VI SA/Wa 1468/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka (spr.) Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2009 r. sprawy ze skargi B. T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2009 r. bez numeru w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich oddala skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA) uchwałą z dnia [...] czerwca 2009 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA) w P. z dnia [...] maja 2008 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich B. T ( skarżąca) z tą zmianą, że "podstawę skreślenia stanowi przepis art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze". Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: ORA w P. uchwałą z [...] czerwca 1999 r. wpisała B. T. na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w P. z siedzibą w G. Z dniem [...] kwietnia 2000 r. aplikantka została przydzielona do Kancelarii Adwokackiej adw. B. T., prywatnie swojej matki, jako patronki. W dniu [...] czerwca 2000 r. skarżąca zaliczyła kolokwium aplikantów adwokackich. W dniu [...] listopada 2000 r. skarżąca złożyła wniosek o skreślenie jej z listy aplikantów adwokackich z uwagi na "rozbieżność pomiędzy charakterem pracy zawodu adwokata a osobistymi predyspozycjami", zaś pismem z [...] grudnia 2000 r. zwróciła się z prośbą o udzielenie urlopu naukowego do końca czerwca 2001 r. w celu napisania pracy doktorskiej, cofając jednocześnie swój wcześniejszy wniosek o skreślenie z listy aplikantów. Uchwałą z [...] grudnia 2000 r. ORA w P. udzieliła aplikantce urlopu do [...] czerwca 2001 r. Kolejny wniosek aplikantki z dnia [...] czerwca 2001 r. o skreślenie z listy aplikantów adwokackich został ponownie cofnięty, a jednocześnie skarżąca złożyła wniosek o przedłużenie urlopu naukowego do [...] czerwca 2002 r. w celu dokończenia pracy doktorskiej. Uchwałą z [...] października 2001 r. ORA w P. udzieliła urlopu naukowego do [...] czerwca 2002 r. Następnie uchwałą ORA w P., podjętą [...] marca 2002 r. przywrócono apI. adw. B. T. do czynnego wykonywania obowiązków i praw aplikanta adwokackiego. Uchwałą z [...] października 2002 r. ORA w P. postanowiła dopuścić aplikantkę do złożenia kolokwium tzw. "połówkowego", którego termin wyznaczono na dzień [...] grudnia 2002 r. Z protokółu kolokwium wynika, iż zostało ono przełożone w stosunku do aplikantki, zaś ponowny termin kolokwium został wyznaczony na [...] marca 2003 r. Jak wynika z protokołu ponownego kolokwium skarżąca oświadczyła, iż rezygnuje z odbycia kolokwium ustnego. W dniu [...] marca 2003 r. wpłynęło pismo patronki informujące, iż w dniu egzaminu aplikantka jest obłożnie chora, a do pisma dołączone zostało zaświadczenie lekarskie. Pismem z [...] marca 2004 r. skarżąca zwróciła się o udzielenie półrocznego urlopu zdrowotnego, który to urlop, uchwałą ORA w P. z [...] marca 2004 r., został jej udzielony na okres 6 miesięcy poczynając od [...] marca 2004 r. Z dniem [...] września 2004 r. skarżąca podjęła obowiązki aplikantki adwokackiej w Kancelarii Adwokackiej matki - adw. B. T. Pismem z [...] marca 2005 r. ORA w P. poinformowała aplikantkę o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego, który został wyznaczony w dniach [...]-[...] i [...]-[...] kwietnia 2005 r. Ostatecznie skarżąca nie przystąpiła do tego egzaminu i w związku z tym otrzymała ocenę niedostateczną (pismo ORA z [...] kwietnia 2005 r.). Z akt sprawy wynika, że skarżąca była zatrudniona w Kancelarii Adwokackiej adw. B. T. do [...] maja 2005 r. Jako przyczynę rozwiązania podano reorganizację zakładu pracy z przyczyn ekonomicznych. Decyzją Starosty G. z [...] czerwca 2005 r. skarżąca została uznana za osobę bezrobotną, zaś z dniem [...] grudnia 2005 r. utraciła status osoby bezrobotnej z jednoczesnym pozbawieniem prawa do zasiłku. W dniu [...] stycznia 2007 r. skarżąca zwróciła się do Dziekana ORA w P. z wnioskiem o wyrażenie zgody na jej uczestniczenie w egzaminie adwokackim w maju 2007 r. Wyjaśniając przyczyny, dla których zdecydowała się po dłuższej przerwie przystąpić do egzaminu adwokackiego w roku 2007 wskazała, że m.in. przebywała we W., praktykowała też w kancelariach siostry i szwagra oraz w Urzędzie Skarbowym w G. Z egzaminu adwokackiego w odbytego w dniach [...]-[...] oraz [...]-[...] maja 2007 r. skarżąca otrzymała ocenę ogólną niedostateczną, nie stawiła się też na egzamin ustny. Usprawiedliwiając swoje niestawiennictwo aplikantka powołała się na gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia ojca (pismo z [...] maja 2007 r.). Na wniosek aplikantki, uchwałą z [...] września 2007 r. wyznaczony został termin egzaminu adwokackiego na [...],[...] i [...] stycznia (egzamin pisemny) oraz [...],[...] i [...] stycznia 2008 r. (egzamin ustny). Skarżąca przystąpiła do egzaminu pisemnego uzyskując oceny: z prawa karnego dostateczny z dwoma minusami, z prawa cywilnego i rodzinnego dostateczny z minusem, z prawa gospodarczego dostateczny. Egzamin ustny został przerwany na wniosek aplikantki z uwagi na nieobecność patrona. Uchwałą z [...] stycznia 2008 r. ORA ponownie dopuściła skarżącą do egzaminu ustnego. W protokóle Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] kwietnia 2008 r. znajduje się ocena "niedostateczny", a na odwrocie protokółu zapis o treści następującej:" Apl. adw. B. T. po pouczeniu i wielokrotnych pytaniach oświadcza, że nie będzie odpowiadać na żadne pytania natomiast prosi o zaliczenie egzaminu bez badania wiedzy merytorycznej jedynie na podstawie dotychczasowego przebiegu aplikacji. Przewodniczący pouczył, iż odmowa - odp. na pytania jest jednoznaczna z nieusprawiedliwionym odstąpieniem od egzaminu i oceną niedostateczną z całego egzaminu - (§39 regulaminu). Aplikantka nadal podtrzymuje swoje stanowisko". Poniżej znajduje się zapis sporządzony i podpisany przez aplikantkę: "Nie wnoszę uwag". Uchwałą z [...] maja 2008 r. ORA w P. skreśliła skarżącą z listy aplikantów adwokackich jako podstawę prawną wskazując przepis art. 75 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 123 z 2002 r., poz. 1058 z późn. zm. - dalej jako p.o.a.), a na skutek odwołania skarżącej, Prezydium NRA w dniu [...] sierpnia 2008 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Prezydium NRA w uzasadnieniu uchwały przywoływało wprawdzie przepis art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a., nie skorygowało jednak w sposób wyraźny podstawy prawnej przyjętej przez ORA w P. W wyniku odwołania skarżącej do Ministra Sprawiedliwości, Minister decyzją z [...] lutego 2009 r. uchylił powyższą uchwałę i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, kwestionując podstawę prawną skreślenia z listy aplikantów adwokackich, na którą powołała się ORA w P. Prezydium NRA, po ponownym rozpoznaniu sprawy i korekcie podstawy prawnej skreślenia w uzasadnieniu stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, a rozstrzygnięcie sprawy przez ORA należy ocenić jako trafne. Zdaniem organu w swoim odwołaniu aplikantka polemizuje jedynie z przepisami ustawy - Prawo o adwokaturze, na które powołuje się zaskarżona uchwała, natomiast w żadnej mierze nie odnosi się do przebiegu aplikacji adwokackiej i do wyników egzaminów adwokackich, do których została dopuszczona w okresie aplikacji adwokackiej trwającej ponad 8 lat. Analizując przebieg tej aplikacji organ stwierdza, że wobec nieprzystąpienia do egzaminu adwokackiego w kwietniu 2005 r. następny egzamin w maju 2007 r., winien być potraktowany jako egzamin poprawkowy. Tak się jednak nie stało i po uzyskaniu oceny niedostatecznej aplikantka została poinformowana o możliwości zdawania egzaminu poprawkowego. Pomijając zasadność 3-miesięcznej przerwy do następnego egzaminu i biorąc pod uwagę dotychczasowe wyniki aplikacji, jak również stanowisko aplikantki podczas ostatniego egzaminu, gdy odmówiła odpowiedzi na jakiekolwiek pytanie, w ocenie organu odwoławczego, zasadnie ustalono, iż aktualnie aplikantka obecnie nie daje już rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Organ podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że wskazana przez ORA w P. podstawa prawna skreślenia, a więc przepis art. 75 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 1 p.o a., dotyczy warunków wpisu na listę aplikantów adwokackich, nie dotyczy natomiast skreślenia z listy. Dlatego też, rozpatrując obecnie ponownie odwołanie Prezydium NRA poprawiło powołaną przez ORA w P. podstawę prawną skreślenia jej z listy aplikantów adwokackich na art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a., gdyż bez uzasadnionej przyczyny nie zakończyła aplikacji w terminie 3 lat i 6 miesięcy, do czego zobowiązywał obowiązujący wówczas przepis art. 76 ust. 1 p.o a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. T. wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy ORA w P. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r., Nr 37). Zdaniem skarżącej postępowanie odwoławcze w dacie wejścia w życie cytowanej ustawy nie było zakończone i powinno być prowadzone na dotychczasowych zasadach. Decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] lutego 2009 r. uchyliła w całości uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2008 r. W chwili odwołania od uchwały ORA w P. z dnia [...] maja 2008 r. obowiązywał jeszcze przepis p.o.a. art. 68 pkt 6 a. Przepis ten uchylony i w zmodyfikowanej wersji przyjęty w art 69 a pkt 2. Jednak z uwagi na stan sprawy w toku w sprawie mają zastosowanie przepisy sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., albowiem decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. musiała spowodować co najmniej uchylenie decyzji ORA w P. z dnia [...] maja 2008 r. bowiem doszło do rażącego naruszenia prawa i wydania uchwały przez ORA w P. bez podstawy prawnej, co wynika z decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. Zdaniem skarżącej w istocie decyzja Ministra Sprawiedliwości jest decyzją kasacyjną i powodującą przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ORA w P. Kolejny zarzut skargi wiąże się z naruszeniem art. 156 § 1 pkt. 2a k.p.a., gdyż w ocenie skarżącej Prezydium NRA nie było właściwe do wydania zaskarżonej decyzji, a zatem uchwała Prezydium NRA jest nieważna. W konsekwencji pouczenie o sposobie odwołania było wadliwe i w dalszym ciągu przysługuje skarżącej prawo odwołania do Ministra Sprawiedliwości, albowiem "istnieje stan sprawy w toku sprzed nowelizacji ustawy". W kolejnych pismach procesowych skarżąca wskazuje, że w jej sprawie nie ma zawieszenia przepisu wcześniejszego, umożliwiającego odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Jednocześnie informuje, że wniosła do ORA w P. o wpisanie jej na listę adwokatów, a także odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, które nie zostało jeszcze rozpatrzone. W odpowiedzi na skargę, Prezydium NRA, wnosząc o oddalenie przedmiotowej skargi, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności. Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze zarówno Okręgowe Rady Adwokackie, jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jako kolegialne organy samorządu zawodowego adwokatów sprawują zróżnicowane zadania z zakresu administracji publicznej. W określonych sytuacjach są także powołane do orzekania w sprawach indywidualnych, w tym między innymi w przedmiocie skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich. W myśl art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. Okręgowa Rada Adwokacka skreśla aplikanta z listy w wypadku niezakończenia przez niego, bez usprawiedliwionej przyczyny, aplikacji adwokackiej w terminie, o którym mowa w art. 76 ust. 1. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że uchwała podjęta na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. ma charakter związany. Warunkiem skreślenia z listy aplikantów w tym trybie jest ustalenie, że niezakończenie aplikacji w terminie było nieusprawiedliwione. W ocenie Sądu, ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę kwestionowanych uchwał, a dotyczące przebiegu aplikacji B. T. nie budzą wątpliwości. Ustalenia te wskazują, że przedmiotowa aplikacja trwała od 1999 r. do 2008 r. zatem 9 lat, zamiast 3 lat i 6 miesięcy. Co prawda w toku aplikacji skarżącej udzielano urlopów; naukowego i zdrowotnego, kilka razy dopuszczano do kolejnych egzaminów, jednakże, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, wobec nieprzystąpienia do egzaminu adwokackiego w kwietniu 2005 r. następny egzamin w maju 2007 r., winien być potraktowany jako egzamin poprawkowy. Tak się jednak nie stało i po uzyskaniu oceny niedostatecznej w 2007 r. aplikantka została poinformowana o możliwości zdawania egzaminu poprawkowego w 2008 r. Ponadto Prezydium NRA trafnie zwraca uwagę na bezzasadność 3-miesięcznej przerwy, trwającej do stycznia 2008 r. tj. do terminu następnego egzaminu, zakończonego również wynikiem niedostatecznym. W ocenie Sądu, zapisy z protokołu egzaminu ustnego z dnia [...] kwietnia 2009 r., kiedy to aplikantka odmówiła odpowiedzi na pytania i wniosła o zaliczenie egzaminu "bez badania wiedzy merytorycznej jedynie na podstawie dotychczasowego przebiegu aplikacji", świadczą jednoznacznie o spełnieniu warunku ustawowego czyli braku uzasadnionych powodów do odmowy przystąpienia do egzaminu ustnego, a tym samym są równoznaczne z ustaleniem, iż niezakończenie przez nią aplikacji w terminie nie było usprawiedliwione. Nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach pranych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r. Nr 37, poz. 286 - dalej jako ustawa zmieniająca). Stosownie do treści tego przepisu postępowania w sprawach wniesionych do Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 46 ust. 2 i art. 68 ust. 6a w związku z art. 79 ust. 3 ustawy, o której mowa w art. 1, przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i niezakończone do dnia wejścia w życie tej ustawy prowadzone są na dotychczasowych zasadach. Powołując się na treść tego przepisu skarżąca wywodzi, że zaskarżona uchwała Prezydium NRA z dnia [...] czerwca 2009 r. nie była ostateczna, zaś Minister Sprawiedliwości powinien rozpoznać odwołanie skarżącej wniesione od tej uchwały. Zdaniem skarżącej postępowanie odwoławcze w dacie wejścia w życie cytowanej ustawy nie było zakończone i powinno być prowadzone na dotychczasowych zasadach. Decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] lutego 2009 r. uchyliła w całości uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2008 r. W chwili odwołania od uchwały ORA w P. z dnia [...] maja 2008 r. obowiązywał jeszcze przepis p.o.a. art. 68 pkt 6 a. Przepis ten został ustawą z dnia 4 lutego 2009 r. uchylony i w zmodyfikowanej wersji tą sama ustawą przyjęty w art. 69 a pkt 2. Jednak z uwagi na stan sprawy w toku w sprawie mają zastosowanie przepisy sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. Tym samym skarżąca została mylnie pouczona przez Prezydium NRA, iż od uchwały przysługuje skarga bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, z pominięciem toku instancji odwoławczej przed Ministrem Sprawiedliwości. Natomiast, w ocenie Sądu, interpretacja przepisów przejściowych - art. 6 ustawy zmieniającej, dokonana przez skarżącą jest wadliwa. Brzmienie cytowanego przepisu wyraźnie wskazuje, iż chodzi o sprawy "wniesione do Ministra Sprawiedliwości" przed wejściem w życie ustawy zmieniającej czyli przed 25 marca 2009 r., lecz nie rozpoznane przez Ministra Sprawiedliwości do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Niniejsza sprawa była przedmiotem rozpoznania Ministra w dniu [...] lutego 2009 r., zaś ustawa zmieniająca została uchwalona w dniu 20 lutego 2009 r., zatem po załatwieniu sprawy tj. rozpoznaniu odwołania skarżącej od uchwały Prezydium NRA z dnia [...] sierpnia 2008 r. i wydaniu decyzji przez Ministra Sprawiedliwości. W tej sytuacji w dniu 25 marca 2009 r. przedmiotowa sprawa była sprawą zakończoną w rozumieniu przepisu art. 6 ustawy zmieniającej. Oznacza to, że wbrew twierdzeniom skarżącej, w sprawach o skreślenie z listy aplikantów adwokackich nawet wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, zgodnie z art. 79 ust. 4 p.o.a. w znowelizowanej wersji, od uchwały Prezydium NRA, wydanej po 25 marca 2009 r. nie przysługiwało odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, lecz skarga do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały. Dlatego też nie można uznać, aby zaskarżona uchwała zawierała mylne pouczenie, jak też dopatrywać się nieważności uchwały z tej przyczyny. Błędne jest również stanowisko skarżącej, iż Minister Sprawiedliwości, wydając w dniu [...] lutego 2008 r. decyzję uchylającą uchwałę organu odwoławczego nakazał uchylenie decyzji ORA w P. z dnia [...] maja 2008 r., bowiem doszło do rażącego naruszenia prawa i wydania uchwały przez ORA w P. bez podstawy prawnej. Z uzasadnienia decyzji Ministra Sprawiedliwości, wynika bowiem, że organ odwoławczy powinien, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, skorygować podstawę prawną działania ORA w P., co też organ ten uczynił. Prowadzi to do wniosku, że niezasadny zarzut stawiany w skardze, iż w istocie decyzja Ministra Sprawiedliwości jest decyzją kasacyjną i powodującą przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ORA w P. Należy też wskazać, że organ odwoławczy może korygować zarówno wady prawne decyzji, jak też wady polegające na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych bądź powodujące inne nieprawidłowości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2004 r. sygn. akt OSK 1552/04, Lex 186587). Taka też sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, w której Prezydium NRA skorygowało stanowisko ORA co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia, wykonując tym samym wytyczne Ministra Sprawiedliwości zawarte w decyzji z [...] lutego 2009 r. Ponadto oceniając zaskarżoną uchwałę Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Z tych wszystkich względów skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.