VI SA/Wa 1319/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant referent Alberta Dybowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2018 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2015 r.; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (zwany dalej organem/Prezesem NFZ) decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania spółki S. spółka z o.o. z siedzibą w W. (zwanej dalej spółką/płatnikiem składek/skarżącą) od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (zwanego dalej organem I instancji/Dyrektorem OW NFZ) z dnia [...] października 2015 r., nr [...] w sprawie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej ZUS) zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o rozpatrzenie sprawy dotyczącej objęcia W. W. (zwanego dalej Wykonawcą/zainteresowanym) obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, zawartych z płatnikiem składek. Dyrektor OW NFZ decyzją z [...] października 2015 r. ustalił istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wykonawcy z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia w okresach od dnia [...] marca 2012 r. do dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz od dnia [...] lipca 2012 r. do dnia [...] sierpnia 2012 r. Nie zgadzając się z tą decyzja Odwołujący korzystając z przysługującego mu prawa brania czynnego udziału w postępowaniu przesłał kserokopią nieprawomocnego wyroku sądu w zbliżonej sprawie oraz pismo w postępowaniu z dnia [...] stycznia 2017 r., przy którym została załączona kserokopia oświadczenia T. S. skierowanego do Sądu Okręgowego w W.. Prezes NFZ decyzją z [...] kwietnia 2018 r. utrzymał decyzje Dyrektora OW NFZ z [...] października 2015 r. w mocy i stwierdził, że ZUS prawidłowo ustalił, że umowy zawarte pomiędzy płatnikiem a wykonawcą pomimo nazwania ich umowami o dzieło zakwalifikowane zostały jako umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z regulacjami k.c. stosuje się przepisy o zleceniu. Organ stwierdził, że wykonawca zobowiązywał się w głównej mierze do starannego i rzetelnego wykonania czynności (nadzoru nad załadunkiem m/v FRISIAN SUMMER i sporządzenia raportów pokontrolnych oraz nadzoru nad załadunkiem statków LEESWIG, REGGEDIJK, FRISIAN SPRING, BRIGGA, NORDIC DIANA, MANUELA E, ARKLOW RACFR i sporządzenia raportu pokontrolnego), które miały być następnie udokumentowane w postaci zestawień - raportów pokontrolnych, jako efekt świadczonych usług (wykonanych prac). Jego zdaniem nie można zakwalifikować czynności polegających na świadczeniu usług związanych z nadzorowaniem i oceną oraz ich raportowania jako rezultat czy to materialny, czy niematerialny, nawet jeżeli do ich sporządzenia potrzebna byłaby specjalistyczna wiedza. W ocenie organu gdyby wykonywanie pomiarów, rozliczeń i ich raportowania powierzono do wykonania innej osobie z porównywalnymi kwalifikacjami prawdopodobnie doprowadziłoby to do wskazania przez nią takich samych danych w raporcie. Zdaniem organu nie można przyjąć, aby w efekcie tych czynności miałoby powstać dzieło posiadające indywidualny charakter, powstałe w wyniku działalności twórczej Wykonawcy umowy. W ocenie organu czynności polegające na nadzorowaniu i ocenie nie mogą być zakwalifikowane jako działalność twórcza. Uznał, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą i piśmiennictwem wynikiem rezultatu niematerialnego nie może być czynność. W jego ocenie analiza akt sprawy i przepisów prowadzi do uznania, że zawarte przez strony umowy są umowami o świadczenie usług czyli umowami starannego działania, pomimo nazwania ich umowami o dzieło. Przedmiotem zawartych pomiędzy stronami umów było wykonanie określonych czynności, do których stosuje się art. 750 k.c.. Wskazał, że przedmiotowe umowy zawarte między stronami nie określały cech jakie miałoby posiadać dzieło. Nie wskazano jakichkolwiek kryteriów określających rezultat umów, brak jest postanowienia dotyczącego odbioru dzieła. Brak określenia tych elementów w umowie uniemożliwia poddanie ich sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych lub prawnych. Zdaniem organu o tym jaki stosunek prawny łączy strony w rzeczywistości rozstrzyga całokształt okoliczności towarzyszących, tak zawarciu umowy, jak i jej wykonywaniu. Prezes NFZ wskazał, że umowa o dzieło i umowa zlecenia należą do umów o świadczenie usług, jednakże ich zakresy są odrębne, a tym samym wola stron nie może być nieograniczona i niezgodna z ustawą (art. 58 § 1 i art. 3531 k.c.). W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest by starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, który musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Dzieło musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej odróżnić je od innych przedmiotów oraz uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na rezultat, jaki czynność ta przyniesie, jest cechą charakterystyczną dla umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2013 r., II UK 264/13, L.). W związku z powyższym organ orzekł jak na wstępie. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, zarzucając: I. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. 1) ar. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i wybiórczą ocenę dowodów polegające na uznaniu, że Wykonawca nie ponosił odpowiedzialności za wykonane przez siebie raporty, co w konsekwencji świadczy o tym, że strony nie zwarły umowy o dzieło, podczas gdy z treści umów o dzieło, raportów pokontrolnych oraz oświadczenia T. S. wynika, że Wykonawca ponosił odpowiedzialność za wykonane przez siebie raporty; 2) art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie wybiórczej, sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego oceny dowodów i zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez stwierdzenie, że czynności wynikające z zawartych z Wykonawcą umów o dzieło, miały powtarzalny charakter, podczas gdy z treści umów o dzieło, raportów oraz wyjaśnień Wykonawcy i oświadczenia T. S. wynika, że Wykonawca był zobowiązany do wykonania raportu, odmiennego dla każdego klienta skarżącej i każdego transportu oraz towaru, czyli wykonania zindywidualizowanego dzieła; 3) art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie wybiórczej, sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania oceny dowodów i pominięciu dołączonego do akt sprawy wyroku Sądu Okręgowego w W., [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2016 roku, sygnatura akt [...] (zwany dalej Wyrokiem) i uznaniu, że dotyczy on zupełnie innego stanu faktycznego, podczas gdy przywołany wyrok powinien mieć wpływ na ocenę umów zawartych przez Wykonawcy, na podstawie umów o takim samym charakterze, przekwalifikowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. w ramach tej samej kontroli skarżącej. 4) art. 7 w związku z art. 77 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie i brak oceny takich okoliczności, jak konieczność weryfikacji końcowego rezultatu, uzależnienie wypłaty wynagrodzenia od wydania dzieła, możliwość korzystania z rękojmi przez skarżącą, w tym możliwość obniżenia wynagrodzenia lub odstąpieniem od umowy, braku podporządkowania Wykonawcy, oderwaniu się dzieła od Wykonawcy i posługiwanie się dziełem przez klientów skarżącej na dalszym etapie obrotu gospodarczego, co w konsekwencji świadczy, że łączący strony stosunek prawny miał charakter umowy o dzieło; lI. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 627 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że warunkiem stworzenia dzieła jest uzyskanie materialnych rezultatów o niepowtarzalnym charakterze, które muszą być z góry oznaczone, co wobec stworzonych przez Wykonawcę raportów prowadzi do wniosku, że nie powstał żaden nowy nieistniejący w przeszłości, wyodrębniony przedmiot, podczas gdy warunkiem stworzenia dzieła jest ucieleśnienie rezultatu wyrażające się poprzez stworzenie konkretnego, istniejącego w czasie i przestrzeni bytu, który z chwilą jego ukończenia staje się niezależną od twórcy, autonomiczną wartością w obrocie gospodarczym, które to cechy spełniał stworzony przez Wykonawcę raport; 2) art. 750 k.c. w związku z artykułem 734 § 1 k.c. oraz artykułu 66 ust. 1 lit e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z dnia 27 sierpnia 2004 roku (Dz.U. Nr 210, poz.2135) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że wykonywane przez Wykonawcę czynności miały charakter czynności starannego działania, zaś strony łączyła umowa świadczenia usług wobec czego Wykonawca winien podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że charakter stosunku cywilnoprawnego ma wszystkie cechy umowy o dzieło w rozumieniu artykułu 627 k.c., zaś Wykonawca nie miał tytułu do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Wskazała, że Wykonawca sporządzał raporty w ramach umowy o dzieło będąc zobowiązany do ich samodzielnego wykonania, bez możliwości powierzenia tego zadania innym osobom. W czasie wykonania raportów nie podlegał kontroli lub nadzorowi. Wykonawca był przywoływany do ich wykonania ad hoc, nie wykonując raportów w z góry określonym rozkładzie czasu lub w ramach harmonogramu. Podniosła, że weryfikacja przeprowadzona przez skarżącą umożliwiała zbadanie raportów pod względem ilościowym i jakościowym, względnie skorzystanie z przysługujących jej uprawnień z tytułu rękojmi, zaś po przyjęciu zweryfikowanego raportu stanowił podstawę obliczenia wypłaty wynagrodzenia Wykonawcy. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w myśl § 2 ww. artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.). Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem skargi jest decyzja organu z [...] kwietnia 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2015 r. o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W tym stanie rzeczy konieczna jest ocena charakteru prawnego umów zawartych przez stronę skarżącą z uczestnikiem postępowania, tj. umowy z [...] marca 2012 r. do dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz od dnia [...] lipca 2012 r. do dnia [...] sierpnia 2012 r. Na podstawie tych umów Wykonawca zobowiązał się wobec spółki do wykonywania nadzoru nad załadunkiem m/v FRISIAN SUMMER i sporządzenie raportów pokontrolnych oraz nadzór nad załadunkiem statków LEESWIG, REGGEDIJK. FRISIAN SPRING, BRIGGA, NORD1C DIANA, MANUELA E. ARKLOWRACER i sporządzenie raportów pokontrolnego. Z przekazanych przez skarżącą dokumentów, jak również z oświadczenia wykonawcy z dnia [...] kwietnia 2015 r. wynika, że w ramach zawartych umów sporządzał raporty pokontrolne służące ustaleniu faktycznej ilości i jakości towarów ładowanych i rozładowywanych na statkach. Interpretacja danych widniejących na wskaźnikach dokonana przez specjalistę i uzyskanych danych do raportu przesyłanego kontrahentowi Spółki świadczyła o wykonaniu zobowiązania. W ten sposób powstawał produkt o indywidualnych cechach. Czynności te miały być wykonane w terminach określonych w umowach zaś ich ucieleśnienie stanowił raport pokontrolny. Za powyższą pracę uczestnik postępowania otrzymywał wynagrodzenie, ustalone w każdej z tych umów. Umowy te zostały nazwane przez strony je zawierające umowami o dzieło, co zostało zakwestionowane przez organy funduszu, które uznały je za umowy starannego działania, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, co w konsekwencji skutkowało objęciem uczestnika postępowania obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. W świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Stosownie do treści art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym tj. w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 121). W myśl natomiast art. 13 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Zgodnie zaś w art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający z zastrzeżeniem art. 86 ust. 1 pkt 13e.. W orzecznictwie został wyrażony pogląd, że nazwa umowy z wyeksponowaniem terminologii służącej podkreśleniu wybitnie charakteru umowy nie jest elementem decydującym samodzielnie o rodzaju zobowiązania w oderwaniu od oceny rzeczywistego przedmiotu tej umowy i sposobu oraz okoliczności jej wykonywania (wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z [...] czerwca 2012 r., sygn. akt [...]). W tym stanie rzeczy organy Funduszu zobowiązane były do rozważenia charakteru umów zawartych między stroną skarżącą, a uczestnikiem postępowania niezależnie od nadanych im tytułów. Zdaniem Sądu, należy uznać za zasadne zarzuty skarżącego, że Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 627 k.c., art. 570 k.c. w związku z art. 734 § 1 k.c. i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Należy stwierdzić, że organ II instancji nie rozważył należycie zarzutów strony podnoszonych w toku postępowania administracyjnego, jak również w odwołaniu od decyzji wydanej w I instancji co doprowadziło do utrzymania jej w mocy z obrazą art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.. Wbrew stanowisku organu materiał dowodowy, zgromadzony w sprawie wskazuje na to, że strony zawierały umowy, których rezultatem w oparciu o wytyczne klienta strony skarżącej było przygotowanie konkretnego raportu. Spółka S. jako lider w dziedzinie kontroli, weryfikacji i testowania oraz certyfikacji towarów i usług, na terytorium Polski wykonuje na rzecz kontrahentów niezależne działania stanowiące potwierdzenie, że kontrolowany towar spełnia wymagania jakościowe i ilościowe. Klient przekazywał zamówienie spółce i uzgadniał za każdym razem, w sposób odmienny, zgodny z indywidualnymi potrzebami ze względu na badaną partię towaru wymagane cechy, które chciał zweryfikować. Spółka zawierała z Wykonawcą umowę o dzieło, której celem było sporządzenie wymaganego raportu, które zainteresowany sporządzał w oparciu o posiadane przez siebie specyficzne umiejętności i wiedzę. Wykonane dzieło odrywało się od osoby twórcy i stanowiło odrębną wartość. W ocenie Sądu, spółka powierzała wykonawcy do stworzenia dzieło w postaci raportu, odmienne ze względu na specyfikę towaru lub wymagane cechy, które kontrahent chciał zbadać. Ponadto dzieła te wykonywane były na rzecz różnych kontrahentów, a nie na rzecz jednej firmy w ramach stałej współpracy w oparciu o specyficzne umiejętności i doświadczenie. W czasie wykonywania raportu nikt nie ingerował w wykonywaną prace przez wykonawcę, a także nie podlegał żadnej kontroli. Jednym z kryteriów, pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług, jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, koniecznym elementem ziszczenia się umowy o dzieło stanowiło wykonanie raportu. Weryfikowalność cech dzieła stanowiła jeden z niezbędnych elementów do wykonania raportu, który był głównym rezultatem umowy. Po wykonaniu raportu, Wykonawca przekazywał go do wyznaczonego koordynatora w danym regionie, który ustalał czy zostały zawarte informacje i dane wskazane przez kontrahenta w zamówieniu, następnie przekazywał do Klienta. Przekazanie raportów przez Wykonawcę do koordynatora spółki miało charakter wydania i weryfikacji dzieła zamawiającemu w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. W przypadku wykrycia wad dzieła spółka korzystała z instytucji rękojmi i mogła wezwać Wykonawcę do usunięcia wad, lub jeżeli nie było to możliwe to do proporcjonalnego obniżenia wynagrodzenia. Klient po otrzymaniu raportu mógł go przyjąć lub zwrócić ze względu na wady dzieła. Wykonawca, więc ponosił pełną odpowiedzialność za wykonany przez siebie raport. Skarżąca spółka względnie mogła w przypadku ewentualnej odpowiedzialności wobec kontrahenta dochodzić od wykonawcy regresu za szkody będące wynikiem dostarczenia przez niego wadliwego raportu. W tym stanie rzeczy należy uznać, że zadaniem wykonawcy nie było wykonanie szeregu czynności o wymaganym poziomie staranności, ale rezultatem każdej z tych umów było sporządzenie raportu, który wymagał od Wykonawcy wykazania się wiedzą specjalistyczną i doświadczeniem zawodowym. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z umowami uczestnik miał wykonać nadzór, a następnie sporządzić raport osobiście. W zakresie wykonywanych czynności był samodzielny i nie działał pod kontrolę zamawiającej spółki. Wszystkie te cechy porozumień strony skarżącej z uczestnikiem postępowania, świadczą o tym, zdaniem Sądu, że celem stron było uzyskanie konkretnego rezultatu w postaci gotowego raportu zawierającego dokumentację fotograficzną, obejmującą nie tylko sam towar, ale również przebieg procesu technologicznego. Wykonanie przez uczestnika czynności objętych umowami sprowadzało się w istocie do niepowtarzalnych, różnych i wymagających wiedzy specjalnej zabiegów. Wszystko to jest charakterystyczne dla umowy o dzieło określonej w art. 627 k.c., a nie dla umowy o świadczenie usług, co do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c. w zw. z art. 734 § 1 k.c.). W tym stanie rzeczy, uznając zarzuty skargi za zasadne Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 200 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. Ponownie rozpoznając odwołanie skarżącej spółki Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia oceni materiał dowodowy w sprawie z wykorzystaniem stanowiska Sądu, a następnie wyda decyzję, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a..