VI SA/Wa 1493/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej oddala skargę M. M. (dalej też jako skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] stwierdzającą objęcie skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] maja 2008 r. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027) oraz art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.). Organ ustalił, iż skarżący prowadził działalność gospodarczą zarejestrowaną pod numerem ewidencyjnym nr [...], w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta [...] od dnia [...] grudnia 1990 r. do dnia [...] maja 2008 r. Natomiast z wydanego przez Placówkę Terenową Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego [...] zaświadczenia wynika, iż skarżący pobiera od dnia [...] listopada 1994 r. rentę inwalidzką. Obowiązujące w powyższym okresie przepisy trzech kolejnych ustaw tj. art. 8 pkt 1 lit. c i art. 11 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 12 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, które w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z późn. zm), obejmowały obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych - od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania takiej działalności. Jednocześnie w myśl art. 5 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. z 2008 r. Dz. U. Nr 50, poz. 291 z późn. zm) osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą objęta ubezpieczeniem społecznym rolników, z tytułu prowadzenia działalności nie podlega ubezpieczeniu społecznemu i tym samym ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jednakże, w ocenie organu, art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie znajdzie zastosowania w przypadku skarżącego. Pobierając rentę inwalidzką nie spełnia bowiem warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, co potwierdza decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr: [...]. W skardze na powyższą decyzję skarżący zakwestionował prawidłowość powyższego stwierdzenia. Podkreślił, iż w obowiązujących przepisach nie ma uregulowania, z którego można byłoby wyprowadzić wniosek, że rolnik prowadzący równocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą i podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników traci prawo do pozostania w tym ubezpieczeniu z tego powodu, że przez oznaczony czas był niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym i pobierał z tego tytułu rolniczą rentę inwalidzką. Nie powinno budzić wątpliwości, że choroba ubezpieczonego jest okolicznością od niego niezależną i w demokratycznym państwie prawa nie powinna negatywnie wpływać na jego uprawnienia, a poza tym, sytuacja rolnika pobierającego rentę z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą w zasadzie nie różni się od tej, w jakiej się znajdował przed nabyciem prawa do renty. Nie podlega bowiem w tym okresie żadnemu innemu ubezpieczeniu społecznemu, a z ubezpieczenia rolniczego wypłacane jest mu świadczenie. Okoliczność, że formalnie okres pobierania renty rolniczej nie jest okresem ubezpieczenia wynika z funkcji ubezpieczenia społecznego, polegających na zapewnieniu środków utrzymania na wypadek utraty zdolności do pracy, które nie mogą być spełniane po ziszczeniu się takiego ryzyka. Wyrażenie przez organ przeciwnego poglądu, zaprzecza celowi, dla którego przewidziano możliwość wyboru przez rolnika prowadzącego działalność gospodarczą ubezpieczenia społecznego, któremu będzie podlegał. System ubezpieczenia społecznego rolników ma na celu zapewnienie ubezpieczenia określonej grupie społecznej. Powinni zatem w nim pozostawać rolnicy, także ci, którzy przy okazji zajmowania się podstawową działalnością rolniczą prowadzą w ograniczonym zakresie pozarolniczą działalność gospodarczą. Pozbawienie możliwości podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników osoby, której podstawowym zajęciem jest działalność rolnicza, tylko z tej przyczyny, że przez pewien okres czasu pobierała inwalidzką rentę rolniczą zaprzecza tym celom, albowiem prowadzi do sytuacji, iż będący faktycznie rolnikiem podlega ubezpieczeniu społecznemu przewidzianemu dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, która to działalność w jego przypadku jest marginalna i nie daje takich przychodów, które stanowią minimalną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne z tego tytułu. Zarazem wyłączenie z rolniczego ubezpieczenia społecznego na okres pobierania świadczenia było jedynie formalne, nie zerwało związku z systemem ubezpieczenia rolniczego i nastąpiło z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego. Skarżący powołał się przy tym na stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. III UK 129/05 oraz z dnia 08 stycznia 2008 r. sygn. I UK 74/08. Wyjaśnił również, że z tytułu działalności gospodarczej w latach 1999 - 2007 uzyskiwał minimalne dochody, które nawet nie podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślił przy tym, iż zaskarżona decyzja jest jedynie potwierdzeniem faktu objęcia skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie natomiast z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i procesowym. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga M. M. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przede wszystkim podkreślić należy, iż skarżący nie kwestionował prawidłowości ustalonego przez organ I – instancji stanu faktycznego, z którego wynikało, iż pobierając rentę inwalidzką z ubezpieczenia społecznego rolników, prowadził równolegle działalność gospodarczą. Skarżący zanegował natomiast objęcie go decyzją organu obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w czasie, gdy pobierał rentę. Tymbardziej, że jak twierdził, działalność ta przynosiła mu minimalne dochody, które nawet nie podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Zaskarżona decyzja obejmowała swoim zakresem stan faktyczny zaistniały w trakcie okresu czasu, w którym dochodziło do zmian przepisów prawa materialnego regulującego kwestię podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i jej podstawa prawna wynika z przepisów kolejno wchodzących w życie ustaw regulujących przedmiotową materię. I tak stosownie do treści art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 16 obowiązującej ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 16 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) obowiązującej do dnia 30 września 2004 r., a także art. 8 pkt 1 lit. c i pkt 10 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.) obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały i podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi oraz osoby pobierające emeryturę lub rentę, osoby w stanie spoczynku pobierające uposażenie lub uposażenie rodzinne oraz osoby pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, stosownie do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz art. 12 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia i art. 11 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Należy wskazać, iż czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego tych osób, a więc także ubezpieczeniem zdrowotnym, jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej lub inne przepisy szczególne. Nie jest przy tym istotne czy uzyskuje się z niej przychody. Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze. zm.), przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności Gospodarczej, natomiast w myśl art. 33 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy, przedsiębiorca jest obowiązany złożyć wniosek o wykreślenie w terminie 7 dni od dnia trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Podkreślić należy, iż dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania działalności pozarolniczej znaczenie prawne ma wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz jego wykreślenie z tej ewidencji. Zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ustanie obowiązku ubezpieczenia powoduje wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu. Wyjątek od powyższej zasady przewiduje art. 5 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. z 2008 r. Dz. U. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), zgodnie z którym osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą objęta ubezpieczeniem społecznym rolników, z tytułu prowadzenia działalności nie podlega ubezpieczeniu społecznemu i tym samym ubezpieczeniu zdrowotnemu. Podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników zależy od spełnienia przesłanek określonych w przepisach ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu. Przepisu tego nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty (ust. 3). Podobnie, stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli rolnik ten nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skoro skarżący w okresie, co do którego organ stwierdził obowiązkowe objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym miał ustalone prawo do renty inwalidzkiej, to nie mógł w tym czasie podlegać ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jeżeli więc w tym czasie prowadził działalność gospodarczą, to z tego tytułu objęty był obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Tym samym nie można podzielić poglądu wyrażonego w skardze, iż w obowiązujących przepisach brak jest uregulowania, z którego wynika, że rolnik prowadzący równocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą i podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników traci prawo do pozostania w tym ubezpieczeniu z tego powodu, że przez oznaczony czas był niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym i pobierał z tego tytułu rolniczą rentę inwalidzką. Skarżący powołuje się przy tym na orzecznictwo Sądu Najwyższego, które w jego ocenie potwierdza powyższą tezę. W ocenie Sądu, przytoczone wprost w skardze fragmenty dwóch orzeczeń Sądu Najwyższego nie wskazują jednakże na konieczność dokonania odmiennej, niż to uczynił w zaskarżonej decyzji organ, oceny stanu faktycznego. Sam bowiem Sąd Najwyższy podnosi w cytowanych orzeczeniach, iż ubezpieczony podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników korzystający z prawa do okresowej renty inwalidzkiej rolniczej, wraz z upływem okresu jej pobierania, która powinna być traktowana jako "przerwa" w podleganiu ubezpieczeniu społecznym rolników - powraca do statusu ubezpieczonego w ramach ubezpieczenia społecznego rolników, o ile nadal spełnia wymagania prawne, jakim czynił zadość w chwili uprzedniego nabycia prawa do tego ubezpieczenia (p. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt III UK 129/05). Skoro więc renta inwalidzka stanowi przerwę w podleganiu ubezpieczeniu społecznemu, to nie można zasadnie przyjmować, iż w czasie tej "przerwy" skarżący temu ubezpieczeniu jednocześnie podlegał. Odnośnie argumentacji strony skarżącej dotyczącej minimalnej skali dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nadmienić należy, że zaskarżona decyzja jest jedynie potwierdzeniem faktu objęcia określonej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Natomiast sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Należy bowiem zauważyć, iż w myśl art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych składka na ubezpieczenie zdrowotne osoby prowadzącej pozarolniczą działalność lub osoby z nią współpracującej nie jest opłacana, jeżeli osoba ta ma ustalone prawo do emerytury lub renty i pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe w miesięcznej wysokości nieprzekraczającej kwoty minimalnego wynagrodzenia lub opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej. Reasumując, w przypadku spełnienia któregoś z wymienionych wyżej warunków osoba mająca ustalone prawo do emerytury lub renty podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, jest natomiast zwolniona z opłacania składek na to ubezpieczenie. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że wydając zaskarżoną decyzję organ nie dopuścił się zarzucanych mu w skardze naruszeń przepisów prawa materialnego, jak też przepisów procedury administracyjnej. Tym samym należy uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa, a skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.