VI SA/Wa 1304/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zakazu wprowadzania do obrotu oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 roku, Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, po rozpatrzeniu odwołania A. Sp. z o.o., na podstawie art.138 § 1 k.p.a. w związku z art. 3 pkt 5, art. 4, art. 6 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 21 oraz ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577, ze zm.), art. 45 ust. 2, art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. c, ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. Nr 171, poz. 1225, ze zm.), § 4 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 września 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej soków i nektarów (Dz. U. Nr 177, poz. 1735 ze zm.), § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych (Dz. U. Nr 137, poz. 966, ze zm.), art. 3 pkt 8, art. 8 ust. 1 lit. c, art. 16 i art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. WE L 31 z 01.02.2002, str. 1, ze zm.; Dz. Urz. Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463, ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] z dnia [...] lutego 2010 r. zakazującą wprowadzenia do obrotu do czasu zmiany oznakowania soków owocowych F. Sok z Białych Grejpfrutów 100%" a` 11, wielkość partii w magazynie na dzień [...] stycznia 2010 r. 4.368,00 l, data minimalnej trwałości i nr partii produkcyjnej [...] W uzasadnieniu swojego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, iż w dniach [...] stycznia 2010 r. roku upoważnieni pracownicy Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] przeprowadzili kontrolę w zakresie prawidłowości znakowania soków owocowych i napojów bezalkoholowych w przedsiębiorstwie A. Sp. z o.o. Kontrola ta wykazała, iż producent na opakowaniach jednostkowych przedmiotowego soku zamieścił informację o treści "bez dodatku cukru i słodzików" oraz "według prawa do soków nie można dodawać słodzików", co sugeruje, że soki te posiadają specjalne właściwości i wprowadza konsumenta w błąd wpływając na jego wybór. Powyższe narusza art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia MRiRW z dnia 30 września 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej soków i nektarów, do soków owocowych można dodawać tylko te substancje dodatkowe, które są zgodne z przepisami rozporządzenia w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych, substancji pomagających w przetwarzaniu i warunków ich stosowania. Natomiast w rozdziale 2 - Substancje słodzące, tabela 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych i substancji pomagających w przetwarzaniu wymieniono artykuły rolno-spożywcze, do których dopuszcza się dodawanie substancji słodzących. Soki owocowe nie zostały zaklasyfikowane do tych artykułów. Główny Inspektor przytoczył treść przepisów stanowiących materialno prawną podstawę rozstrzygnięcia. Podkreślił, iż głównym celem prawidłowego oznakowania jest to, żeby nie wprowadzało ono konsumenta w błąd, co do składu oraz zastosowania środka spożywczego. Ważnym elementem jest zakaz oznakowania produktów żywnościowych informacjami mającymi na celu podkreślenie ich właściwości, które i tak wynikają z przepisów ogólnych i dotyczących całościowo danej grupy środków spożywczych. Organ nie zgodził się z przekonaniem odwołującej się spółki, iż soki są podobne do nektarów oraz napoi owocowych i szeroko uzasadniając swoje stanowisko wywiódł, iż ustawodawca dokonał ich rozróżnienia. Zdaniem organu umieszczone na przedmiotowym produkcie komunikaty "bez dodatku słodzików" oraz "według prawa do soków owocowych nie można dodawać słodzików" w ocenie konsumenta wskazują na unikalne właściwości soku owocowego Spółki w sytuacji, gdy inne soki owocowe produkowane przez konkurentów posiadają te same cechy, tj. także nie zawierają słodzików i okoliczność ta jest zgodna z przepisami prawa. Działanie takie stanowi praktykę wprowadzającą w błąd. W konkluzji organ stwierdził, iż producent wprowadził do obrotu partie artykułów spożywczych niespełniające wymagań jakości handlowej. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. Sp. z o.o. zwana dalej skarżącą wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie koszów postępowania. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 6 ust. 2 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych w związku z art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia poprzez niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała m.in., iż ocena możliwości wprowadzenia w błąd, w świetle dyspozycji art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, powinna być dokonywana w odniesieniu do "wszystkich podobnych środków spożywczych posiadających wskazane właściwości". W ocenie skarżącej istnieją przesłanki, przemawiające za tym, iż w analizowanym stanie faktycznym za "podobny środek spożywczy" należy uznać właśnie obok innych soków owocowych również nektary oraz napoje owocowe. Podobieństwo wynika, z tego, iż bazują one na sokach owocowych, należą do segmentu rynku soków, nektarów i napojów niegazowanych, który w opinii konsumenta wyodrębniony jest ze względu na realizację tego samego celu, tzn. zaspokojenia pragnienia konsumentów. Wykładni wszelkich przepisów, odnoszących się do wprowadzenia konsumenta w błąd, należy zawsze dokonywać poprzez odwołanie się do tzw. wzorca przeciętnego konsumenta, rozumianego jako osoba należycie poinformowana, uważna i działająca racjonalnie. Skarżąca zwróciła także uwagę na Dyrektywę Rady 2001/212/WE z dnia 20 grudnia 2001 r. odnoszącą się do soków owocowych i niektórych podobnych produktów przeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz. U.E.L. z dnia 12 stycznia 2002 r.), której przedmiotem regulacji są warunki jakim powinny odpowiadać produkty spożywcze dla zastosowania do nich nazwy sok owocowy, bądź nektar owocowy. Zatem z tytułu tej Dyrektywy i zakresu jej regulacji wynika, że prawodawca wspólnotowy traktuje soki i nektary owocowe jako produkty podobne. Nie można więc uznać za zasadne stwierdzenie, że wskazana przez skarżącą właściwość soku owocowego w postaci braku dodatku substancji słodzących jest cechą właściwą dla wszystkich podobnych produktów. Zgodnie, bowiem z § 7 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 30 września 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej soków i nektarów owocowych (Dz.U.03.177.1735), podczas wytwarzania nektarów owocowych można zastąpić cukry całkowicie lub częściowo substancjami słodzącymi w przypadku wytwarzania nektarów owocowych bez dodatku cukrów lub z niską wartością energetyczną. Natomiast zgodnie z przepisami Załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 września 2008 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych (Dz.U.08.177.1094), wydanego na podstawie delegacji ustawowej przewidzianej przez art. 10 pkt 1-4 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, można stosować substancje słodzące do produkcji napojów bezalkoholowych bez dodatku cukru opartych na sokach owocowych. W świetle powyższego, nie sposób przyjąć za zasadne, iż umieszczenie w oznakowaniu soku owocowego prawdziwej informacji, że do tego produktu nie dodano słodzików, mogłoby wprowadzać konsumenta w błąd, ponieważ nie stanowi to komunikatu o szczególnej właściwości, którą posiadają wszystkie podobne środki spożywcze w rozumieniu konsumenta. Taką, bowiem cechę dla konsumenta posiadają tylko jedne z produktów podobnych, tj. soki owocowe. Natomiast inne produkty podobne, tzn. nektary i napoje owocowe, nie tylko mają dopuszczoną przez prawo możliwość dodawania substancji słodzących, ale również występują w obrocie z dodatkiem substancji słodzących. Nadto, zdaniem skarżącej, kwestionowane oznakowanie soku owocowego spełnia istotną, konsumencką funkcję edukacyjną przejawiającą się przede wszystkim w tym, iż komunikat "bez dodatku cukru i słodzików" został uzupełniony informacją, iż "według prawa do soków owocowych nie można dodawać słodzików" co uświadamia konsumentowi, iż żaden sok owocowy nie może w świetle obowiązujących przepisów prawa zawierać słodzików, w przeciwieństwie do pozostałych podobnych mu produktów (nektaru, napoju owocowego) oraz daje możliwość dokonania w pełni świadomego wyboru, w szczególności poprzez zwrócenie uwagi na fakt istnienia zasadniczych różnic pomiędzy sokami a nektarami, czy też napojami. Informacja o prawnej niemożliwości dodawania słodzików do soków owocowych stanowi wyraźne i niepozostawiające miejsca na interpretację przedstawienie stanu faktycznego, z którego konsument może zdać sobie sprawę już poprzez zapoznanie się z całością opakowania przedmiotowego soku bez konieczności sięgania do specjalistycznej wiedzy w tym zakresie. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wniósł o je oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. W myśl art. 4 ust.1 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 roku o jakości handlowej artykułów rolno - spożywczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577 ze zm.) wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze powinny spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej, jeżeli w przepisach o jakości handlowej zostały określone takie wymagania, oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych artykułów, jeśli ich spełnienie zostało zadeklarowane przez producenta. W rozpoznawanej sprawie w dniach [...] stycznia 2010 roku upoważnieni inspektorzy Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Łodzi przeprowadzili kontrolę w przedsiębiorstwie skarżącej. W trakcie kontroli stwierdzono, iż producent na opakowaniach jednostkowych soku zamieścił informację o treści "bez dodatku cukru i słodzików" oraz "według prawa do soków nie można dodawać słodzików" co nie jest przedmiotem sporu. Art. 3 pkt 5 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, określa cechy artykułu rolno-spożywczego stanowiące o jego jakości handlowej. Wśród tych cech znajdują się wymagania wynikające ze sposobu znakowania, których niespełnienie jest niespełnieniem wymagań jakości handlowej. Stosownie do art. 6 ust. 2 w/w ustawy do znakowania artykułów rolno-spożywczych stosuje się odpowiednio wymagania określone w art. 45 ust. 2, art. 46 ust. 1 pkt 1 i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Zgodnie z art. 45 ust. 2 przedmiotowej ustawy, oznakowanie środka spożywczego obejmuje wszelkie informacje w postaci napisów i innych oznaczeń, w tym znaku towarowego, nazwy handlowe, elementy graficzne i symbole, dotyczące środka spożywczego i umieszczone na opakowaniu, etykiecie, obwolucie, ulotce, zawieszce oraz w dokumentach, które są dołączone do tego środka spożywczego lub odnoszą się do niego. Jak stanowi art. 46 w/w ustawy, oznakowanie środka spożywczego nie może wprowadzać konsumenta w błąd, a w szczególności, między innymi co do właściwości przez sugerowanie, że środek spożywczy posiada takie właściwości, jeżeli wszystkie podobne środki spożywcze posiadają takie właściwości. W ocenie Sądu stanowisko skarżącej reprezentowane w skardze o podobieństwie soków z nektarami i napojami owocowymi jest błędne. Ustawodawca dokonał rozróżnienia między tymi artykułami spożywczymi, unormowania w tym zakresie są jasne i nie nasuwają trudności interpretacyjnych. Ponieść należy, iż przepisy szczególne rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 września 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej soków i nektarów nie dopuszczają stosowania słodzików w grupie produktów jakimi są soki. I tak, zgodnie z załącznikiem nr 2 do w/w rozporządzenia w nektarach owocowych minimalna zawartość soków owocowych lub przecierów owocowych w % obj. produktu końcowego winna stanowić od 25 do 50 %. Nektary są produktami otrzymanymi przez dodanie wody (która może stanowić od 50 do 75 %), oraz cukrów lub miodu do soków owocowych lub mieszaniny soków owocowych, jak też nektarów owocowych ( załącznik nr 1). Natomiast soki owocowe odtworzone z zagęszczonego soku owocowego są wyrobami naturalnymi otrzymanymi przez: 1) odtworzenie udziału wody usuniętej w procesie zagęszczania soku oraz przywrócenie aromatu oraz 2) przywrócenie aromatu oraz, gdy jest to wskazane, miazgi i komórek miąższu, usuniętych z soku, lecz odzyskanych w procesie wyrobu. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 lit. c omawianego rozporządzenia do wyrobów, soków i nektarów można dodawać substancje dodatkowe, zgodne z przepisami w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych. W przypadku soków owocowych, o których mowa w § 1 pkt 1 - 4 jeżeli wyroby te nie są wytworzone z gruszek lub winogron, można dodać cukier w ilości: a) nie większej niż 15 g na litr soku - w celu korekty smaku kwaśnego, b) nie większej niż 150 g na litr soku - w celu dosłodzenia ( § 4 ust. 1 pkt 2). Art. 3 ust. 2 lit. a ppkt (i) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 roku z 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności (Dz. Urz. L 354 z 31.12.2008 r.,str.16-33), definiuje, iż dodatkami do żywności nie są monosacharydy, disacharydy i oligosacharydy oraz środki spożywcze je zawierające zastosowane z uwagi na swoje właściwości słodzące. Zgodnie z § 29 ust. 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 10 lipca 2007 w sprawie znakowania środków spożywczych ustawodawca rozróżnia następujące nazwy: sok owocowy, sok owocowy odtworzony z zagęszczonego soku owocowego, zagęszczony sok owocowy, sok owocowy w proszku, nektar owocowy, które to nazwy są stosowane w oznakowaniu produktów spełniających wymagania określone w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej soków i nektarów owocowych. § 29 ust. 6 w/w rozporządzenia stanowi, że w oznakowaniu soków owocowych słodzonych w opakowaniach nazwę środka spożywczego uzupełnia się określeniem "słodzony" albo "z dodatkiem cukru", ze wskazaniem maksymalnej ilości dodanego cukru w przeliczeniu na suchą masę, wyrażoną w gramach na 1 litr. Cytowany przepis nie dotyczy nektarów i napojów. Z analizy powyższych unormowań wynika, iż soki są produktami naturalnymi wytworzonymi z owoców i nie mogą być do nich dodawane słodziki. Natomiast nektary i napoje owocowe są produktami, w których sok jest jednym z komponentów i zgodnie z § 7 pkt 2 rozporządzenia cyt. rozporządzenia podczas wytwarzania nektarów owocowych można zastąpić cukier całkowicie lub częściowo substancjami słodzącymi w przypadku wytwarzania nektarów owocowych bez dodatku cukrów lub z niską wartością energetyczną. Zgodzić należy się z organem, iż sposób eksponowania soków, napojów i nektarów owocowych na półkach sklepowych nie świadczy o ich podobieństwie i nie wynika z przepisów prawa. O podobieństwie soków i nektarów nie świadczy także objęcie ich regulacjami jednego aktu prawnego jakim jest Dyrektywa Rady 2001/212/We z dnia 20 grudnia 2001 przywołana w skardze, notabene pozostająca w spójności z omówionym wyżej rozporządzeniem MRiRW z dnia 30 września 2003 r. Również skład i wartość odżywcza a co za tym idzie- preferencje konsumenta- wskazują jednoznacznie, iż wyżej wymienione środki spożywcze nie są podobne w rozumieniu art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o bezpieczeństwie żywności. Sąd podziela stanowisko organu, iż użycie przez skarżącą na opakowaniach zawierających soki owocowe określenia "bez dodatku słodzików" oraz "według prawa do soków owocowych nie można dodawać słodzików" wprowadza w błąd konsumenta wpływając tym samym na jego wybór albowiem sugeruje, iż produkty skarżącej mają specjalne właściwości podczas gdy wszystkie soki, produkowane także przez innych producentów, nie zawierają słodzików co jest zgodne z prawem. Przypomnieć zatem należy, iż stosownie do art. 46 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 roku o bezpieczeństwie żywności i żywienia oznakowanie środka spożywczego nie może wprowadzać konsumenta w błąd w szczególności, co do charakterystyki środka spożywczego w tym jego nazwy, rodzaju, właściwości, składu lub posiadania szczególnych właściwości, jeżeli wszystkie podobne środki spożywcze posiadają takie właściwości. Podkreślenia wymaga, iż celem prawa żywnościowego jest szeroko rozumiana ochrona interesów konsumentów. Rozporządzenie nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego, Rady Unii Europejskiej z dnia 28 stycznia 2002 roku określające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego w art. 8 precyzuje, że celem tego prawa jest ochrona interesów konsumentów i umożliwienie im świadomego wyboru związanego ze spożywaną przez nich żywnością. Prawo żywnościowe ma przeciwdziałać oszukańczym lub podstępnym praktykom, fałszowaniu żywności oraz wszelkim innym praktykom mogącym wprowadzić konsumenta w błąd z uwzględnieniem uczciwych praktyk w handlu żywnością (art. 5 ust. 1). Zgodnie z art. 16 tego Rozporządzenia etykietowanie, reklama i prezentacja żywności lub pasz, z uwzględnieniem ich kształtu, wyglądu lub opakowania, używanych opakowań, sposobu ułożenia i miejsca wystawienia oraz informacji udostępnionych na ich temat w jakikolwiek sposób, nie może wprowadzać konsumentów w błąd. Takie sformułowanie oznacza bezwzględny obowiązek producenta produktu spożywczego zapewnienia jego zgodności z wymogami prawa żywnościowego. W rozpoznawanej sprawie konsument może dokonać wyboru produktu skarżącej pozostając w błędnym w przekonaniu, iż tylko jej soki nie zawierają słodzików. Sposób oznakowania produktów skarżącej, w ocenie Sądu, dyskredytuje w oczach przeciętnych konsumentów produkty innych producentów sugerując, iż brak słodzików w sokach owocowych jest cechą specjalną, właściwą tylko sokom skarżącej co nie jest prawdą. Sąd podziela także wywody organu dotyczące sposobu rozumienia określenia "przeciętny konsument" oraz określenia "wprowadzenie w błąd". Organ prawidłowo wyjaśnił, iż ustawa z dnia z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności zawierają przepisy szczególne mające na celu ochronę konsumenta. Natomiast normami prawa o charakterze ogólnym, zajmującymi się tymi kwestiami jest między innymi ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171 poz. 1206). Jak stanowi art. 5 ust. 1 w/w ustawy, praktykę rynkową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli działanie w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy (w tym, także zakupu), której inaczej by nie podjął. Wprowadzającym w błąd działaniem może być w szczególności rozpowszechnianie prawdziwych informacji w sposób mogący wprowadzać w błąd (ust. 2 pkt 2). W świetle powyższych rozważań zarzuty skarżącej podniesione w skardze należy uznać za bezzasadne. Zważywszy powyższe Sąd uznał, że przy badaniu stanu faktycznego i dokonywaniu ustaleń nie doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a prawo materialne zostało właściwie zastosowane. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.