VI SA/Wa 1504/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Asesor WSA Andrzej Kuna (spr.) Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2006 r. sprawy ze skargi T. D. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia [...] maja 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz skarżącego T. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. T. D., dalej zwanym skarżącym, złożył wniosek do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. o wpisanie go na listę radców prawnych podnosząc, że odbył aplikację prokuratorską zakończoną egzaminem prokuratorskim. Uchwałą z dnia [...] maja 2006 roku Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w W. odmówiła skarżącemu wpisu na listę radców prawnych. W uzasadnieniu podniosła, że z przebiegu dotychczasowej pracy wnioskodawcy wynika bezspornie, iż do prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego brakuje mu stałego podtrzymywania, uzupełniania i doskonalenia kwalifikacji zawodowych, które nabył w 2003 roku kończąc aplikację prokuratorską. W szczególności, na podstawie analizy dotychczasowego zatrudnienia wnioskodawcy wskazać należy, że ma on jedynie w bardzo ograniczonym zakresie kontakt z prawem. Cała aktywność zawodowa Wnioskodawcy dotyczyła prawa karnego - skarbowego oraz prawa karnego wykonawczego. W okresie lat 1999 - 2002 był bowiem T. D. zatrudniony w Urzędzie Skarbowym w S. na stanowisku ds. karnych - skarbowych, również od 1999 roku do 2005 roku pełnił funkcję społecznego kuratora sądowego dla dorosłych w Sądzie Rejonowym w S., a od 2005 roku jest kuratorem zawodowym dla dorosłych przy tym Sądzie. Z powyższego, jak też z oświadczeń wnioskodawcy złożonych w trakcie postępowania przed Komisją Doskonalenia Zawodowego wynika, że wnioskodawca nie podnosił swoich kwalifikacji zawodowych. Organ podkreślił, że osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych już w chwili złożenia wniosku o wpis na te listę musi się legitymować znajomością z zakresu wielu dziedzin prawa w tym: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radców prawnych i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Nie może wnioskodawca, zdaniem organu, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie oczekiwać wpisu na listę radców prawnych tylko dlatego, że ukończył aplikację prokuratorską zakończoną egzaminem prokuratorskim i od tego wpisu uzależniać podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych przez rozpoczęcie uczenia się. Rada uznała, że intencja świadczenia pomocy prawnej w sytuacji wskazującej na to, że kandydat nie dysponuje aktualnie dostateczną wiedzą i kwalifikacjami, w sytuacji gdy nie podjął żadnych działań mogących świadczyć o świadomości i zrozumieniu potrzeby jej stałego uzupełnienia i pogłębiania, stanowić może samo w sobie przedmiot ujemnej oceny etycznej jego predyspozycji do wykonywania zawodu radcy prawnego. Rada ponadto wskazała, że w zakresie tej oceny pozostaje również fakt złożenia przez Pana T. D. wniosku o wpis na listę radców prawnych podyktowany chęcią podjęcia pracy na stanowisku radcy prawnego w Urzędzie Skarbowym w S.. W tej sytuacji Rada uznała że, mimo formalnego spełnienia przesłanek do wpisu na listę radców prawnych istnieją uzasadnione, a wskazane wyżej podstawy do przyjęcia, iż wnioskodawca w chwili obecnej nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, a tym samym nie została spełniona przesłanka wpisu na listę radców prawnych określona w art. 24 ust. 1 pkt. 5 ustawy o radcach prawnych. Pismem z dnia [...] czerwca 2006 roku skarżący złożył odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały i wpisanie go na listę radców prawnych. Skarżący podniósł, że kontynuuje stacjonarne studia doktoranckie, a więc systematycznie podnosi wiedzę z zakresu prawa, jest w pełni przygotowany do pełnienia obowiązków radcy prawnego, a dotychczasowa jego droga zawodowa nie może być podstawą do odmowy wpisu na listę radców prawnych. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] czerwca 2006 roku utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W obszernym uzasadnieniu Prezydium podniosło między innymi, że organ odwoławczy pozytywnie ocenił świadomość organu pierwszej instancji, iż na Radzie OIRP, podejmującej uchwały wpisowe, ciążą ustawowe i konstytucyjne obowiązki co do dbałości o należytą formę i jakość wykonywania zawodu (art. 17 ust. 1 Konstytucji i art. 41 pkt. 5, art. 52 ust. 3 pkt. 3 ustawy o radcach prawny). Organ odwoławczy nie mógł pominąć dokonanej przez organ pierwszej instancji oceny stopnia przygotowania praktycznego Wnioskodawcy do wykonywania zawodu radcy prawnego; ocena ta została przez ten organ dokonana na niekorzyść skarżącego i brak jest okoliczności wskazujących na możliwość jej podważenia w oparciu tak o zebrane w sprawie dowody, jak i wyjaśnienia samego Wnioskodawcy. Organ odwoławczy podzielił ocenę organu wpisowego, że Wnioskodawca nie posiadał wystarczającej wiedzy praktycznej oraz przygotowania zawodowego do wykonywania tak rozległych przedmiotowo czynności zawodowych, jakie od radcy prawnego wymaga ustawa korporacyjna i inne ustawy systemowe. Dalej Organ wywodzi, iż brak jest jakichkolwiek powodów prawnych dla budowania domniemania, że sam fakt zdania w przeszłości egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego lub notarialnego stwarza automatyczny obowiązek wpisu danej osoby na listę radców prawnych, w tym z pominięciem możliwości dokonywania przez organ wpisowy oceny z punktu widzenia przesłanki rękojmiowej. W przekonaniu organu odwoławczego domniemania takiego nie da się uzasadnić treścią noweli czerwcowej do ustawy o radcach prawnych, tym bardziej, że domniemanie takie, w praktyce uniemożliwiające organowi wpisowemu weryfikację wiedzy kandydata oraz ocenę jego praktycznych umiejętności zawodowych, likwidowałoby praktycznie możliwość wykonywania przez organ wpisowy konstytucyjnych obowiązków sprawowania pieczy nad należytym wykonywanie zawodu przez członków korporacji radcowskiej. Oparcie się na klauzuli generalnej "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu" możliwe jest jedynie w sytuacjach szczególnych, w których zachodzą istotne okoliczności wskazujące na to, że mimo spełnienia pozostałych wymogów określonych przepisami prawa kandydat nie będzie zdolny do prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem organu odwoławczego, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego okoliczności takie występują w niniejszej sprawie, zatem powyższa klauzula generalna nie może być konkretyzowana na korzyść skarżącego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił zaskarżonej uchwale błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, że nie spełnia ona warunków określonych w art. 24 ust.1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych i wniósł o uchylenie obu uchwał. W uzasadnieniu wskazał, że od 2001 roku nieprzerwanie kontynuuje stacjonarne studia doktoranckie na Wydziale Prawa i Administracji w W.. Szerokiego korzystania z interdyscyplinarnej wiedzy prawniczej wymaga od skarżącego również pisanie rozprawy doktorskiej. Ponadto będąc zainteresowany problematyką prawniczą i zdając sobie sprawę z konieczności samodoskonalenia, ustawicznie podnosi kwalifikacje zawodowe poprzez pogłębianie i uzupełnianie wiedzy. Uważa, iż nie można mu zarzucić braku znajomości zagadnień z dziedzin prawa wymienionych w art. 33 1 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Jest w pełni przygotowany do pełnienia obowiązków radcy prawnego. Ponadto podniósł, że nie rozumie jakie to cechy charakteru oraz dotychczasowe zachowanie, świadczą negatywnie o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. Organy korporacyjne nie miały żadnych podstaw do takich wniosków. Zgadza się z tezą, że przesłanka rękojmiowa jest przesłanką prawną podlegającą ocenie, niemniej jednak ocena ta nie może być dokonywana w sposób dowolny. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty przywołane w zaskarżonej uchwale i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Kontrolując zaskarżone decyzje z punktu widzenia powyższych zasad Sąd uznał skargę za zasadną. Zaskarżona uchwała wydana została na postawie art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych. Zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 1 ustawy, na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto: 1) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej, 2) (skreślony), 3) korzysta w pełni z praw publicznych, 4) ma pełną zdolność do czynności prawnych, 5) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, 6) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 2. Stosownie do art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny. Sformułowania ustawowe zawarte w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych są jednoznaczne. Żaden organ, a więc i samorząd radcowski nie może kontrolować kwalifikacji osób wymienionych w tym artykule, bowiem z przepisów ustawy wynika, że spełniają one wymogi konieczne do powołania na stanowisko radcy prawnego. Zgodzić się więc należy ze skarżącym, że przepisy ustawy nie pozwalają na weryfikacje wiedzy i umiejętności praktycznych kandydata na radcę prawnego. Uzurpowanie przez radę właściwej izby radców prawnych prawa do weryfikowania wiedzy i przygotowania zawodowego osób wymienionych w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy, nie znajduje żadnej podstawy prawnej. Jest również niezgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji R.P. Zgodnie z tym ostatnim przepisem można w drodze ustaw tworzyć samorządy zawodowe reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Samorząd zawodowy jako osoba prawa publicznego ma więc przede wszystkim chronić interes publiczny w granicach obowiązującego prawa, a nie to prawo dezawuować. Sąd nie odmawia samorządowi radcowskiemu prawa do wnikliwego zbadania, czy rzeczywiście kandydat swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego i czy można go określić jako osobę nieskazitelnego charakteru i tym samym realizować ustawowe uprawnienia wynikające z art. 17 ust.1 Konstytucji RP. Natomiast niedopuszczalna jest sytuacja by pod pozorem przeprowadzania rozmów sprawdzać wiedzę wnioskodawcy. Tymczasem Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych i Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w W. w istocie zakwestionowały kwalifikacje skarżącego do wykonywania zawodu radcy prawnego twierdząc, iż mają do tego prawo i odmówiły mu wpisu na listę radców prawnych opierając się na zarzucie, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Wniosek taki sformułowano na podstawie ukończenia przez skarżącego tylko aplikacji prokuratorskiej zakończonej egzamin, pracy w Urzędzie Skarbowym w S. oraz pełnienie społecznie funkcji kuratora sadowego dla dorosłych. Zdaniem organu tylko aplikacja radcowska w sposób właściwy przygotowuje kandydata do zawodu radcy prawnego. Świadczy o tym jednoznacznie fragment uzasadnienia Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.; "Wskazać należy Wnioskodawcy, że praktycznej nauce szeroko rozumianego prawa służy aplikacja radcowska, a przydatność do kandydata do zawodu radcy prawnego potwierdza złożenie egzaminu radcowskiego" Takie stanowisko Organu jest nie do zaakceptowania. Powołany przepis w decyzjach organów samorządu uzasadnia odmowę wpisu na listę radców prawnych tylko takiej osobie, która nie jest nieskazitelnego charakteru i która - sądząc z jej dotychczasowego zachowania - nie daje rękojmi co do prawidłowego wykonywania zawodu. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swym orzecznictwie akcentował, że powyższy przepis pozwala na wyciąganie wniosków co do omawianej rękojmi wyłącznie na podstawie dotychczasowego zachowania się wnioskodawcy, a zatem tylko w oparciu o cechy wartościujące kandydata w sferze moralno-etycznej. Przez nieskazitelność należy rozumieć takie cechy charakteru, jak szlachetność, prawość, uczciwość. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. O posiadaniu tego rodzaju przymiotów mogą świadczyć opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia, aplikacji jak i wymagane rekomendacje radców prawnych. Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej w dłuższym okresie czasu (wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2001 r. - syng akt II SA 1610/00 – lex nr 53475). Natomiast art. 24 ust.1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych nie daje organowi żadnych podstaw do sprawdzania znajomości prawa osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych. O znajomości prawa i umiejętności jego stosowania świadczy bowiem dyplom ukończenia wyższych studiów i złożony egzamin prokuratorski. Powyższy przepis nie pozwala również na wyciąganie ze stopnia znajomości prawa wniosków w zakresie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. Zdaniem Sądu, wyrażona w zaskarżonej uchwale praktyka samorządu radcowskiego poddawania osób wymienionych w art. 25 ust.1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych sui generis egzaminowi kwalifikacyjnemu, jest nielegalna i dlatego nie może uzasadniać odmowy dokonania wpisu na listę radców prawnych. Zważywszy na powyższe rozważania zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych jest zasadny. Rozpoznając ponownie sprawę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uwzględni powyższe uwagi i oceni czy skarżący jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, przy uwzględnieniu między innymi protokołu z rozmowy kwalifikacyjnej i faktu kontynuowania stacjonarnych studiów doktoranckich. W związku z powyższym działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i zasadził kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sadowego. O nie wykonywaniu zaskarżonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.