VI SA/Wa 134/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Asesor WSA Danuta Szydłowska Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia ... r. bez numeru w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę W dniu 11 października 2005 roku J. P. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W... z wnioskiem o dokonanie, na podstawie art. 65 i art. 66 § 1 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W.... W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż aktem Prezydenta Sądu Grodzkiego w E... z dnia ... roku uzyskał, z tym dniem, wpis na listę radców prawnych w rejonie Sądu Grodzkiego w E... . Niemiecka ustawa o Poradnictwie Prawnym nie zna, w odniesieniu do radców prawnych innej regulacji udokumentowania, w tym zdania egzaminu w rozumieniu polskiej ustawy Prawo o adwokaturze, uzyskania kwalifikacji zawodowych. Wraz z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej weszły w życie Wytyczne Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczące m.in. prawa do uznawania i wykonywania zawodu gwarantujące osobom z państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej prawo do podjęcia i wykonywania tego samego zawodu na takich samych prawach, do których są oni uprawnieni w kraju pochodzenia. Zatem akt Prezydenta Sądu Grodzkiego w E... winien być na zasadzie analogii traktowany jako odpowiednik zdania polskiego egzaminu radcowskiego. Okręgowa Rada Adwokacka w W..., uchwałą z dnia ... roku odmówiła J. P. wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W.... Rozstrzygnięcie Okręgowej Rady Adwokackiej w W... zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i wywody prawne: W pierwszej kolejności Okręgowa Rada Adwokacka w W... odwołała się do treści art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku, zgodnie z którym wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. Z przedstawionej przez J. P. dokumentacji wynika, iż ma on prawo do używania tytułu radcy prawnego (Rechtsbeistand) od daty wpisu na listę radców prawnych w rejonie Sądu Grodzkiego w E... na podstawie Aktu Prezydenta tegoż Sądu z dnia... roku. W świetle prawa polskiego, dokonanie wpisu na listę radców prawnych w Niemczech nie jest tożsame ze zdaniem egzaminu radcowskiego, a tego w sposób bezwzględny wymaga ustawa Prawo o adwokaturze. Tym samym J. P. nie spełnia warunku z art. 66 ust. 1 pkt ustawy Prawo o adwokaturze i nie może ubiegać się na tej podstawie o wpis na listę adwokatów. Wolne zawody prawnicze w krajach unijnych świadczą swoje usługi zgodnie z prawem tych krajów w sposób zróżnicowany. Nie ma bowiem wspólnych standardów organizacyjno-prawnych, które wyznaczałyby jednolite formy ich wykonywania. Każdy kraj unijny ma własną listę tzw. zawodów regulowanych, znajdują się w niej m. in. prawnicy. Należą oni do tej grupy zawodowej, wobec której stosuje się szczególne, dodatkowe wymogi. Ich spełnienie uprawnia do wykonywania tego zawodu. Jeżeli różnice dotyczące ww. wymogów są jednak zbyt duże, odmawia się wnioskującemu prawa wykonywania zawodu prawnika w danym państwie unijnym. W przypadku J. P. zaistniała taka właśnie sytuacja. Także ustawa z dnia 5 lipca 2002 roku o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej nie będzie miała wobec niego zastosowania. Jednym z wymogów uzyskania, na podstawie tej ustawy, wpisu na listę adwokatów obok spełnienia warunków określonych w art. 65 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o adwokaturze, czy zdania testu umiejętności jest posiadanie kwalifikacji zawodowych wymaganych do wykonywania zawodu adwokata lub radcy prawnego. Wykaz tytułów zawodowych, których uzyskania w państwach członkowskich Unii Europejskiej odpowiada zawodowi adwokata lub radcy prawnego stanowi załącznik do powyższej ustawy, zgodnie z którym w Republice Federalnej Niemiec jest to wyłącznie tytuł – Rechtsanwalt. Tytuł, który uzyskał J. P. nie jest tożsamy z tym, którego wymaga prawo polskie. Powyższe jest także zgodne z Dyrektywą szczegółową nr 77/249/EWG przyjętą przez Komisję Europejską dla zawodu prawnika. J. P. jako obywatel polski, ale także prawnik z Unii Europejskiej, nie spełnia polskich kryteriów ustawowych pozwalających wpisać go na listę adwokatów. Sposób zdobycia uprawnień radcowskich odbiega znacząco od przewidzianego w Polsce. Rada stanęła na stanowisku, iż nie można stwarzać dla wnioskodawcy specjalnych przywilejów, które w sposób oczywisty i dotkliwy dyskryminowałyby prawników rodzimych. Od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W... J. P. złożył odwołanie bez uzasadnienia. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia ... roku utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, uznając zaskarżoną uchwałę za trafną. Podzieliło argumentację w niej zawartą, nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania. Skargę na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej złożył J. P. wnosząc o jej uchylenie i dokonanie wpisu na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w W.... Na wypadek prawdopodobnego, negatywnego rozstrzygnięcia sądu wnosił o zawieszenie postępowania i skierowanie, na podstawie art. 234 EG zapytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w Luksemburgu w sprawie wykładni art. 10, 12, 39, 43, 149 EG oraz art. 4 nr 1 Wytycznych Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych z dnia 20.04.2004 KOM(2004)317, 2002/0061(COD). W uzasadnieniu skargi J. P. podtrzymał argumentację wniosku, podkreślając, iż w sposób jednoznaczny udokumentował, że zakres uprawnień radcy prawnego z ogólnymi uprawnieniami w Niemczech wykracza poza ramy uprawnień w odniesieniu do radców prawnych w Polsce. Podniósł także, że posiada przeszło dwudziestoletnią praktykę zawodową w zakresie poradnictwa, zastępstwa procesowego i notariatu. Uzyskane więc przez niego uprawnienia radcy prawnego są na podstawie wytycznych Europejskiej Wspólnoty (89/48/EWG) jak również wyroku Trybunału Wspólnot Europejskich (C-313/01 z 13.11.2003) równoznaczne ze zdaniem egzaminu radcowskiego w świetle prawa polskiego. Zwrócił uwagę, że przywołane przez obie Rady przepisy i regulacje prawne nie były przedmiotem wniosku skarżącego. W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wnosiło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dokonując oceny zasadności wniesionej przez J. P. skargi od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia ... roku Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. J. P. wystąpił z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w W..., na podstawie art. 65 i 66 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze. Zgodnie z art. 65 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawa o adwokaturze na listę adwokatów może być wpisany ten, kto: 1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, 2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych, 3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej, 4) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1a. Stosownie natomiast do treści art. 66 § 1 ust. 2 ustawy p.o.a. wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do: 1) profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych, 2) osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny, 3) osób, które co najmniej trzy lata zajmowały stanowisko radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. 1a. Do złożenia egzaminu adwokackiego przed komisją, o której mowa w art. 75a ust. 1, bez obowiązku odbycia aplikacji adwokackiej, mogą przystąpić: 1) doktorzy nauk prawnych, 2-4) (utraciły moc), 5) osoby, które pracowały przez okres co najmniej 5 lat w okresie nie dłuższym niż 8 lat, na stanowisku referendarza sądowego lub asystenta sędziego. 1b. Pięcioletni okres zatrudnienia w ramach stosunku pracy, o którym mowa w ust. 1a pkt 2, ustala się jako sumę okresów pracy obliczonych z zachowaniem proporcjonalności ich wymiaru. 1c. Osoby, o których mowa w ust. 1a, muszą spełniać wymagania przewidziane w art. 65 pkt 1-3. 2. (skreślony). Z powyżej zacytowanego uregulowania wynika, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto między innymi odbył aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki. Kolejny zaś art. 66 tej ustawy przewiduje szereg odstępstw od tej zasady. Między innymi zwalnia od wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego osoby, które zdały egzamin radcowski. Z treści tego przepisu wynika, iż chodzi o złożenie egzaminu radcowskiego w przeszłości, w ramach obowiązujących unormowań w tym zakresie. Poza sporem jest w tej sprawie, że skarżący nigdy nie złożył egzaminu radcowskiego w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa. Twierdzi, że uzyskane przez niego uprawnienia do wykonywania zawodu radcy prawnego w rejonie Sądu Grodzkiego w E.., na podstawie aktu Prezydenta Sądu Grodzkiego w E... z dnia ... roku, są równoznaczne ze zdaniem egzaminu radcowskiego w świetle prawa polskiego. Ma on prawo do używania tytułu zawodowego radcy prawnego – Rechtsbeistand. Zgodzić się należy z Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, że w świetle prawa polskiego, dokonanie wpisu na listę radców prawnych w Niemczech nie jest tożsame ze zdaniem egzaminu radcowskiego. Twierdzenia skarżącego nie mają prawnego oparcia do tego, żeby uprawnienia radcowskie nabyte w Niemczech można było traktować jako równoznaczne ze zdaniem egzaminu radcowskiego i przenosić je na grunt ustawy Prawo o adwokaturze, wywodząc na ich podstawie prawo do wpisu na listę adwokatów wyłącznie z faktu bycia radcą prawnym w Niemczech. Przesłanki wpisu na listę adwokatów w całkowicie wyczerpującym to zagadnienie zakresie, określa ustawa p.o.a (por. art. 65 i nast. ustawy). Ustawa ta szczegółowo i w sposób enumeratywny wymienia przypadki niestosowania wymagań odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego. Regulujący tę problematykę przepis art. 66 ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie daje organom samorządu zawodowego adwokatury, Ministrowi Sprawiedliwości, ani sądowi administracyjnemu uprawnień do uznaniowego traktowania i rozstrzygania o tej problematyce. Dotyczy to również omawianego wyżej ust. 1 pkt 2 tego przepisu, którego treść nie pozostawia żadnych wątpliwości, że tylko osoba, która złożyła egzamin radcowski, zwolniona jest od wymogu aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego oraz może ubiegać się o wpis na listę adwokatów. Nie spełniając wymogów ustawy p.o.a, skarżący nie może być wpisany na listę adwokatów. Analizując wniosek skarżącego oraz zarzuty skargi, uprawnionym jest twierdzenie, że w istocie J. P. wywodzi swoje prawo do wpisu na listę adwokatów z uzyskania posiadanych kwalifikacji oraz tytułu radcy prawnego nabytych w Niemczech, w państwie członkowskim Unii Europejskiej. Zasady i warunki świadczenia pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej przez prawników zagranicznych określa ustawa z dnia 5 lipca 2002 roku o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 9 sierpnia 2002 roku). Przepis art. 22 ustawy ustala warunki wpisu na listę adwokatów w przypadku, gdy wnioskodawcą jest prawnik z Unii Europejskiej. Stanowi on implementację do prawa krajowego art. 4 Dyrektywy 89/48 EWG, zgodnie z którym dopuszczalne jest spełnienie przez kandydata szczególnych wymogów związanych z uznaniem jego kwalifikacji nabytych w państwie macierzystym. Rozważań więc wymagało, czy J. P. jest prawnikiem z Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 ust. 2) i6) prawnik z Unii Europejskiej to osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, uprawniona do wykonywania zawodu przy użyciu jednego z tytułów zawodowych uzyskanych w państwie członkowskim Unii Europejskiej, określonych w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy, a państwo macierzyste to państwo, w którym prawnik zagraniczny uzyskał prawo do używania jednego z tytułów zawodowych, o których mowa w pkt 2 i 3. J. P. posiada prawo do używania tytułu zawodowego radcy prawnego – Rechtsbeistand. Tymczasem zgodnie z załącznikiem do ustawy, uzyskany w Republice Federalnej Niemiec wyłącznie tytuł Rechtsanwalt odpowiada zawodowi adwokata. Tytuł jaki posiada skarżący nie jest tożsamy z wymaganym. Ustalenia obu Rad w tym zakresie nie budzą wątpliwości sądu, odpowiadają bowiem prawu. Reasumując, J. P. nie spełnia polskich kryteriów ustawowych pozwalających wpisać go na listę adwokatów, które to kryteria zgodne są z prawem wspólnotowym. Brak było zatem podstaw do skierowania zapytania prawnego do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Mając powyższe na uwadze i na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi sąd orzekł jak w wyroku.