VI SA/Wa 1480/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2010 r. sprawy ze skargi B. P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] L.dz. [...]; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącej B. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. B. P. (skarżąca) wniosła do tutejszego Sądu skargę na uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2010 r. utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2009 r. o odmowie wpisu skarżącej na listę aplikantów adwokackich. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały organ samorządu adwokackiego stwierdził, że B. P. uzyskała pozytywny wynik z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego w dniu [...] września 2009 r. i złożyła do ORA w [...] wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich. Organ ustalił, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą - firmę "C.", w ramach której nawiązała współpracę z firmą "O." i jest "autoryzowanym przedstawicielem regionalnym" - dyrektorem biura w T. Biuro to zatrudnia na podstawie umowy zlecenia radcę prawnego oraz osobę pełniącą usługi zarówno biurowe, jak i prawnicze. Do obowiązków pani P. należy zapewnienie ciągłości obsługi prawnej w biurze w godz. 9-17, kolportowanie ulotek reklamowych, rekrutowanie osób zajmujących się pozyskiwaniem klientów dla kancelarii. Wnioskodawczyni nie złożyła oświadczenia o zamiarze zakończenia swojej działalności wraz z rozpoczęciem aplikacji. Zdaniem organu skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Jej działalność nie jest poddana nadzorowi adwokata a obowiązki zawodowe wnioskodawczyni są określone na tyle szeroko, że uniemożliwiałyby wykonywanie zadań aplikanta. Ponadto B. P. prowadzi działalność reklamowo-akwizycyjną nie dającą się pogodzić z § 9 i § 23 Kodeksu Etyki Adwokackiej. Organ zaakcentował, że co prawda Skarżąca podkreśliła znaczenie swego oświadczenia o nielimitowanym czasie pracy, jednak z oświadczeniem tym w jawnej sprzeczności stoi zapis umowy o współpracy z firmą "O.", wedle którego pani P. jest zobowiązana do zapewnienia codziennego funkcjonowania kancelarii w godz. 9-17. Zasady doświadczenia życiowego pozwalają na dokonanie krytycznej oceny twierdzenia Skarżącej o konieczności jej osobistej obecności w kancelarii z częstotliwością nie wyższą niż 2 razy w tygodniu, zwłaszcza w świetle nader szerokiego zakresu obowiązków wynikających z umowy. Symptomatyczne jest, że pani P. złożyła do akt jedynie pierwszą i ostatnią stronę umowy o współpracy, nie uznając za stosowne ujawnienie pełnego zakresu swych obowiązków. Pełnego tekstu umowy nie dołączyła również do odwołania, co daje dodatkowy asumpt do oceny wiarygodności jej oświadczenia o możliwości bezkolizyjnego łączenia zadań aplikanta i przedsiębiorcy. Naczelna Rada Adwokacka podkreśliła również, że organy samorządu adwokackiego mają prawo wymagać od aplikanta dyspozycyjności w zakresie powierzonych mu zadań oraz zajęć szkoleniowych, a aplikacja winna być traktowana priorytetowo. Na dodatkowe zajęcie aplikanta każdorazowo wyraża zgodę dziekan, co świadczy o randze aplikacji i przyznanym jej priorytecie, przed innymi formami aktywności zawodowej. Okoliczności te winna brać pod uwagę Skarżąca, decydując się na kontynuowanie działalności w dotychczasowym zakresie. Dostrzegając aspekt ekonomiczny sprawy i potrzebę zapewnienia sobie przez aplikanta środków utrzymania, Prezydium NRA zwraca uwagę, że nie każdy rodzaj działalności i nie każdy jej zakres czasowy dają się pogodzić z wymaganiami, płynącymi z odbywania aplikacji. Za drugi – równoległy aspekt sprawy organ uznał kwestię ewidentnej niezgodności czynności wchodzących w zakres obowiązków pani P. jako współpracowniczki kancelarii "O." z zasadami etyki wykonywania zawodu adwokata. Zatrudnienie osób rozdających ulotki reklamowe w okolicach sądów i urzędów, zapewnienie ciągłości ich codziennego kolportażu, rekrutowanie osób pozyskujących klientów dla kancelarii itp. (§ 1 ust. 1 pkt e, f, g, h umowy) - są to czynności jaskrawo sprzeczne z etycznymi wymogami zawodu adwokata, w szczególności z § 9 i § 23 Kodeksu Etyki Adwokackiej. Mimo, że Skarżąca wykonywała te czynności, zanim została aplikantką, to jej zamiar prowadzenia w dalszym ciągu współpracy z firmą "O." pozwala znów na prognozowanie co do wypełniania przez nią w przyszłości przesłanek rękojmi z art. 65 pkt 1 p. o a. oraz na dokonanie jednoznacznie negatywnej oceny w tym zakresie. Tylko jako pozbawiony znaczenia zabieg formalny należy traktować twierdzenie Skarżącej, że reklamuje nie swoją działalność, ale kancelarii "O.". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą uchwałę B. P. ponowiła zarzuty podniesione w odwołaniu od uchwały ORA w [...]. Powtórnie zarzuciła naruszenie: - art. 75 pkt 2 i 4 w zw. z art. 65 pkt 1 p. o a. poprzez przyjęcie, że nie daje ona rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu; - § 9 i § 23 Kodeksu Etyki Adwokackiej poprzez przyjęcie, że przepisy te mają zastosowanie do osoby nie będącej członkiem korporacji adwokackiej; - art. 7, 77 § 1, 80 i 89 kpa poprzez nierozpoznanie całego materiału dowodowego i niedokładne wyjaśnienie sprawy; - art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie, z jakich przyczyn odmówiono wiarygodności niektórym dowodom – (oświadczeniom wnioskodawczyni składanym podczas rozmowy w dniu [...] października 2009 r. oraz rekomendacjom dwóch osób godnych zaufania); - naruszenie art. 65 ust. 1 i art. 17 Konstytucji RP poprzez podjęcie decyzji skutkującej ograniczeniem dostępności do zawodu z przyczyn obiektywnych tj. niezależnych od kwalifikacji skarżącej a także zamykającej dostęp do zawodu adwokata. W konkluzji wniosła o uchylenie zakwestionowanych rozstrzygnięć oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonej decyzji. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , zwaną dalej p.p.s.a. (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm ). Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z przepisem art. 75 ust.2 ustawy Prawo o adwokaturze ( tj. Dz.U. 2009, Nr 146, poz.1188, zwana dalej Poa) aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. Wpis na listę aplikantów adwokackich następuje na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 75c ust. 2. Uzyskanie przez kandydata pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich w ciągu 2 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu wstępnego (ust.3) W myśl ust.4 cytowanego przepisu nie można odmówić wpisu osobie spełniającej warunki, o których mowa w ust. 2 i 3 Do aplikantów adwokackich oraz do postępowania o wpis na listę aplikantów adwokackich przepisy art. 6-8, art. 68 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 stosuje się odpowiednio (ust.5). Okręgowa rada adwokacka podejmuje uchwałę w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku (ust.6). Od uchwały, o której mowa w ust. 6, służy odwołanie do prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały (ust.7). Od ostatecznej uchwały odmawiającej wpisu na listę aplikantów adwokackich zainteresowanemu służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały (ust.8). Z kolei zgodnie z art. 65 pkt 1-3 Poa na listę adwokatów może być wpisany ten, kto: 1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata; 2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych; 3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej; Wprowadzając warunek rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, ustawodawca wskazał, że ustalenie tej przesłanki jest efektem oceny cech charakteru i dotychczasowego zachowania. Oprócz tych dwóch elementów przepis ten nie zawiera żadnej innej przesłanki składającej się na pojęcie rękojmi. Pojęcie "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata " zdefiniowane zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. A zatem na rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego. (wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00). Pojecie "rękojmi" to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku adwokata, będzie wykonywany prawidłowo. Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. Są to pojęcia jednolite i niepodzielne. W niniejszej sprawie organ samorządu adwokackiego uznał, że wykonywanie przez skarżącą obowiązków o charakterze korporacyjno-reklamowo-akwizycyjnym wynikających z umowy o współpracę z firmą O. są nie do pogodzenia z przepisami Kodeksu Etyki Adwokackiej mającymi zastosowanie również do aplikacji adwokackiej wywodząc z tej okoliczności negatywne skutki prawne – brak rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności, nie powinny stanowić podstawy do podjęcia negatywnej dla skarżącej uchwały, gdyż B. P. nie jest jeszcze aplikantem adwokackim. W wyroku z dnia 18 lutego 2004 r sygn. akt P 21/09 Trybunał Konstytucyjny wskazywał iż w sytuacji, gdy osoby ubiegające się o wpis na listę adwokatów (aplikantów adwokackich) nie są jeszcze członkami tej korporacji zawodowej, podstawę prawną decyzji w ich sprawach mogą stanowić jedynie akty prawa powszechnie obowiązującego, wymienione enumeratywnie w art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a nie akty o charakterze wewnętrznym, jakimi są uchwały korporacji zawodowej, a do uchwał tych należy Zbiór zasad etyki adwokackiej i godności zawodu. Swoje stanowisko podtrzymał w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r sygn. akt K 6/06. Odmawiając B. P. wpisu na listę aplikantów adwokackich organ samorządu adwokackiego uznał ponadto, że wymiar obowiązków skarżącej wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie współpracy z firmą O. jest na tyle szeroki, że czyniłby niemożliwym wykonywanie przez skarżącą obowiązków wynikających z aplikacji adwokackiej co również, w ocenie organu, przemawia za uznaniem, iż skarżąca nie spełnia przesłanki wymogu rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Zdaniem Sądu wywiedziony wniosek jest zbyt daleko idący. Powyższy wniosek uznać należy za przedwczesny, gdyż faktyczną niemożliwość łączenia wykonywanych obowiązków zawodowych z obowiązkami aplikanta można będzie stwierdzić dopiero w trakcie odbywania aplikacji. Należy zwrócić uwagę, że wówczas organy samorządu adwokackiego mają odpowiednie instrumenty prawne w zakresie dyscyplinowania aplikanta nie wywiązującego się z obowiązków, aż do skreślenia z listy aplikantów włącznie. Rację ma bowiem samorządu adwokackiego twierdząc, że ma prawo wymagać od aplikanta dyspozycyjności w zakresie powierzonych mu zadań oraz zajęć szkoleniowych a aplikacja winna być traktowana priorytetowo przed innymi formami aktywności zawodowej. Należy przy tym zauważyc, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca w rozmowie z Wicedziekanem ORA w [...] zapewniała, że zakres wykonywanych obowiązków dotyczących współpracy z kancelarią O. nie będzie kolidował z obowiązkami aplikanta adwokackiego. Wskazała, że do pomocy zatrudniła dwie osoby. Organ nie ocenił tych wyjaśnień. Zdaniem Sądu, wbrew zasadom wyrażonym w art. 7, 77§ k.p.a., organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Trudno nie zgodzić się ze skarżącą, iż dokonana przez organ ocena materiału dowodowego jest niepełna. Organ nie wyjaśnił, dlaczego pominął dowody oraz okoliczności podnoszone przez skarżącą m.in. nie wziął pod uwagę rekomendacji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] oraz Sędziego Sądu Rejonowego w S. w których odniesiono się do walorów osobowościowych, cech charakterologicznych oraz fachowości strony. Wskazać przy tym należy, iż fakt nieprzedłożenia przez stronę pełnego tekstu umowy z firmą O. nie została oceniona w innym aspekcie, niż jedynie jako dodatkowy asumpt do oceny wiarygodności oświadczenia skarżącej o możliwości bezkolizyjnego łączenia zadań aplikanta i przedsiębiorcy. Zdaniem Sądu, stwierdzone naruszenia art. 7,77§1 i 80 k.p.a. mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy dlatego zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę ORA w [...] należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa. W związku z powyższym, w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organy samorządu adwokackiego powinny, z uwzględnieniem przepisów postępowania, w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał i dowody zgromadzone w sprawie, odnosząc się do argumentacji strony by następnie dokonać stosownie do art. 80 k.p.a. oceny czy B. P. spełnia przesłankę rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego, uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z zasadami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. O niewykonywaniu uchylonych uchwał orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a.