VI SA/Wa 1451/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę Decyzją z [...] maja 2012 r. (nr [...]) Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej organ II instancji) utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] marca 2012 r. (nr [...], dalej organ I instancji), na podstawie której ustalono, że A.K. nie podlegał od [...] sierpnia 2011 r. do [...] listopada 2011 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu odbywania stażu finansowanego ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej PFRON). Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z [...] grudnia 2011 r. A.K. (dalej skarżący) zwrócił się (za pośrednictwem Urzędu Pracy [...]) do Prezydenta [...] o "dopełnienie za okres od dnia [...] sierpnia 2011 r. do [...] listopada 2011 r. na podstawie art. 73 ust. 7 lub 7a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez Prezydenta [...] obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego stażysty – A.K., zarejestrowanego w Urzędzie Pracy [...] jako osoba niepełnosprawna, niezatrudniona, poszukująca pracy". Wniosek został przekazany przez Urząd Pracy [...] do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w celu rozpatrzenia wraz z kopią pisma Urzędu Pracy z [...] stycznia 2012 r. skierowanego do skarżącego w odpowiedzi na jego wcześniejsze wystąpienie w sprawie ww. ubezpieczenia oraz kopią pisma Ministra Zdrowia w tym względzie z [...] października 2011 r. skierowanego do Urzędu Pracy (por. kopie obu wymienionych pism w aktach administracyjnych). Wspomnianą powyżej decyzją z [...] marca 2012 r. organ I instancji ustalił, że skarżący nie podlegał w ww. okresie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu odbywania stażu finansowanego ze środków PFRON. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 ust. 1 i 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. h), pkt 24, pkt 24a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm., dalej uoś). Organ I instancji w oparciu o ww. pismo Urzędu Pracy z [...] stycznia 2012 r. zwrócił uwagę na fakt, że skarżący będąc zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy, niepozostająca w zatrudnieniu, w okresie [...] sierpnia – [...] listopada 2011 r. odbył staż (w G. w Warszawie, dalej G.) zgodnie z umową z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] finansowany ze środków PFRON. Zdaniem organu skarżący nie posiadał (w tej sytuacji) statusu osoby bezrobotnej tylko status osoby poszukującej pracy i odbywał staż finansowany ze środków PFRON. W art. 66 ust. 1 uoś wskazano katalog tytułów powodujących objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Wśród nich brak jest samodzielnego tytułu do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu posiadania statusu osoby poszukującej pracy, jak również przepis ten nie nakłada obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego na osoby odbywające staż finansowany ze środków PFRON. Z kolei zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 24 uoś obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają bezrobotni niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu. Organ I instancji wskazał też na art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. h) uoś, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają również osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi będące osobami pobierającymi świadczenie socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz osobami pobierającymi zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia, a także osobami pobierającymi wynagrodzenie przysługujące w okresie korzystania ze świadczenia górniczego albo w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie, wynikające z odrębnych przepisów lub układów zbiorowych pracy. Zgodnie natomiast z art. 66 ust. 1 pkt 24a uoś obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają także osoby pobierające stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez podmiot inny niż powiatowy urząd pracy, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Od powyżej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 109 ust. 6 uoś, art. 73 pkt 7 i 7a, art. 66 ust. 1 pkt 24, art. 66 ust. 1 pkt 24a uoś; - art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 214, poz. 1407 ze zm., dalej uoreh) w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 53 ust. 4, 6 i 9 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 68, poz. 415 ze zm., dalej uoprom) w zw. z § 4, 5 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu przez bezrobotnych (Dz. U. nr 142, poz. 1160, dalej rozporządzenie); - art. 2, art. 8 ust. 2, art. 32 ust. 1, 2, art. 68 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto z treści skargi wynika zarzut wykładni prawa przez organ, która prowadzi do dyskryminacji i godzi w dobra osobiste człowieka. Rozpatrując odwołanie organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję pierwszoinstancyjną. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 uoś i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. W uzasadnieniu nawiązał do argumentacji zawartej w zaskarżonej decyzji. Przywołując treść ww. przepisów art. 66 ust. 1 pkt 24 i pkt 24a uoś wskazał, że ze zgromadzonych akt w przedmiotowej sprawie wynika, iż skarżący odbywał staż w G. od [...] sierpnia do [...] listopada 2011 r., na podstawie skierowania z powiatowego urzędu pracy wydanego [...] lipca 2011 r., zgodnie z umową z [...] sierpnia 2011 r. nr [...], finansowany ze środków PFRON, będąc zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy niepozostająca w zatrudnieniu. Uznał w tej sytuacji – za organem I instancji – iż skarżący nie posiada tytułu do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, gdyż w katalogu osób podlegających temu obowiązkowi (art. 66 uoś) nie ma osoby posiadającej status osoby poszukującej pracy, odbywającej staż finansowany ze środków PFRON, kierowanej (na staż) przez powiatowy urząd pracy. W konkluzji organ II instancji stwierdził brak podstaw do uchylenia bądź zmiany decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] marca 2012 r. Od ww. decyzji organu II instancji skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, domagając się stwierdzenia jej nieważności, ewentualnie uchylenia z powodu rażącego naruszenia następujących przepisów: - art. 73 pkt 7, art. 66 ust. 1 pkt 24 oraz art. 85 ust. 6 uoś w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2, pkt 22 uoprom, art. 11 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 uoreh, art. 6,7 Kpa, art. 2, 7, 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP - art. 73 pkt 7a, art. 66 ust. 1 pkt 24a, art. 85 ust. 6 uoś w zw. z art. 53 ust. 4, 6 uoprom, § 4 i 5 rozporządzenia, art. 6 Kpa, art. 7 Konstytucji RP; - art. 77 § 1 Kpa, art. 80 Kpa, art. 9 Kpa, art. 11 Kpa w zw. z art. 107 § 3 Kpa, art. 68 ust. 1,2, 3 Konstytucji RP, art. 69, 87 ust. 1 Konstytucji RP. W skardze zawarł również wniosek o rozważenie zadania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego "w przedmiocie zgodności podmiotowego zakresu osób uprawnionych do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym" wynikającym z art. 66 uoś, z art. 11 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 uoreh, przepisami Konstytucji RP oraz Europejskiej Karty Społecznej. Ponadto zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił brak odniesienia do zarzutów i podstaw prawnych oraz okoliczności faktycznych przedstawionych w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. W obszernym uzasadnieniu skargi wobec obydwu decyzji skarżący sformułował zarzut nierozpoznania okoliczności faktycznych sprawy wskazanych jako istotne przez skarżącego, co świadczy, że organ odwoławczy nie zebrał w tym zakresie materiału dowodowego zgodnie z wymogiem art. 7 Kpa. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje wyłącznie pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skargę w niniejszej sprawie należało oddalić, gdyż zaskarżona decyzja organu z [...] maja 2012 r. i utrzymana nią w mocy ww. decyzja pierwszoinstancyjna w sprawie z [...] marca 2012 r. nie naruszają prawa. Organy obu instancji wyczerpująco ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały prawidłowej jego oceny prawnej w świetle mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego. W szczególności prawidłowo ustalono, że skarżący w okresie od [...] sierpnia do [...] listopada 2011 r. odbył staż zgodnie z umową z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] finansowany ze środków PFRON. Umowa ta "w sprawie odbywania stażu przez osobę niepełnosprawną zarejestrowaną w Urzędzie Pracy [...] jako osoba poszukująca pracy niepozostająca w zatrudnieniu" została zawarta między Miastem [...] - Urzędem Pracy [...], w imieniu którego na podstawie pełnomocnictwa Prezydenta [...] działała dyrektor tego Urzędu a G. (G.). Umowę tę poprzedziło skierowanie skarżącego przez Urząd Pracy [...] z [...] lipca 2011 r. "do odbycia stażu lub przygotowania zawodowego u pracodawcy" (por. kopie obu dokumentów w aktach sprawy, dołączonych przez organ na wezwanie Sądu do uzupełnienia akt administracyjnych). W skierowaniu tym jako pracodawcę wymieniono GIF, a jako osobę kierowaną – skarżącego. Zatem wynika z tego - także w oparciu o pozostałe opisane w zaskarżonej decyzji i decyzji pierwszoinstancyjnej organów okoliczności - że na staż finansowany ze środków PFRON skarżący został skierowany przez Urząd Pracy [...] (pismem z [...] lipca 2011 r.), gdzie był zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy, niepozostajaca w zatrudnieniu. To ustalenie zaskarżonej decyzji nie budzi w ocenie Sądu wątpliwości, gdyż wynika z materiałów postępowania, tak samo jak sformułowany na bazie tego ustalenia przez organ wniosek o nieposiadaniu w tej sytuacji przez skarżącego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego (z racji wykonywanej w ramach ww. stażu pracy w G.). Słusznie bowiem organ zauważył, że w katalogu osób podlegających temu obowiązkowi, przewidzianym w art. 66 uoś, nie ma osoby o statusie poszukującego pracy odbywającej staż (finansowany ze środków PFRON), na który została skierowana przez powiatowy urząd pracy. Decydująca dla tej oceny jest przede wszystkim treść przepisu art. 66 ust. 1 pkt 24a uoś - zasadnie przywołanego i zastosowanego przez organ w zaskarżonej decyzji - zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez podmiot inny niż powiatowy urząd pracy, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Bezwzględnie obowiązujący charakter tego przepisu jest jednoznaczny; podleganie stażysty obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie odbywania stażu przepis ten łączy tylko z osobami, które na staż zostały skierowane przez podmiot niebędący urzędem pracy (inny niż urząd pracy). Skoro zatem skarżący na ww. staż został skierowany przez urząd pracy, a następnie z tymże urzędem zawarta została umowa w sprawie odbywania tego stażu, to organy Narodowego Funduszu Zdrowia obu instancji, będąc związane treścią wskazanego przepisu, nie mogły uznać, że odbywając staż skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Będąc skierowany na ten staż przez Urząd Pracy [...] skarżący nie wyczerpał w tej sytuacji dyspozycji art. 66 ust. 1 pkt 24a. Tym samym uwzględniając jego żądanie ustalenia podlegania temu obowiązkowi organy działałyby sprzecznie z tym przepisem, nie realizując woli ustawodawcy, do czego nie mają prawa. Jednocześnie rozpoczynając staż na opisanych warunkach (skierowanie przez urząd pracy i finansowanie ze środków PFRON) skarżący przestał być – jak słusznie zauważył organ w odpowiedzi na skargę – osobą bezrobotną w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 24 uoś, prze co został wyłączony z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Jak wynika bowiem z art. 73 pkt 7 uoś obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 24 uoś powstaje z dniem uzyskania statusu bezrobotnego, a wygasa z dniem utraty tego statusu. W myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 uoprom za bezrobotnego uważa osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy (...). W świetle tej definicji osoba poszukująca pracy (zdefiniowana w art. 2 pkt 22 uoprom jako osoba poszukująca zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub innej formy pomocy określonej w ustawie, zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy), niezarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny, nie spełnia przesłanek do uznania za bezrobotnego (z konsekwencją podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego). Nie zmienia tego fakt, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ww. ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (uoreh) osoba niepełnosprawna zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna albo poszukująca pracy niepozostająca w zatrudnieniu ma prawo korzystać z usług lub instrumentów rynku pracy na zasadach określonych w ww. ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (uoprom), czyli m.in. szkoleń, stażu, przygotowania zawodowego dorosłych, finansowanych ze środków PFRON. Z unormowania w art. 66 ust. 1 uoś katalogu osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego nie wynika żaden związek/przełożenie na korzystanie z tych usług lub instrumentów. Oznacza to, że z samego faktu korzystania z usług lub instrumentów rynku pracy nie wynikają konsekwencje ubezpieczeniowe. Ich zaistnienie determinowane jest bowiem wyczerpaniem dyspozycji jednego z przepisów art. 66 ust. 1 uoś; w stanie faktycznoprawnym tej sprawy chodzi o wyczerpanie dyspozycji cytowanego wyżej art. 66 ust. 1 pkt 24a uoś. Tylko za osobę spełniającą przesłanki z tego przepisu (a więc m.in. skierowaną na staż przez inny podmiot niż powiatowy urząd pracy) składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza podmiot kierujący (beneficjent) na staż (art. 85 ust. 6a uoś). Taka też osoba podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jednakże w świetle tych przepisów (art. 66 ust. 1 pkt 24a w zw. z art. 85 ust. 6a uoś) wzmiankowane obowiązki składkowe nie dotyczą powiatowego urzędu pracy, skoro ustawa (uoś) w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 24a nie zaliczyła osób skierowanych do odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych do katalogu osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w sytuacji gdy skierowanie to pochodzi od tego urzędu. Wbrew zarzutom skargi, Sąd nie powziął istotnych wątpliwości co do konstytucyjności mających w tej sprawie zastosowanie przepisów prawa, w tym przepisów wskazanych przez skarżącego, w oparciu o które sprawa ta została rozpatrzona w administracyjnym toku instancji przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia. Dlatego nie uwzględnił wniosku skarżącego o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w tym zakresie. Na marginesie i niezależnie od powyższego wskazać należy, że nieprzedstawienie w niniejszej sprawie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu w przedmiocie zgodności zakwestionowanych przez skarżącego przepisów z Konstytucją RP i innymi ustawami nie zamyka mu drogi do zbadania ich konstytucyjności w trybie art. 79 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Jeżeli zatem strona poweźmie wątpliwości co do zgodności przepisu prawnego z przepisami Konstytucji RP może złożyć skargę do Trybunału Konstytucyjnego, przy czym skarga taka objęta jest przymusem adwokacko-radcowskim (art. 48 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym - Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia (art. 46 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.). Stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Jeżeli zatem skarżący powziął wątpliwość co do zgodności kwestionowanych przepisów z Konstytucją RP, ma prawo skorzystać ze wskazanej możliwości. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.