprawy sądowej dobranej na potrzeby badania, konieczne było uprzednie zapoznanie się z jej aktami
i przeanalizowanie występujących w niej zagadnień prawnych. Kwestionariusz badań aktowych obejmował zarówno pytania zamknięte (jedno lub wielokrotnego wyboru) jak i otwarte, wymagające od wykonawcy dokonania samodzielnej oceny prawnej występujących w każdej z badanych spraw zagadnień prawnych. Tytułem przykładu przywołano następujące pytania z kwestionariusza, według którego realizowano umowę: - pyt. 47-50 (kategoryzacja zarzutów podnoszonych w sprzeciwie od nakazu zapłaty0, - pyt. 77-78 (kategoryzacja czynników, które w ocenie Sądu były istotne dla określenia należnej kwoty), - pyt. 95. Inne ciekawe, wyjątkowe cechy sprawy lub sposobu argumentacji stanowiska Sądu I instancji,- pyt. 96. Inne ciekawe, wyjątkowe cechy sprawy lub sposobu argumentacji stanowiska Sądu II instancji.
Wobec powyższego zdaniem strony skarżącej wbrew sugestiom organu, przedmiotem umowy nie były wyłącznie czynności pozbawione jakiejś innowacyjnej myśli czy elementu własnej twórczości. Podkreślono, że zawarte w ankietach spostrzeżenia (poczynione w tzw. "pytaniach otwartych") są później uwzględniane
w treści opracowania naukowego będącego podsumowaniem całego badania prowadzonego przez Instytut (wykonywanego często przez samego badacza albo pracownika [...] lub innego naukowca uczestniczącego w danym projekcie badawczym). Na ten właśnie wypadek umowa przewidywała, nabycie przez [...] praw autorskich do powstałych w takim przypadku utworów. Strona skarżąca podkreśliła, że wbrew twierdzeniom organu, § 5 ust. 1 przewidywał wprost,
że wynagrodzenie Wykonawcy obejmowało również ekwiwalent należny z tytułu przeniesienia tych praw na [...].
Wskazano, że umowa przewidywała przeprowadzenie przez wykonawcę puli akt sądowych wyselekcjonowanych na potrzeby konkretnego badania - pt. "[...]" (§ 1 ust. 1 umowy). Umowa była zatem uznana za zrealizowaną dopiero po osiągnięciu tego rezultatu, tj. przebadaniu przez wykonawcę określonej przez strony liczby akt
i dostarczeniu kwestionariuszy z tej analizy (zgodnie z umową były one dostarczone w formie elektronicznej - co ułatwia później prowadzenie przez [...] np. analiz statystycznych zawartych w nich danych). Przedmiotem umowy było więc doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez [...] w momencie jej zawierania.
Dodatkowo umowa przewidywała, że wynagrodzenie wykonawcy jest uzależnione od faktycznej ilości przebadanych spraw i dostarczonych na tej podstawie kwestionariuszy (płatne było wg stawki określonej "za każdą przeanalizowaną sprawę sądową - wypełniony kwestionariusz ankietowy" - § 5 Umowy). Wynagrodzenie wykonawcy było więc należne za uzyskany rezultat tj. dostarczenie kwestionariuszy z badania akt sądowych, a jego ostateczna wysokość uzależniona była od faktycznej liczby przeanalizowanych spraw.
Zdaniem strony skarżącej fakt, iż z uwagi na stosowaną w [...] metodę badawczą (tj. analizowanie występowania określonych zagadnień prawnych w ujęciu statystycznym), skarżący zawiera podobne umowy z innymi podmiotami (analizującymi akta sądowe w innych projektach badawczych), nie przesądza przy tym, że umowa objęta niniejszym sporem była umową o świadczenie usług.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U. 2019 poz.2325).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać,
że jest ona zasadna.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umowy zawartej przez skarżącego z uczestniczką. Spór dotyczy kwestii czy zawarta pomiędzy stronami umowa była umową o dzieło, czy też inną umową o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w związku z tym uczestniczka podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie tej umowy.
Zdaniem sądu na uwzględnienie zasługują zarzuty skargi, dotyczące naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego
i załatwienia sprawy.
W ocenie Sądu zawarte w treści decyzji ogólne stwierdzenia organu, że strony zawarły umowę zlecenia nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w ramach prowadzonego postępowania, który obejmował - kopię protokołu kontroli z dnia [...] listopada 2018 r. przeprowadzonej przez Z. w [...] u płatnika, - kopię umowy nr [...] zawartej pomiędzy [...] E. N.; - kopię porozumienia zmieniającego (aneks) do umowy nr [...],- zastrzeżenia płatnika z dnia [...] grudnia 2018 r. do protokołu kontroli,
- informację o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń z dnia [...] grudnia 2018 r.
Zdaniem Sądu w tej sytuacji trudno zatem ustalić, na jakiej podstawie organ przyjął, że czynności wykonywane przez uczestniczkę pozbawione były "jakiejś innowacyjnej myśli, czy elementu własnej twórczości".
W zaskarżonej decyzji nie dokonano analizy treści kwestionariuszy ankiet wypełnionych przez uczestniczkę, jak i opracowanego przez nią podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego badania ankietowego.
A zatem twierdzenia organu w tym zakresie nie zostały poparte wnikliwą analizą pracy wykonanej przez uczestniczkę w ramach spornej umowy oraz konkretnym materiałem dowodowym. Zasadnie zarzuca strona skarżąca, że pytania zawarte
w kwestionariuszu, według którego realizowano umowę powinny być przez organ poddane wszechstronnej ocenie z punktu widzenia przepisów kodeksu cywilnego.
W skardze podano treść niektórych pytań zawartych w kwestionariuszu, które wskazują, że badanie akt połączone z opracowaniem odpowiedzi na te pytania
z kwestionariusza wymagało od wykonawcy znajomości zagadnień prawnych, umiejętności ich interpretacji oraz doświadczenia w zawodzie prawniczym.
W ocenie Sądu, nie jest wystarczające poprzestanie na ogólnej wykładni przepisów dotyczących umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, treści spornej umowy i zaakceptowanie rozstrzygnięcia pomimo braku realnego przełożenia wyników interpretacji spornej umowy na grunt przepisów kodeksu cywilnego. Chodzi bowiem nie o samo zawarcie umowy, lecz o ustalenie jej przedmiotu oraz sposobu
i warunków realizacji. To zaś nie jest możliwe bez zbadania przedmiotu umowy,
a mianowicie sporządzonych w oparciu o analizę akt kwestionariuszy ankiet
i sporządzonego podsumowania przeprowadzonego badania w celu oceny przez organ charakteru tej umowy.
Należy stwierdzić, że cechami szczególnymi umowy o dzieło jest jej konkretny, z góry określony rezultat, za którego osiągnięcie przyjmujący zamówienie odpowiada. Ponadto, wynagrodzenie z tytułu tej umowy przysługuje za jej wykonanie w sposób wskazany w umowie, a nie za samo staranne działanie podjęte w celu osiągnięcia określonego rezultatu.
Uwzględniając powyższe poglądy, Sąd uznał, że na gruncie niniejszej sprawy stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji odnośnie charakteru zawartej umowy nie zostało poparte prawidłowo zebranym materiałem dowodowym.
Przedmiot spornej umowy strony określiły następująco: w związku
z realizowaną przez [...] pracą naukową pt.: "[...]", [...] powierza wykonawcy przeprowadzenie na potrzeby ww. przedsięwzięcia, prac badawczych polegających na wykonaniu ankietowych badań akt (obejmujących analizę akt spraw sądowych udostępnionych Wykonawcy przez [...] oraz wypełnienie na podstawie tej analizy przekazanego przez [...] kwestionariusza ankiety).
W świetle postanowień umowy określonych w § 1 ust. 1 i 2 uczestniczka miała wykonać ankietowe badania akt sądowych oraz przygotować wnioski wynikające z przeprowadzonego badania ankietowego. Określone w umowie badanie naukowe "ankietowe badanie akt", w umowie sprecyzowano jako analizę akt sądowych udostępnionych wykonawcy przez [...] oraz wypełnienie na podstawie tej analizy kwestionariusza ankiety dla każdej sprawy.
Sąd zwraca uwagę, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest załączonego przedmiotu umowy: wypełnionego kwestionariusza ankiety, brak jest możliwości stwierdzenia, czy zebrane w ankiecie informacje mogły być zweryfikowane z aktami konkretnej sprawy. Z ustaleń organu nie wynika, jakie dane z akt sądowych obejmował opracowany do celów tej pracy naukowej kwestionariusz. Jak istotna była analiza każdej ze spraw świadczy fakt, że wynagrodzenie zostało ustalone za analizę każdej ze spraw sądowych (30 zł brutto) spośród 200 spraw sądowych.
Należy zaznaczyć, że przedmiot umowy, który był wykonywany na potrzeby ww. pracy naukowej był jednorazowy i został wyraźnie określony w analizowanej umowie jako: "[...]".
Ponadto protokół kontroli [...] nie był przedmiotem pogłębionej analizy organu orzekającego w sprawie, mimo powoływania go jako dowodu. Tymczasem z ww. protokołu kontroli wynika, że organ rentowy nie interesował się, jakie tematy prac naukowych były realizowane przez badania prowadzonych analiz akt sądowych.
W świetle powyższych zastrzeżeń, Sąd stwierdza, że Prezes NFZ wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia prawa procesowego w sposób mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak wykonania obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego niezbędnego dla rozpoznania postępowania, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy oraz na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, które to uchybienia doprowadziły organ do przyjęcia błędnego ustalenia, zgodnie z którym skarżący zawarł z uczestniczką umowę o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
Wbrew stanowisku organu, w ocenie Sądu, z analizy umowy wynika, że wykonanie umowy miało charakter jednorazowy, było zamknięte terminem wykonania, co zostało w umowie jednoznacznie określone. Skoro doktryna przyjmuje, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny, to także i te aspekty analizowana umowa spełnia. Istotnym jest w ocenie Sądu, że w spornej umowie termin wypłaty wynagrodzenia został uzależniony od odbioru dzieła, co stanowi rozwiązanie typowe dla umowy o dzieło, w ramach której zamawiający nie płaci wynagrodzenia za jej wykonanie, dopóki nie otrzyma rezultatu zgodnego z umową. Postanowienia tego rodzaju nie występują zazwyczaj przy umowie zlecenia.
Jeszcze innym elementem charakteryzującym umowę o dzieło jest możliwość oceny wykonania umowy z punktu widzenia tego, czy można taką ocenę przeprowadzić pod kątem wystąpienia wad efektu pracy (art. 637 § 1 k.c.). Zleceniobiorca nie odpowiada bowiem za wady określonego rezultatu, ale jedynie za należyte staranie przy wykonywaniu czynności. Natomiast w przypadku zamawiającego jako strony umowy o dzieło istotne jest nie tyle, czy wykonawca należycie się starał, ale to czy dzieło w ogóle powstało oraz czy jest prawidłowe. Tym samym przeprowadzenie oceny, czy ubezpieczony należycie wykonał umowę, opiera się właśnie na ocenie rezultatu jej pracy.
Dlatego też wszystkie te okoliczności stanowią jednocześnie o mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniu prawa materialnego, a mianowicie art. 627 k.c.
w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, skoro stan faktyczny sprawy nie został ustalony prawidłowo. Uchybienie to polega na przedwczesnym przyjęciu, że umowa zawarta przez skarżącego z uczestniczką nie miała charakteru umowy o dzieło. Naruszono także art. 734 i n. w zw. z art. 750 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że analizowana umowa jest umową o świadczenie usług (do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu).
Wobec powyższego sąd doszedł do przekonania, że niepełne ustalenia faktyczne organu doprowadziły do błędnego zakwalifikowania spornej umowy jako umowy zlecenia a w konsekwencji skutkowało także wadliwym zastosowaniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.
Powyższą ocenę prawną organ obowiązany jest uwzględnić, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W szczególności organ powinien uzupełnić materiał dowodowy i przeprowadzić wszechstronną analizę spornej umowy także w oparciu o pytania kwestionariusza badań aktowych oraz opracowanego przez uczestniczkę podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego badania ankietowego, sporządzonego jako realizacja spornej umowy.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 i § 2 oraz art. 209 p.p.s.a., w związku z § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło