VI SA/Wa 1430/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Nogal Asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) Protokolant ref. staż. Aleksandra Koseła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] na podstawie art. 109 ust. 1-3 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 146 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A. C. (Uczestnik postępowania) z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług w okresie od 16 grudnia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z 21 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. wystąpił o rozstrzygnięcie istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Uczestnika postępowania z tytułu wykonywania w ww. okresie umowy cywilnoprawnej, nazwanej "umową o dzieło", na rzecz płatnika składek - [...] sp. z o.o. z siedzibą w O. (Skarżąca). W ocenie ZUS, umowa ta jest umową o świadczenie usług, do której - zgodnie z Kodeksem cywilnym, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Uczestnik postępowania w ramach zawartej umowy świadczył usługę kontroli spawów na konstrukcji stalowej i miał sporządzić sprawozdanie z odbioru spawów. W obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes NFZ stwierdził, że w trakcie przeprowadzonej kontroli u Skarżącej ustalono, że Uczestnik nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie ww. umowy nazwanej "umową o dzieło", która w trakcie kontroli została zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług. Przedmiot umowy o dzieło zawartej w dniu 16 grudnia 2019 r. nr 1/12/19 określono w załączniku do umowy jako "sprawozdanie z badań wizualnych". Organ przedstawił następnie przebieg postępowania w sprawie, a także przywołał i omówił mające zastosowanie przepisy prawa. Podkreślił, że umowa o świadczenie usług jak i zlecenia jest przykładem umowy starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Nazwanie umów umowami o dzieło nie przesądza o ich charakterze. Przyjęcie iż strony łączyła umowa o dzieło, podczas gdy z jej treści i sposobu wykonania wynikają przeważające cechy właściwe dla umów o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością stosunku prawnego. O kwalifikacji prawnej danego stosunku prawnego decydują bowiem jego elementy przedmiotowo istotne. Analizując czynności, które miały być wykonywane w ramach spornej umowy stwierdził, że czynności wykonywane przez Uczestnika postępowania w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze, samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy. W przypadku wykonywanej przez Uczestnika postępowania pracy wyżej opisany rodzaj wymaganego rezultatu nie występuje. Przedmiot umowy został określony w sposób ogólny i bez specyfikacji pozwalających na wskazanie parametrów, którymi miałby się charakteryzować rezultat umowy. Wprawdzie czynności wykonywane przez Uczestnika postępowania prowadziły do powstania określonego skutku, ponieważ zwykle jest tak, iż działania mają dostrzegalne skutki w otaczającej rzeczywistości, jednak ten skutek pracy był uzależniony wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy. Czynności wykonywane przez Uczestnika postępowania nie mają cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi. Ponadto, omawiana umowa została zawarta w celu realizacji stałej działalności gospodarczej płatnika, a Skarżąca dołączyła do zastrzeżeń do protokołu kontroli sprawozdania wykonane przez Uczestnika postępowania w okresie od września do października 2019 r., co wskazuje, że współpraca między stronami nie miała charakteru jednorazowego. Oceny charakteru tej umowy nie zmienia fakt, że Uczestnik postępowania zobowiązany był do ich wykonania zgodnie z indywidualnym zapotrzebowaniem płatnika. W konkluzji Prezes NFZ stwierdził na podstawie elementów przedmiotowo istotnych, że umowa będąca przedmiotem wniosku ZUS ma charakter umowy o świadczenie usług. Podkreślił ponadto, że decyzja ta nie rozstrzyga kwestii z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach należą one do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję w całości wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie: - przepisów postępowania administracyjnego, mające wpływ na wynik postępowania, a to art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.), poprzez: a) brak przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego w sprawie i oparcie się na wybiórczo przedłożonej dokumentacji ZUS, w szczególności nieprzeprowadzenie wnioskowanych dowodów z przesłuchania Skarżącej i Uczestnika postępowania, co skutkowało przyjęciem przez Organ, że wynikiem umowy o dzieło nie były zindywidualizowane , materialne, samodzielne rezultaty prac Uczestnika postępowania; b) przyjęcie jako wiążące poglądów ZUS, w tym prezentowanego przez ten Organ poglądu, że umowy z Uczestnikiem postępowania są umowami starannego działania; c) niewyjaśnienie w postępowaniu, czy zaistniały rezultaty umów z Uczestnikiem postępowania; - prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie i błędną interpretację, a to naruszenie art. 66 ust. 1 lit e ustawy o świadczeniach w zw. z art. 627-643 oraz art. 5561 w zw. z art. 636 Kodeksu cywilnego, poprzez przyjęcie, że umowa zawarta z Uczestnikiem postępowania nie jest umową o dzieło, umową rezultatu i co za tym idzie podlega on ubezpieczeniu zdrowotnemu. W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. Podkreśliła, że Uczestnik postępowania przeprowadził badanie poprawności spawów i sporządził z niego pisemne sprawozdanie. Końcowym rezultatem prac wykonawcy było pisemne sprawozdanie z przeprowadzonych badań, które podlegało kontroli inwestora prac budowlanych. Wskazuje to, że w umowie chodziło o rezultat prac, którym było wykonane pisemne sprawozdanie z badań. To wskazuje wprost, że z Uczestnikiem postępowania była zawarta umowa o dzieło, umowa rezultatu. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że jest ona zgodna z prawem. Organ wyczerpująco wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, co znajduje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym oraz w przywołanych przepisach. Kwestią sporną w tej sprawie jest, charakter prawny umowy zawartej w dniu 16 grudnia 2019 r. przez Skarżącą z Uczestnikiem postępowania. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy była to umowa o dzieło, czy też inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Uczestnik podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie tej umowy. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Uznanie, iż sporna umowa nie stanowiła umów o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Skarżąca była obowiązana, jako płatnik składek, do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach. Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornej umowy należy wskazać, że zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także - z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c.- wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, na który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 i nast. K.c., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jej nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania. Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie. Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Wobec tego sam fakt nazwania umowy "umową o dzieło" nie przesądza o jej charakterze. Ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług", która nie jest regulowana innymi przepisami, pociąga za sobą obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują bowiem o faktycznym charakterze współpracy. Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdził, że Prezes NFZ dokonał prawidłowej analizy oraz oceny spornej umowy, poprzez dokonanie odpowiednich i wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa, co doprowadziło do prawidłowych wniosków, że zakwestionowana umowa zawarta przez Skarżącą z Uczestnikiem była umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, a nie umową o dzieło. W orzecznictwie wyjątkowo przyjmuje się, że tylko twórczy charakter dzieła, jako rezultat umowy, może nadać świadczeniu wynikającemu z umowy formę związaną z zamówieniem dzieła, które nie ma ucieleśnionej postaci. Z kolei w literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, że wykonywanie prac badawczych na podstawie umowy stanowi działanie mieszczące się w pojęciu świadczenia usług, zaś wykonana w tym zakresie dokumentacja techniczna jedynie ucieleśnia wynik tych badań (v. Adrian Niewęgłowski, Wyniki prac badawczych w obrocie cywilnoprawnym - Wałachowska M. (red.) monografia LEX 2015 Umowy cywilnoprawne w ubezpieczeniach społecznych). Zważywszy na cechy odróżniające umowę zlecenia i umowę o dzieło Sąd podziela stanowisko Prezesa NFZ, że czynności faktyczne, polegające na przeprowadzeniu "badania poprawności spawów" i sporządzeniu "sprawozdania z badań wizualnych" nie wymagały indywidualizacji, a tylko starannego działania. Wprawdzie czynności wykonywane przez Uczestnika w ramach umowy z dnia 16 grudnia 2019 r. prowadziły do powstania określonego skutku w postaci powstania sprawozdania, jednak rezultat pracy był uzależniony wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 1966/18 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 676/18). Należy też zwrócić uwagę, że Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt III AUa 1193/17 wyraził pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę w pełni podziela, zgodnie z którym nie można świadczyć w oparciu o umowę o dzieło określonych robót, na przykład budowlanych, ciesielskich, montażowych, zbrojeniowych, porządkowych, pielęgnacyjnych, jeżeli wpisane są w rozbudowany cykl pracy stanowiącej o istocie działalności podmiotu zatrudniającego. Cywilnoprawna umowa o dzieło nie stanowi bowiem podstawy prawnej dla zatrudniania osób przy bieżącej działalności podmiotu gospodarczego. Ponadto, sporna umowa zawiera tylko nieliczne przedmiotowo istotne elementy treści czynności prawnej (essentialia negotii), a mianowicie cenę i termin wykonania usługi. Zakres prac objętych umową został zaś określony bardzo ogólnie w załączniku do umowy, jako "Sprawozdanie z badań wizualnych". Wykonywane w ramach spornej umowy czynności sprawdzające (poprzedzające sporządzenie rzeczonego sprawozdania) nie mają cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie charakteryzują się innowacyjnością, czy nowatorskim charakterem, lecz są typowe dla tego rodzaju pracy. Uczestnik nie odpowiadał za rezultat wykonanej umowy, bowiem nie wynika to z treści spornej umowy. Zatem trafnie Organ stwierdził, że brał udział jedynie w pracach, które nie miały za cel osiągnięcie rezultatu i odpowiadał tylko za staranne wypełnianie swoich obowiązków. Ponadto, stosownie do treści § 3 ust. 3 powołanej umowy Uczestnik postępowania nie podlegał jakiejkolwiek odpowiedzialności za wady dzieła, co jest jedną z cech odróżniających umowę rezultatu od umowy starannego działania. Ze wskazanych powodów, w ocenie Sądu, w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa cywilnego odnoszących się do umowy o dzieło, jak również przepisów ustawy o świadczeniach. Organ dokonał prawidłowej interpretacji charakteru spornej umowy oraz prawidłowo zastosował art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach uznając, że Uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ wykonywał pracę na podstawie innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W ocenie Sądu, zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowej kwalifikacji sporej umowy. Organ prawidłowo, na podstawie całokształtu wystarczająco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego, jak również dokładnie wyjaśnionego stanu faktycznego, zakwalifikował sporną umowę jako umowę o świadczenie usług, a w konsekwencji stwierdził podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego Uczestnika z tytułu wykonywanej na jej podstawie pracy. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowej kwalifikacji spornej umowy, w związku z czym Organ miał podstawy faktyczne i prawne do odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez Skarżącą dodatkowych dowodów, w tym z przesłuchania świadków. Wszak stosownie do treści art. 75 k.p.a. organ ma obowiązek dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zgodnie zaś z treścią art. 78 § 2 k.p.a., organ może nie uwzględnić żądania przeprowadzenia dowodu, jeżeli dotyczy ono okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami. W tej sprawie istotne okoliczności jakimi było wykazanie spełnienia przesłanek objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym zostało stwierdzone zebranymi w sprawie dowodami w postaci kopii umowy o dzieło wraz z rachunkiem, a ich wiarygodność wątpliwości Organu nie budziła. Nie było więc celowe dalsze prowadzenie postępowania dowodowego przez Organ w zakresie wnioskowanym przez Skarżącą, to jest przesłuchania Uczestnika postępowania oraz Skarżącej na okoliczność, że strony zawarły umowę o dzieło. Nie doszło też zatem do zarzucanego przez Skarżącą naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez odmowę dopuszczenia tych dodatkowych dowodów. Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.