VI SA/Wa 143/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2011 r. sprawy ze skargi M. W. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2010 r. bez numeru w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2010r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego M. W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. VI SA/Wa 143/11 Uzasadnienie Okręgowa Rada Adwokacka w W., na podstawie art. 12 ust. 1, art. 45 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) – dalej jako P.o.a., jednomyślną uchwałą z dnia 21 kwietnia 2010 r. podjętą w głosowaniu tajnym, skreśliła z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. adw. M. W.. M.W., wobec braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości, został wpisany na listę adwokatów uchwałą ORA w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. Na wezwanie ORA w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. o udzielenie informacji, jakie obecnie zajęcia zarobkowe wykonuje adw. M.W. udzielił, pismem z dnia 21 stycznia 2010 r. informacji, że obecnie pracuje jako asesor komorniczy w Kancelarii Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. nie wykonując innych zajęć zarobkowych, co stwierdzał również w kwestionariuszu osobowym z dnia 12 maja 2009 r. załączonym do wniosku o wpis na listę adwokatów (asesor komorniczy od października 2008 r.). Uchwałą z dnia [...] lutego 2010 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. jednomyślnie w głosowaniu tajnym postanowiła wszcząć postępowanie w sprawie skreślenia adw. M. W. z listy adwokatów wobec nierozwiązania, po wpisie na listę adwokatów, stosunku pracy i pozostawania nadal w zatrudnieniu jako asesor komorniczy w Kancelarii Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W.. W tych warunkach została podjęta wymieniona na wstępie uchwała. Okręgowa Rada Adwokacka w W., wskazując na przepisy art. 1 ust. 4 i art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. stwierdziła, że osoba posiadająca legitymację adwokata i udzielając porad prawnych nie może jednocześnie piastować funkcji asesora komorniczego wykonującego czynności egzekucyjne. Adwokat M. W. pełni nadal funkcję asesora komorniczego i nie złożył żadnej deklaracji rozwiązania tego stosunku pracy. Uchwałę doręczone M. W. z pouczeniem o trybie i terminie do złożenia odwołania. Od uchwały M. W. złożył odwołanie z wnioskiem o jej uchylenie jako niezgodnej z art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. Skarżący uznał za błędną interpretację przez organ samorządu adwokackiego przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a., bowiem przepis ten stanowi o "objęciu" stanowiska po wpisie na listę adwokatów, a nie o "piastowaniu" stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Nadto stanowisko asesora komorniczego, zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, nie jest stanowiskiem wchodzącym w skład wymiaru sprawiedliwości, gdyż asesor komorniczy nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości. Stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę z komornikiem sądowym, w związku z tym asesora komorniczego nie dotyczy przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. Skarżący podkreślał również, że nie złożył ślubowania i nie wyznaczył swojej siedziby jako adwokat, a tym samym nie wykonuje zawodu adwokata, przez co korzysta wyłącznie ze statusu adwokata niewykonującego zawodu (art. 8a ust. 2 P.o.a.). W związku z tym i w świetle art. 4b ust. 1 pkt 1 P.o.a. żądanie rozwiązania łączącego skarżącego stosunku pracy na stanowisku asesora komorniczego jest nieuzasadnione, gdyż osoba niewykonująca zawodu adwokata nie posługuje się tytułem zawodowym "adwokat". Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] października 2010 r. jednogłośnie w głosowaniu tajnym utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Zdaniem Prezydium NRA nie można traktować poszczególnych sformułowań przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze w oderwaniu od istoty regulowanej tym przepisem materii. Ratio legis tego przepisu było niedopuszczenie do sytuacji, aby osoba zatrudniona "w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości" mogła jednocześnie znajdować się na liście adwokatów. W ocenie Prezydium NRA należy kierować się trafnością rozwiązania zawartego w art. 26 ustawy o radcach prawnych, jako regulacji obowiązującej w analogicznej do adwokackiej korporacji zawodowej. Podkreślano niemożność zaaprobowania takiej sytuacji, w której osoba nie zamierzająca w najbliższym czasie zrezygnować z pracy w organach wymiaru sprawiedliwości, jednocześnie będzie pozostawać na liście adwokatów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. W. wnosił o uchylenie uchwały i zasądzenie kosztów postępowania. Podobnie jak w odwołaniu skarżący kwestionował poprawność interpretacji przez Prezydium NRA art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. podkreślając, że przepis ten ma zastosowanie do sytuacji, gdy objęcie przez adwokata stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości nastąpiło po, a nie przed, wpisem na listę adwokatów. Dotyczy on zatem sytuacji odmiennej od występującej w sprawie. Powoływany przez organy samorządu adwokackiego przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 P.o.a. odnosi się natomiast wyłącznie do adwokata czynnie wykonującego zawód. Nie ma zatem również zastosowania do skarżącego, który zawodu nie wykonuje, gdyż nie złożył ślubowania i nie określił siedziby wykonywania zawodu. Sam wpis na listę adwokatów, jako prawo podmiotowe, potwierdza jedynie kwalifikacje zawodowe do wykonywania zawodu adwokata nie zobowiązując osoby wpisanej do faktycznego wykonywania tego zawodu (art. 8a ust. 2 P.o.a.). W świetle przepisów ustawy Prawo o adwokaturze brak jest również podstawy do żądania od skarżącego rozwiązania stosunku pracy w jakimś konkretnie określonym terminie. M. W. podkreślał, że nie zajmuje stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania, gdyż zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP takim stanowiskiem nie jest stanowisko asesora komorniczego. W tym zakresie teza organów samorządu adwokackiego jest błędna. Potwierdzeniem tego jest przeprowadzona przez Prezydium NRA wykładnia porównawcza przepisu art. 26 ustawy o radcach prawnych w stosunku do przepisów ustawy Prawo o adwokaturze. Wymieniony przepis art. 26 u.o.r.p. wprost wskazuje na zakaz wpisu na listę radców prawnych osób zajmujących stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości i w organach ścigania, czego ustawa Prawo o adwokaturze nie zabrania. W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, podtrzymując argumentacje zawartą w zaskarżonej uchwale, wnosiło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Podstawę prawną skreślenia M. W. z listy adwokatów stanowił przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. W tym miejscu należy przypomnieć, że o fakcie wykonywania pracy asesora komorniczego przez skarżącego organ wpisowy adwokatury wiedział w momencie podejmowania uchwały o wpisie na listę adwokatów i ta okoliczność również nie okazała się być podstawą dla Ministra Sprawiedliwości do złożenia sprzeciwu od wpisu. Ponieważ zdaniem organów samorządu adwokackiego pozostawanie w stosunku pracy asesora komorniczego nie można łączyć z pozostawaniem na liście adwokatów, gdyż organy te sytuują asesora komorniczego w szeroko pojmowanych organach wymiaru sprawiedliwości, należy przypomnieć, że ta kwestia była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2007 r. wydanym w sprawie II GSK 128/07) odnośnie statusu prawnego komornika sądowego, a więc osoby zajmującej stanowisko wyższe i o szerszych prerogatywach od stanowiska asesora komorniczego. Sąd ten wskazywał, iż publicznoprawny status komornika określa ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.), jako funkcjonariusza publicznego, działającego przy sądzie rejonowym (art. 1 ustawy o komornikach sądowych). Komornik sądowy będąc szczególnego rodzaju organem państwowym - organem egzekucyjnym (art. 758 k.p.c.), wyposażonym przez państwo we władcze kompetencje w celu wykonywania orzeczeń sądowych w drodze przymusowej egzekucji, został organizacyjnie powiązany z władzą sądowniczą, jednakże pod względem judykacyjnym podlega nadzorowi tej władzy (prezesowi właściwego sądu rejonowego – art. 3 ustawy o komornikach sądowych), wykonując jednocześnie swoją działalność na własny rachunek – art. 3a tej ustawy. Jak podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w wymienionym orzeczeniu, komornika sądowego nie można, w związku z wykonywanymi przez niego zadaniami, zaliczyć do organów władzy sądowniczej. Również Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swoich orzeczeniach (wyrok z dnia 20 stycznia 2004 r. - sygn. SK 26/03, OTK-A 2004/1/3 i z dnia 17 maja 2005 r. - sygn. P 6/04, OTK-A 2005/5/50) wskazywał na brak podstaw do zaliczenia komorników do tego rodzaju organów władzy - komornik nie jest "ani organem wymiaru sprawiedliwości, ani nie jest elementem struktury którejkolwiek z władz konstytucyjnych", komornicy są "organizacyjnie i funkcjonalnie powiązani z władzą sądowniczą, bowiem działają przy sądzie rejonowym, nie będąc jednak organami władzy sądowniczej i nie sprawując wymiaru sprawiedliwości" (podobna teza w wyroku TK z 3 grudnia 2003 r., sygn. K 5/02, OTK-A 2003/9/98). Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego w tym przedmiocie znajduje potwierdzenie również w piśmiennictwie (por. A. Marciniak, Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji. Komentarz, Warszawa 2007, s. 16-17), gdzie komentator podkreśla, że komornik nie jest organem wymiaru sprawiedliwości, gdyż do jego zadań nie należy sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art. 175 ust. 1 Konstytucji RP. Co prawda w powołanym komentarzu i wskazanym w nim piśmiennictwie (K. Lubiński, Status publicznoprawny komornika sądowego, w: Analiza i ocena ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, red. K. Lubiński, Sopot 2000, s. 16) napotyka się na określenie komornika jako "pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości", jednakże określenie to jest związane z usytuowaniem komornika przy sądzie rejonowym, jako wykonującego czynności egzekucyjne wyłącznie w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości, a nie jako organu wymiaru sprawiedliwości. Nie można zatem podzielić poglądu organów samorządu adwokackiego, iż komornik sądowy, a tym bardziej asesor komorniczy, należą do "szeroko pojmowanych organów wymiaru sprawiedliwości", o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. Natomiast to, że zarówno komornik sądowy, jak i asesor komorniczy nie są organami ścigania lub notariuszami, wskazywanymi w wymienionym przepisie, jest stwierdzeniem nie wymagającym szerszej argumentacji. Ani bowiem komornik, ani asesor komorniczy nie prowadzą postępowań karnych, a wręcz przeciwnie, w swoich czynnościach mogą jedynie korzystać z pomocy organów ścigania, na przykład Policji, jak i nie sporządzają umów lub innych aktów notarialnych. Już więc przez fakt wykazania, że asesor komorniczy nie jest organem wymiaru sprawiedliwości (określenie "organ wymiaru sprawiedliwości w szeroko pojętym znaczeniu" nie jest określeniem normatywnym w ustawie Prawo o adwokaturze), zastosowanie w sprawie art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. nie było trafne. Niemniej jednak należy także zwrócić uwagę na jednoznaczność wymienionego przepisu nakładającego na okręgową radę adwokacką obowiązek skreślenia adwokata z listy adwokatów w sytuacji objęcia przez adwokata stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Wyrażenia "objęcie" nie należy utożsamiać z określeniem "zajmowanie stanowiska". Jak wynika z kwestionariusza osobowego skarżącego, dołączonego do wniosku o wpis na listę adwokatów, już w tym czasie pracował jako asesor komorniczy, a więc przed wpisem niejako "objął" to stanowisko. Rozumienie przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. w tym znaczeniu, że chodzi o okoliczności powstałe po wpisie uzasadnia także ostatnia część zdania "lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza", w której prawodawca jednoznacznie przypisuje tym okolicznościom ich zaistnienie późniejsze od wpisu na listę adwokatów. Innymi słowy skreślenie z listy adwokatów następuje wówczas, gdy po wpisie na listę, adwokat objął stanowiska wymienione w art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. lub rozpoczął wykonywanie zawodu notariusza. Zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami (art. 4 ust. 1 P.o.a.). Sposób wykonywania zawodu przez adwokata określa art. 4a ust. 1 P.o.a. stanowiąc, że adwokat wykonuje zawód w kancelarii adwokackiej, w zespole adwokackim oraz w spółce: cywilnej lub jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej (przepis ten określa warunki dla wspólników tych spółek). W myśl art. 4b ust. 1 pkt 1 P.o.a. adwokat nie może wykonywać zawodu jeżeli pozostaje w stosunku pracy. W zakresie szczegółowym odnoszącym się do sytuacji sędziów i prokuratorów odpowiednie regulacje określają przepisy art. 86 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych i art. 49 ustawy z dnia 20 czerwca 1998 r. o prokuraturze. Jak podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r. wydanym w sprawie II GSK 594/08, "Nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, że sam wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu". To podjęcie wykonywania zawodu w formach wskazanych w art. 4a ust. 1 P.o.a., rozumiane jako rozpoczęcie wykonywania czynności zawodowych, musi zostać poprzedzone złożeniem ślubowania (art. 5 P.o.a.) oraz, co jest niemniej istotne, wyznaczeniem siedziby zawodowej i zawiadomieniem o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 P.o.a. M. W. ani nie złożył ślubowania, ani nie wyznaczył siedziby dla wykonywania przez siebie zawodu adwokata. W tych okolicznościach nie można powiedzieć, że rozpoczął wykonywanie zawodu jako adwokat w świetle art. 4b ust. 1 pkt 1 P.o.a., a to właśnie ta okoliczność determinuje zakaz wyrażony w tym przepisie, gdyż jak podkreślał NSA w ww. wyroku, przy wykładni tego przepisu "nie można pominąć tego, że wpis na listę adwokatów nie rodzi obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki wymóg". To czy osoba wpisana na listę adwokatów podejmie dalsze kroki w celu rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata (złoży ślubowanie i wyznaczy siedzibę wykonywania zawodu zawiadamiając o tym właściwą okręgową radę adwokacką) zależy wyłącznie (w świetle przepisów ustawy Prawo o adwokaturze) od jej woli. Ustawa Prawo o adwokaturze przewiduje takie sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając te osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 P.o.a.). Przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 P.o.a., wprowadzając jedynie zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy, nie odnosi się do sytuacji pozostawania w stosunku pracy bez wykonywania zawodu adwokata, a więc nie odnosi się do sytuacji skarżącego, który będąc związany umową o pracę z komornikiem nie wykonuje czynności zawodowych adwokata, które muszą być poprzedzone złożeniem ślubowania i wyznaczeniem siedziby. Dopiera zatem wówczas, gdy M. W. podejmie kroki zmierzające do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata (złoży ślubowanie i wyznaczy siedzibę) jego dalsze pozostawanie w stosunku pracy jako asesora komorniczego będzie skutkowało zastosowaniem przepisu art. 4b ust. 1 pkt 1 P.o.a. W związku z powyższym przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy samorządu adwokackiego wezmą pod uwagę wskazania Sądu, który stwierdzając naruszenie przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.