VI SA/Wa 1374/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Minister Sprawiedliwości decyzją nr [...] z [...] lutego 2013 r. uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców prawnych w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych we [...] z dnia [...] września 2012 r. o odmowie wpisu [...] na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych we [...]. Do wydania decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i wywody prawne: [...] w dniu [...] lipca 2012 r. wystąpił z wnioskiem do Okręgowej Izby Radców Prawnych we [...] o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., nr 10, poz. 65 ze zm.). Do wniosku dołączył: odpis dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych, odpis dyplomu zaświadczający uzyskanie stopnia naukowego – doktora nauk prawnych, życiorys zawierający przebieg pracy zawodowej, umowy z dni: [...], umowę spółki komandytowej [...], zaświadczenie z dnia [...]. wydane przez radcę prawnego [...]i z dnia [...] wydane przez radcę prawnego [...] o wykonywaniu czynności wymagających wiedzy prawniczej oraz bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego, oświadczenie o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz o zapłaceniu podatków wynikających z zawartych umów, informację o niekaralności. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych we [...] uchwałą z dnia [...] września 2012 r. odmówiła wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych uznając, że nie spełnia on określonych w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych przesłanek wpisu na listę radców prawnych, albowiem nie legitymuje się trzyletnim okresem wykonywania czynności określonych w ustawie. Rada uznała, że legitymowanie się odpowiednią praktyką w zawodzie jest spełnione wówczas, gdy praktyka ta ma charakter odpłatny. Z przedłożonych dokumentów przez wnioskodawcę wynika, że pierwszą odpłatna umowę zawarł on w dniu [...] października 2010 r. Kolejne odpłatne umowy pochodzą z dni: [...] października 2010 r. i [...] października 2011 r. Zatem zaliczeniu na poczet wymaganej praktyki podlegał tylko okres od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia złożenia wniosku tj. 18 miesięcy. Od powyższej uchwały [...] złożył odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, podnosząc argumenty i dowody, które w jego ocenie pozwalają na uznanie, że spełnia on wymagania objęte ustawowymi przesłankami wpisu na listę radców prawnych. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę o odmowie wpisu na listę radców prawnych [...], podzielając w pełni argumentację organu I instancji. Rozpoznając odwołanie [...], Minister Sprawiedliwości uznał, że odwołanie wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie i uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych we [...] z dnia [...] września 2012 r. o odmowie wpisu [...] na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych we [...]. Minister Sprawiedliwości po zapoznaniu się z dołączonymi do akt prowadzonego postępowania dokumentami dokonał na ich podstawie oceny sytuacji prawnej [...] w świetle obowiązujących przepisów ustawy o radcach prawnych. Nie podzielił stanowiska Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych oraz Okręgowej Izby Radców Prawnych we [...], że prawidłowe rozumienie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b i pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych zakłada, że warunek legitymowania się odpowiednią praktyką w zawodzie jest spełniony tylko wówczas gdy praktyka ma charakter odpłatny. W art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych ustawodawca, dopuszczając możliwość wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie umowy cywilnoprawnej, nie przesądził jednocześnie o tym, czy muszą to być umowy cywilnoprawne o charakterze odpłatnym czy nieodpłatnym. Prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu, zgodnie z zasadą lege non distinguente, prowadzić musi do wniosku - w ocenie Ministra - że skoro ustawodawca nie określił wprost w przepisie charakteru umowy cywilnoprawnej, na podstawie której wykonywane były wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej, to wskazane umowy mogą cechować się zarówno odpłatnością jak i mieć charakter nieodpłatny. W doktrynie i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że pojęcie nieodpłatnego świadczenia ma w prawie podatkowym szerszy zakres, niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono świadczenie nie tylko w cywilistycznym znaczeniu – art. 353 k.c., ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu lub te wszystkie zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności przedsiębiorców, których skutkiem jest nieodpłatne tj. niezwiązane z kosztami lub inna forma ekwiwalentu, przysporzenie majątku innej osobie, mające konkretny wymiar finansowy. Warunkiem uznania nieodpłatnych świadczeń za przychód jest jego otrzymanie lub pozostawienie do dyspozycji podatnika. Przychód z nieodpłatnych świadczeń nie powstanie wtedy, gdy świadczenia są ekwiwalentne. Z taką sytuacja mamy do czynienia wtedy, gdy przyjmując korzyść przekazujemy coś od siebie. Odnosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej Minister zauważył, że z tytułu zawieranych umów zlecenia osoba je wykonująca wprawdzie nie dostaje wynagrodzenia, ale zdobywa doświadczenie i podnosi kwalifikacje. W związku z tym, jeżeli wnioskodawca dzięki wykonywaniu zleceń wymagających wiedzy prawniczej polegających na wykonywaniu czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej, ma w zamian możliwość uzupełnienia, pogłębienia i podnoszenia swojej wiedzy, doświadczenia i kwalifikacji prawnych w tym zakresie, to można uznać, że świadczenia te są ekwiwalentne, a nie nieodpłatne. Świadczenia takie nie będą w ogóle podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, co oznacza, że na stronach umowy zlecenia nie ciążą żadne obowiązki związane ze zgłoszeniem tejże umowy do urzędu skarbowego, czy też złożeniem jakiejkolwiek deklaracji w tym zakresie. Jednocześnie Minister podkreślił, że wnioskodawca złożył oświadczenie dotyczące złożenia deklaracji podatkowej, przy czym organ wpisowy nie ustalił, których umów to dotyczyło. Wskazał też, że z uwagi na charakter umowy np. ekwiwalentny, nie ciąży na podmiocie obowiązek podatkowy, nie można więc samoistnie przesądzać o nie uznaniu tak zdobytej praktyki za niespełniającą warunków z art. 25 ust. 1 pkt b ustawy o radcach prawnych. W ocenie Ministra przepisy art. 25 ust. 1 pkt 4 i 5 oraz art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o radcach prawnych mają charakter materialny, zaś przepisy art. 24 ust. 2a i art. 362 ust. 4 pkt 6 są przepisami formalnymi. Charakter przepisów regulujących jedynie tryb postępowania w sprawach indywidualnych, przesądza o tym, że nie mogą one formułować dodatkowych nieprzewidzianych w przepisach materialnych przesłanek dotyczących wpisu na listę radców prawnych, czy dopuszczenia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych we [...], ponownie rozpoznając sprawę winna, zdaniem organu uzupełnić postępowanie dowodowe poprzez ustalenie, jakich umów dotyczy oświadczenie wnioskodawcy, że zostały złożone deklaracje podatkowe oraz zapłacono podatek, nadto, czy nieodpłatne umowy zlecenia związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz kancelarii miały charakter ekwiwalentny oraz zbadać, w jakim wymiarze czasu wnioskodawca wykonywał czynności związane za świadczeniem pomocy prawnej. Organy wpisowe zaniechały bowiem także zbadania w jakim wymiarze czasu pracy [...]wykonywał czynności związane ze świadczeniem pomocy prawne. Wymagany przez art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych trzyletni okres odpowiada trzyletniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy. W wypadku zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy okres świadczenia pracy zostaje wydłużony, aby w przeliczeniu osiągnąć trzyletni okres zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt K 3/10. W ocenie Ministra Sprawiedliwości, organy samorządowe przedwcześnie przyjęły, bez wyczerpującej oceny dowodów, że wnioskodawca nie posiada odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, pozwalającej na uzyskanie wpisu na listę radców prawnych. Mając na uwadze dyspozycję art. 138 § 2 kpa Minister Sprawiedliwości zobligowany był do uchylenia zaskarżonych uchwał i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych we [...]. Skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2013 r. złożyło Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania tj. 138 § 2 kpa poprzez uchylenie zaskarżonej uchwały oraz uchwały ją poprzedzającej, mimo, że była ona zgodna z prawem, 2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 24 ust. 2a pkt 3 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że przepis ten posiada charakter formalnoprawny i pominięcie materialnoprawnej treści tego przepisu przy dokonywaniu oceny prawidłowości zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały podjętej w I instancji, czyli uchwały Rady OIRP we [...] o odmowie wpisu na listę radców prawnych. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. Uczestnik postępowania [...] wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem wskazanych w skardze przepisów prawa. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w art. 31 ust. 2a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o .radcach prawnych przewidziany został określony środek Ministra Sprawiedliwości w odniesieniu do decyzji samorządu, uruchamiany wskutek odwołania wniesionego przez zainteresowanego. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż do złożenia tego środka stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, co wynika z literalnego brzmienia przepisu. Nie budzi też wątpliwości fakt, iż rozstrzygnięcie Ministra przybierać będzie formę decyzji, która odpowiadać powinna wymogom kodeksu postępowania administracyjnego, co do jej formy i elementów. Jednocześnie jednak należy zważyć, iż decyzja ta stanowi specyficzny środek nadzoru nad samorządem zawodowym, który podjął już rozstrzygnięcie w administracyjnym toku instancji. Istotą nadzoru jest zaś, z uwagi na poszanowanie samodzielności prawnej samorządu, wyraźne określenie możliwych do zastosowania środków. Nie wystarczy w tym przypadku ogólna norma kompetencyjna. O ile ustawodawca nie upoważnia organu nadzoru do merytorycznego wkraczania w zakres kompetencji podmiotu zdecentralizowanego, stosuje się typowe środki takie jak: uchylenie rozstrzygnięcia, czy stwierdzenie nieważności. Rozpoznając odwołania, o których mowa w art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 z późn. zm.) oraz art. 31 ust. 2a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z późn. zm.) Minister Sprawiedliwości nie może zastosować art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i orzec co do istoty sprawy – uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II GPS 1/13. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie posiadał pełne uprawnienie do uchylenia zaskarżonych uchwał, uznając konieczność uzupełnienia materiału dowodowego przez organy samorządu zawodowego oraz dokonania ponownej, wszechstronnej i swobodnej jego oceny pod kątem ustalenia, czy kandydat spełnia wymogi do wpisania go na listę radców prawnych. Sąd podziela ocenę, że materiał dowodowy zawiera braki. Organy wpisowe zaniechały zebrania i oceny całego materiału dowodowego, co naruszyło art. 7, 77 i 80 kpa. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Minister Sprawiedliwości dokonał prawidłowej interpretacji przepisów art. 24 ust. 2a pkt 3 i art. 25 ust. 1 pkt 5 l;it. b ustawy o radcach prawnych. Sąd tę interpretację podziela. Stosownie do art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ww. ustawy, wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat: wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1. Zacytowana regulacja prawna, dla ubiegania się o wpis na listę radców prawnych, stosownie do art. 24 ust. 1 i ust. 2a ustawy, zakłada m.in. warunek legitymowania się odpowiednią praktyką w zawodzie, dopuszczając możliwość wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie umowy cywilnoprawnej. Ustawodawca nie określił wprost w przepisie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy charakteru umowy cywilnoprawnej, w szczególności, że umowy te mają się cechować odpłatnością. Z przepisu taki obowiązek nie wynika, co oznacza, że mogą to być umowy zarówno odplatane jak i nieodpłatne. W ocenie organów wpisowych, warunek legitymowania się odpowiednią praktyką w zawodzie jest spełniony wówczas, gdy praktyka ta ma charakter odpłatny. Przesądza o tym treść art. 24 ust. 21 pkt 3 ustawy, zgodnie z którą wnioskodawca jest zobowiązany do wniosku o wpis załączyć umowy cywilnoprawne wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tych umów. W tym miejscu należy podkreślić, że zgodnie z art. 735 § 1 k.c., jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. Jeżeli więc z tytułu zawieranych umów zlecenia osoba je wykonująca nie dostaje wynagrodzenia, ale zdobywa doświadczenie i podnosi kwalifikacje, to w związku z tym, jeżeli wnioskodawca dzięki wykonywaniu zleceń wymagających wiedzy prawniczej polegających na wykonywaniu czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej, ma w zamian możliwość uzupełnienia, pogłębienia i podnoszenia swoje wiedzy, doświadczenia i kwalifikacji prawnych w tym zakresie, to można uznać, że świadczenia te są ekwiwalentne, a nie nieodpłatne. Świadczenia takie nie będą w ogóle podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, co oznacza, że na stronach umowy zlecenia nie ciążą żadne obowiązki związane ze zgłoszenie tejże umowy do urzędu skarbowego, czy też złożeniem jakiejkolwiek deklaracji w tym zakresie. Należy zauważyć, że [...] złożył oświadczenie dotyczące deklaracji podatkowej, jednakże organ wpisowy nie ustalił, których umów owo oświadczenie dotyczyło, nie poczynił też żadnych ustaleń i rozważań dotyczących charakteru umów zlecenia w aspekcie ich ekwiwalentności, a także wymiaru czasu pracy, przy czym należy mieć na uwadze, że wymóg przepracowania okresu proporcjonalnie dłuższego nie dotyczy umów cywilnoprawnych. Umowy cywilnoprawne rządzą się innymi prawami, określonymi w kodeksie cywilnym oraz nie wymagają stosowania miernika czasowego, tak jak ma to miejsce w przypadku umów o pracę. Nie oznacza to jednak dowolności i analizując powyższe przesłanki uprawniające go do wpisu na listę nie można ograniczać się do nominalnego okresu trwania takiej umowy cywilnoprawnej. Przepisy ustawy o radcach prawnych nie zawierają regulacji w przedmiocie czasu, miejsca i sposobu wykonywania umowy cywilnoprawnej. W zawartych przez uczestnika umowach zlecenia także brak jest takich regulacji jednakże fakt ten nie pozbawia samej umowy skuteczności prawnej. Wymaga jednak poczynienia ustaleń organu w zakresie wymiaru czasu pracy [...] wykonującego czynności związane ze świadczeniem pomocy prawnej. Reasumując, dowody z przywołanych umów cywilnoprawnych winny być przeprowadzone i ocenione z uwzględnieniem wszystkich normatywnych kryteriów tej oceny w postępowaniu rozpoznawczym przed organami samorządu zawodowego radców prawnych, jako właściwymi w sprawach z wniosku o dokonanie wpisu na listę radców prawnych. W świetle powyższych rozważań, zgodzić się należy z Ministrem Sprawiedliwości, że organy wpisowe z naruszeniem art. 7 i 77 i 80 kpa nie rozważyły należycie i wszechstronnie zebranego materiału dowodowego i przedwcześnie ustaliły, że skarżący nie spełnia przesłanek do wpisu na listę radców prawnych. W działaniu organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Mając powyższe na uwadze i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił z braku uzasadnionych podstaw.