VI SA/Wa 1470/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Joanna Wegner po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2021 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uchyla zaskarżoną decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako "ZUS" lub "Zakład"), pismem z dnia 30 października 2020 roku zwrócił się do Dyrektora [...] Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia o ustalenie obowiązku podlegania przez P. S. (dalej też jako "skarżący" lub "zainteresowany") ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, w okresie od dnia 1 maja 2020 roku do dnia 30 sierpnia 2020 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w swym wniosku wskazał, że skarżący zgłosił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej od dnia 10 grudnia 2019 roku. Dokonał zgłoszenia z tego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, korzystając z tzw. ulgi na start, na podstawie przepisu art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku - Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1292 z późn. zm.). Zakład wskazał ponadto, że skarżący nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a od dnia 10 grudnia 2019 roku podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Do swego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych załączył kopię pisma K. w O. z dnia 14 października 2020 roku, z którego wynika, że skarżący, od dnia 10 grudnia 2019 roku, nieprzerwanie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników przy jednoczesnym wykonywaniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Pismem z dnia 16 listopada 2020 roku Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej także jako "Prezes NFZ" lub "organ") zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia obowiązku podlegania przez niego ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, w okresie od dnia 1 maja 2020 roku do dnia 30 sierpnia 2020 roku. W toku postępowania w dniu 4 grudnia 2020 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przesłał organowi kopię decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Oddział Regionalny w O.), z dnia [...] grudnia 2019 roku, stwierdzającą spełnianie przez skarżącego warunków do dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, po podjęciu pozarolniczej działalności gospodarczej i wynikającym z tego tytułu obowiązku opłacania w podwójnej wysokości składki podstawowej na ubezpieczenie emerytalno-rentowe od miesiąca grudnia 2019 roku. Przedmiotowe postępowanie zakończyło się wydaniem przez organ w dniu [...] grudnia 2020 roku, na podstawie art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109, w związku z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 ze zm., dalej także jako "ustawa o świadczeniach"), decyzji nr [...], ustalającej, że zainteresowany nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia 1 maja 2020 roku do dnia 30 sierpnia 2020 roku. Organ podkreślił, że podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu rolników, zależy od spełnienia przesłanek określonych w przepisach ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 266 ze zm.). I tak przepis art. 5a powołanej ustawy stanowi, iż rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, podejmuje pozarolniczą działalność gospodarczą, lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, złoży w Kasie oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności, jednocześnie nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym, obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, lub w dziale specjalnym, nie będąc pracownikiem i nie pozostając w stosunku służbowym i nie posiadając ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych podlega nadal temu ubezpieczeniu społecznemu. Tym samym rolnik, który rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, spełniający jednocześnie warunki określone ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników, podlega nadal ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ podkreślił, że w toku postępowania, na podstawie danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej ustalił, że skarżący figuruje w ww. ewidencji, jako osoba fizyczna wykonująca pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą E., w przedmiocie "Roboty związane z budową rurociągów przesyłowych i sieci rozdzielczych", w okresie od dnia 10 grudnia 2019 roku. Wpis ma status aktywny. Jednocześnie Prezes NFZ zaznaczył, że Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia [...] grudnia 2019 roku rozstrzygnęła o spełnianiu od dnia 10 grudnia 2019 roku przez skarżącego, warunków do dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, przy jednoczesnym wykonywaniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Biorąc pod uwagę powyższe, Prezes NFZ przyjął, że w okresie wnioskowanym tj. od dnia 1 maja 2020 roku do dnia 30 sierpnia 2020 roku skarżący podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu na mocy przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, mimo posiadania zarejestrowanej działalności gospodarczej. W konsekwencji w okresie tym nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skardze na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2020 roku, nr [...], skarżący podniósł, iż jest ona sprzeczna z przedłożonym zaświadczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2021 roku. Podkreślił, że w związku z niezłożeniem w terminie oznaczonym przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego lub oświadczenia, iż kwota należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy nie przekroczyła rocznej kwoty granicznej, z dniem 1 czerwca 2020 roku jego ubezpieczenie rolnicze ustało. Do skargi załączono zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia [...] stycznia 2021 roku oraz pismo Kierownika Wydziału Ubezpieczeń Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Oddział Regionalny w O., z dnia 4 stycznia 2020 r., przypominające o obowiązku złożenia w terminie oznaczonym przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego lub oświadczenia, iż kwota należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy nie przekroczyła rocznej kwoty granicznej oraz ewentualne skutki jego niezłożenia. Na tym ostatnim piśmie odręcznie ołówkiem dopisano: "zaświadczenie nie zostało złożone". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej "p.p.s.a."). W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że przedmiotowa sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, gdyż, zdaniem Sądu, Prezes NFZ, wydając zaskarżoną decyzję, dopuścił się, mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., , art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. - polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, jak również, w konsekwencji naruszenia także prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 litera b i c ustawy o świadczeniach w zw. z art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników W tym miejscu podkreślić należy, że zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności, jeżeli spełnia jednocześnie następujące warunki: 1) złoży w Kasie oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności; 2) jednocześnie nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym, obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, lub w dziale specjalnym; 3) nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym; 4) nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza kwoty 3604 złotych. Jednocześnie, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1) lit b ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są rolnikami lub ich domownikami w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z kolei w myśl art. 66 ust. 1 pkt 1) lit c ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników. Zauważyć należy, że Prezes NFZ, w swym rozstrzygnięciu powołał się na treść, przekazanej mu przez ZUS w dniu 30 listopada 2020 roku, decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2019 roku. Decyzja ta stwierdzała spełnianie przez skarżącego, od dnia 10 grudnia 2019 roku warunków do dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przy jednoczesnym wykonywaniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Zatem, skoro z decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2019 roku, wynikało, że skarżący spełniał, od dnia 10 grudnia 2019 roku, warunki do dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przy jednoczesnym wykonywaniu pozarolniczej działalności gospodarczej, to Prezes NFZ uznał, że w myśl art. art. 66 ust. 1 pkt 1) ppkt b i c ustawy o świadczeniach oraz art. 5a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie był objęty w tym okresie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednakże, aby mówić o prawidłowym, czy też nieprawidłowym zastosowaniu przepisów prawa materialnego, w stosunku do ustalonego stanu faktycznego, stan ten musi zostać ustalony w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sposób odpowiadający rygorom proceduralnym ujętym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z kolei z wyraźną dyspozycją art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów (z wyjątkiem sytuacji z art. 10 k.p.a., na którą organ nie powoływał się w przedmiotowej sprawie). Jak wskazują przy tym G. Łaszczyca, Cz. Martysz i A. Matan w komentarzu do art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego – LEX 2007" "jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony, według której organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.) Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia, zatem przesłanka uzasadniająca wznowienie będzie obejmować sytuacje, w których strona bez własnej winy w ogóle nie uczestniczyła w postępowaniu, jak również gdy nie uczestniczyła tylko w niektórych, istotnych jego fazach, z przyczyn leżących po stronie organu administracyjnego". Tymczasem na gruncie przedmiotowej sprawy, skarżący nie został powiadomiony o włączeniu do materiału dowodowego wspomnianej decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i nie mógł się co do wskazanego dowodu wypowiedzieć, co uniemożliwia z kolei uznanie za udowodnionych okoliczności faktycznych z tego dowodu wywiedzionych. Jest to przy tym o tyle istotna kwestia, że skarżący, na etapie postępowania sądowego twierdzi, iż nie dopełnił wymagania, o którym była mowa w skierowanym do skarżącego przez Kierownika Wydziału Ubezpieczeń Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Oddział Regionalny w O., piśmie z dnia 4 stycznia 2020 r. W piśmie tym przypomniano o obowiązku złożenia przez skarżącego w terminie do dnia 31 maja 2020 roku zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego lub oświadczenia, iż kwota należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy nie przekroczyła rocznej kwoty granicznej oraz ewentualne skutki jego niezłożenia. Jak już wyżej wskazano, z art. 5a ust. 1 pkt 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności, jeżeli kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza kwoty 3604 zł. Zaświadczenie albo oświadczenie, że nie została przekroczona kwota podatku dochodowego, o której mowa w ust. 1 pkt 5, rolnik lub domownik obowiązany jest złożyć w Kasie wraz z oświadczeniem, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, chyba że ten rolnik lub domownik nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku podatkowym (ust. 3). Zaświadczenie albo oświadczenie, że nie została przekroczona kwota podatku dochodowego, o której mowa w ust. 1 pkt 5, rolnik lub domownik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, podlegający ubezpieczeniu, obowiązany jest także złożyć w Kasie do dnia 31 maja każdego roku podatkowego (ust. 4). Niezachowanie terminu złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności (ust. 5). Niezłożenie zaświadczenia albo oświadczenia, o których mowa w ust. 4, lub niezachowanie terminu do złożenia tego zaświadczenia albo oświadczenia, jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia z dniem, do którego rolnik lub domownik obowiązany był złożyć zaświadczenie albo oświadczenie w Kasie, chyba że ten rolnik lub domownik zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w sposób trwały lub okresowy przed upływem terminu na złożenie tego zaświadczenia albo oświadczenia (ust. 6). Tym samym, jeżeli istotnie skarżący nie przedłożył w wymaganym terminie – do dnia 31 maja 20120 roku, wspomnianego oświadczenia, co do nieprzekroczenia kwoty granicznej, automatycznie ziściłyby się skutki ustania podlegania przez niego ubezpieczeniu społecznemu rolników, a zatem i wygaśnięcie tej podstawy prawnej dla objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym. W tej sytuacji z kolei, koniecznym byłoby rozstrzygnięcie, czy tytułem do objęcia skarżącego ubezpieczeniem zdrowotnym jest właśnie prowadzona przez niego działalność gospodarcza. Okoliczność ta w oczywisty sposób zmodyfikowałaby także stan faktyczny i prawny, stanowiący podstawę wydania przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzji z dnia [...] grudnia 2019 roku o spełnianiu przez skarżącego, od dnia 10 grudnia 2019 roku, warunków do dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, przy jednoczesnym wykonywaniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Dlatego też Sąd uznał, że koniecznym jest uchylenie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaskarżonej decyzji. Jednocześnie, w toku ponownego rozpoznania sprawy, Prezes NFZ, zobligowany będzie do zweryfikowania kwestii przedłożenia, czy też nie, przez skarżącego w wymaganym terminie oświadczenia, co do nieprzekroczenia kwoty granicznej i ewentualnej oceny zaistniałego stanu faktycznego, na gruncie art. 66 ust. 1 pkt 1) lit c ustawy o świadczeniach, w kontekście podlegania przez skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoby prowadzącej działalność pozarolniczą.