VI SA/Wa 151/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Asesor WSA Justyna Żurawska Protokolant spec. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2025 r. sprawy ze skargi W. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę W.P. (dalej także jako "Skarżący", "Zdający" lub "Strona") w dniach od 18 do 21 maja 2021 r. przystąpił do egzaminu adwokackiego przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2021 r. z siedzibą w W. (dalej także jako "Organ I instancji" lub "Komisja I stopnia"). Po dokonaniu oceny każdego z zadań z zakresu: prawa karnego, cywilnego, gospodarczego, administracyjnego i zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, Organ I instancji ustalił, że Skarżący otrzymał z zadania: z zakresu prawa karnego - ocenę 4 (dobry), z zakresu prawa cywilnego - ocenę 2 (niedostateczny), z zakresu prawa gospodarczego - ocenę 3 (dostateczny), z zakresu prawa administracyjnego - ocenę 3 (dostateczny), z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki- ocenę 3 (dostateczny). W związku z powyższym, Komisja I stopnia uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. wydaną na podstawie art. 78f ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1564, dalej także jako "Prawo o adwokaturze" lub "p.o.a.") stwierdziła, iż Skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Skarżący pismem z dnia 20 lipca 2021 r. złożył odwołanie od uchwały nr [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w [...], kwestionując zasadność ocen z zadania z prawa cywilnego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej także jako "Komisja odwoławcza", "Komisja II stopnia" lub "Organ odwoławczy") uchwałą z dnia [...] listopada 2021 r., numer [...], wydaną na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 Prawa o adwokaturze w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej także jako "k.p.a.") utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w [...]. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się Skarżący, który pismem z dnia 4 stycznia 2022 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Odwoławczej z dnia [...] listopada 2021 r., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały, a także uchwały Komisji I stopnia oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 237/22 uchylił uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] oraz zasądził od Organu odwoławczego na rzecz Skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Następnie, Komisja odwoławcza uchwałą z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 Prawa o adwokaturze w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Pismem z dnia 4 stycznia 2023 r. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę Komisji Odwoławczej z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...]. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 1417/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku rozpoznania sprawy zainicjowanej skargą W. P. uchylił zaskarżoną uchwałę oraz zasądził od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na rzecz skarżącego kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W ocenie Sądu Organ odwoławczy zastosował się bowiem do wytycznych Sądu ujętych w wyroku z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 237/22 tylko częściowo. Sąd podkreślił, że Komisja II stopnia, opisując popełnione przez Stronę błędy, użyła w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały sformułowania "powyższe uchybienia (...) uzasadniają obniżenie oceny o co najmniej jeden stopień". Takie określenie, zdaniem Sądu, jest nieprecyzyjne i wprowadza element niepewności co do przyjętej przez Organ ostatecznej oceny pracy, bowiem określenie co najmniej może prowadzić do uznania, że ocenę należało obniżyć o 1,5 lub 2 lub nawet 3 stopnie niżej. Sąd zauważył przy tym, że w końcowej części uzasadnienia Organ jednak wyjaśnił, że za cztery błędy obniżył ocenę końcową o 4 punkty, jednakże zarzutom skargi nie można w tym zakresie odmówić słuszności. Nadto, za istotne uchybienie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał również bezpodstawne obniżenie oceny pracy Skarżącego, jak wyjaśniono ostatecznie w uzasadnieniu decyzji o jeden punkt, z uwagi na niepowołanie przez Stronę w sporządzonej apelacji naruszenia art.56 ust.5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku, poz. 1646, dalej też jako "prawo bankowe" lub "p.b.") mimo, iż Skarżący powołał i wyjaśnił, zauważając istotę problemu, art. 1039 § 1 k.c. Za trafne uznał zatem Sąd stanowisko Skarżącego, iż Organ odwoławczy, jako błąd pracy wskazał na niepowołanie przez Stronę art. 56 prawa bankowego, mimo że w opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnych, za dopuszczalne uznano powołanie ewentualnie, ale jak należy rozumieć za wystarczające art. 1039 § 1 k.c., które otrzymali Egzaminatorzy sprawdzający pracę. Takie działanie Komisji Sąd uznał za niedopuszczalne, jako naruszające przede wszystkim art. 8 k.p.a. tj. zasadę zaufania do organu prowadzącego postępowanie administracyjne a także art. 7a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości (rozbieżności) prawnych na niekorzyść Strony. W konsekwencji stanowisko Organu odwoławczego, uznające za błąd niepowołanie przez Skarżącego zarzutu naruszenia art. 56 ust. 5 prawa bankowego, choć już sam opis istotnych zagadnień wobec podniesienia zarzutu naruszenia art. 1039 § 1 k.c., wyklucza taką możliwość, nie znajduje, zdaniem Sądu, uzasadnienia prawnego. Natomiast pozostałe zarzuty skargi Sąd uznał za bezzasadne, uznając, że nie znajdują one potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Sąd wskazał, że Organ odwoławczy, wbrew wywodom skargi, zauważył, iż co do zasady wymogi apelacji wskazane w art. 368 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.- Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku, poz. 1568, dalej też w skrócie jako "k.p.c.") zostały przez Stronę zachowane, na co zwrócili uwagę obaj Egzaminatorzy, chociaż za nieuzasadnione uznano, dołączenie do apelacji dwóch jej odpisów zamiast jednego oraz brak uzasadnienia dla wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia. Organ wskazał również, że Skarżący, prawidłowo ustalił wysokość opłaty od apelacji - zgodnie z treścią art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1125) opłata ta wynosi co prawda 500 zł, ale powinna być pomniejszona o opłatę od wniosku o sporządzenie uzasadnienia (art. 25b ust. 2 ww. ustawy), co Skarżący uwzględnił w pracy. Prawidłowo też zdecydował się na zaskarżenie postanowienia w całości. Komisja wyraziła również pogląd, że co do wartości przedmiotu zaskarżenia wyznaczają ją albo wartość interesu majątkowego strony, której dotyczy zaskarżenie, albo wartość całego majątku spadkowego - prawidłowo wskazano więc kwotę 200 000 zł, chociaż skarżący nie odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu środka odwoławczego. Zdaniem Sądu, Komisja trafnie również wskazała odnosząc się do zarzutu dotyczącego niewystarczającego sformułowania naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., że Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (w zakresie dotyczącym pochodzenia środków na spłatę kredytu konsumenckiego z oszczędności zgromadzonych w gotówce i znajdujących się w jej domu oraz zamieszkania wnioskodawczym u córki), naruszenia art. 1039 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku, poz. 1061, dalej tez w skrócie jako "k.c.") (poprzez jego niezastosowanie), naruszenia art. 212 § 3 k.c., (poprzez rozłożenie spłat na raty przekraczające dziesięcioletni okres). Skarżący podniósł przy tym zarzut bezzasadnej odmowy wiarygodności zeznań świadka K. K. oraz z przesłuchania wnioskodawczym co do spłaty kredytu z własnych środków, a nie z pieniędzy należących do spadkodawczyni. Skarżący nie odniósł się do naruszenia art. 212 w zw. z art. 1035 k.c. poprzez przyznanie wnioskodawczym samochodu, a uczestnikowi – nieruchomości, co trafnie podniesiono w zaskarżonej uchwale. Za trafne Sąd uznał również stanowisko Komisji, że Skarżący błędnie skoncentrował się na zarzucie naruszenia art. 684 k.p.c., zarzucając, że Sąd I instancji nie dopuścił dowodu z opinii biegłego, tylko oparł się na oświadczeniach wnioskodawczym i uczestnika co do wartości nieruchomości wchodzącej w skład spadku, bowiem możliwość ustalenia przez sąd wartości nieruchomości na podstawie zgodnych oświadczeń uczestników postępowania jest oczywista i akceptowana w orzecznictwie (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 listopada 2001 r., V CKN 482/00). Wobec powyższego należało uznać, że skarżący powołując omawiany zarzut wykazał się brakiem znajomości zasad ustalania wartości składników majątku w postępowaniach działowych. Zgłoszenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu wyceny składników majątku spadkowego skutkuje również naruszeniem interesów reprezentowanej strony - tak w kontekście kosztów opinii, jak i w kontekście przedłużenia czasu trwania postępowania. W ocenie Sądu, trudno też odmówić racji Komisji, że zdający nieprawidłowo sfomułował wnioski apelacyjne. W okolicznościach zadania egzaminacyjnego Sąd I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie i dokonał odpowiednich ustaleń faktycznych, wobec czego nie zachodziła przesłanka wymagająca przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Z uwagi na przeprowadzenie wszystkich niezbędnych dowodów i brak konieczności uzupełniania postępowania dowodowego, sąd odwoławczy miał możliwość wydania orzeczenia reformatoryjnego, które byłoby korzystne z punktu widzenia interesu reprezentowanej przez pełnomocnika Strony. W przedstawionym zadaniu egzaminacyjnym niekorzystne dla mocodawcy było wnioskowanie o uchylenie postanowienia i ponowne przeprowadzenie postępowania przez sąd I instancji. Wiąże się to bowiem z przedłużeniem postępowania, koniecznością ponownego stawiennictwa stron i ewentualnie świadków, odsunięciem terminu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, a co za tym idzie - zaspokojenia dochodzonego roszczenia. Zdaniem Sądu, w ramach złożonego wniosku kasatoryjnego Skarżący również nieprawidłowo zawnioskował o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za II instancję, podczas gdy wobec wniosku o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji, zasadne byłoby pozostawienie temu sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Sąd dostrzegł ponadto, że Skarżący nie sformułował zarzutu naruszenia art. 520 § 1 k.p.c. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że mając na uwadze wspomniane uchybienia Organu odwoławczego przy ocenie pracy Skarżącego uchylił zaskarżoną uchwałę, wskazując, że Organ odwoławczy, rozpoznając sprawę ponownie, zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną wyrażoną przez Sąd i w opisanym wyżej zakresie ocenić pracę Strony w świetle przesłanek określonych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 1417/23, wystąpił Skarżący, zaskarżając ten wyrok w całości. Skarżący zarzucił niedokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej uchwały i jej uchylenie jedynie w oparciu o częściowo prawidłową ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku, zamiast jej uchylenia także w związku z kwestiami dotyczącymi wniosków apelacyjnych zawartych w pracy Skarżącego, to jest zaaprobowanie przez Sąd I instancji poglądu organu (wynikającego z niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, dowolnej oceny materiału dowodowego, a także nieprawidłowego zastosowania kryteriów oceny pracy), że Skarżący powinien żądać wydania orzeczenia reformatoryjnego, podczas gdy podniesione w pracy wnioski apelacji powinny być oceniane z uwzględnieniem zgodności z treścią apelacji, w szczególności z postawionym zarzutem naruszenia art. 684 k.p.c. i błędnego ustalenia wartości składnika masy spadkowej, co wymuszało żądanie uchyleni zaskarżonego orzeczenia i co uszło uwadze organu oraz Sądu I instancji a także niedokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej uchwały i jej uchylenie jedynie w oparciu o częściowo prawidłową ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku zamiast jej uchylenia także w związku z kwestiami dotyczącymi wniosków apelacyjnych i wniosków kosztowych zawartych w pracy Skarżącego w zakresie przyjęcia przez Sąd I instancji za prawidłowe rozbieżnych kryteriów oceny zastosowanych przez organ przy ocenie wniosków apelacji oraz wniosków kosztowych, podczas gdy przyjęcie przez organ, że wnioski apelacji powinny wynikać z modelowego rozwiązania pracy egzaminacyjnej, a z kolei wnioski o zasądzenie kosztów postępowania powinny być spójne z rzeczywistą treścią pracy egzaminacyjnej, co powinno zostać ocenione przez Sąd I instancji jako działanie nieprawidłowe. Powyższe naruszenia skutkowały, zdaniem Skarżącego, niezasadnym ustaleniem, że wnioski apelacji oraz wnioski kosztowe są w całości nieprawidłowe i skutkują znacznym obniżeniem oceny, co ma wpływ na wynik sprawy, gdyż organ byłby wtedy uprawniony do podwójnego, czy nawet wielokrotnego (i to znaczącego) obniżenia oceny pracy w oparciu o ten sam, jeden tylko błąd Skarżącego i wynikłe z niego konsekwencje. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2024 roku sygn. akt II GSK 1503/23 oddalił wniesioną przez Skarżącego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 1417/23, uznając, że jej zarzuty nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Komisja II stopnia ponownie rozpatrując odwołanie Skarżącego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2021 r. z siedzibą w W. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], uchwałą z dnia [...] listopada 2024 roku numer [...], utrzymała w mocy uchwałę tej Komisji Egzaminacyjnej nr [...] ustalającą negatywny wynik egzaminu adwokackiego w 2021 roku. Zdaniem Komisji odwoławczej, mając na uwadze skalę ocen, dostrzeżone błędy, sposób wpływu poszczególnych nieprawidłowości pracy na obniżanie oceny końcowej należy dojść do wniosku, że dotychczasowa ocena z drugiej części egzaminu adwokackiego Skarżącego winna zostać utrzymana, a tym samym, że brak jest przesłanek przemawiających za podwyższeniem oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego, a tym samym zmiany zaskarżonej uchwały organu pierwszej instancji. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...], Skarżący zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia: 1. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej zwana "p.p.s.a."), przez nieuwzględnienie przez Komisję II stopnia przy ponownym rozpoznaniu sprawy wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 237/22 oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 1417/23 polegające na tym, że przy dokonaniu oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącego Komisja II stopnia nie dokonała jej w oparciu o wytyczne wskazane w uzasadnieniu powołanych wyroków a dokonała oceny na podstawie własnych kryteriów, 2. art. 7, art. 77 § I, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 78e ust. 2 prawa o adwokaturze przez zakwestionowanie przez Organ prawidłowości podniesienia zarzutu o powołanie biegłego i z tego powodu obniżenie oceny pracy, podczas gdy Skarżący nie wnosił w pracy egzaminacyjnej o powołanie biegłego, więc element tej pracy, który nie istnieje nic powinien mieć wpływu na ocenę pracy z zakresu prawa cywilnego, 3. art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 1 i § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołali od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. 2016, poz. 101, ze zm., dalej: "Rozporządzenie MS") w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP przez zarzucenie pracy egzaminacyjnej uchybień w tej jej częściach, które w ocenach Egzaminatorów wydanych na etapie I instancji zostały uznane za elementy prawidłowe, co pozbawiło Skarżącego prawa do obrony w jednej instancji i jest sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz narusza zasadę zaufania do organów administracji, 4. art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 1 i § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia MS przez uznanie przez Komisję II stopnia, że praca egzaminacyjna z zakresu prawa cywilnego zawiera również inne (dodatkowe) nieprawidłowości, niż te wskazane w ocenach egzaminacyjnych obu Egzaminatorów, co spowodowało wyjście przez Organ poza granice zaskarżenia zakreślone złożonym odwołaniem oraz narusza zasadę zaufania do organów administracji, 5. art. 139 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 ustawy - Prawo o adwokaturze przez uznanie przez Komisję II stopnia, że praca egzaminacyjna z zakresu prawa cywilnego zawiera również inne (dodatkowe) nieprawidłowości, niż te wskazane w ocenach egzaminacyjnych obu egzaminatorów, co spowodowało pogorszenie sytuacji odwołującego się, a więc powinno być traktowane jako działanie niezgodne z zakazem reformationis in peius, 6. art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. oraz art. 78h ust. 12 ustawy - Prawo o adwokaturze przez brak rozważenia i ustosunkowania się do wszystkich zarzutów odwołania w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, 7. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 78e ust. 2 i 3 w zw. z art: 78d ust. 1, 6 i 10 ustawy - Prawo o adwokaturze przez niezastosowanie i niewystarczające wyjaśnienie w treści skarżonej uchwały przez Komisję II stopnia skali ocen oraz kryteriów oceny wskazanych przez ustawodawcę i nieuwzględnienie powyższych przepisów przy dokonywaniu ponownej oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącego z zakresu prawa cywilnego, 8. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 ustawy - Prawo o adwokaturze przez ich niezastosowanie, w konsekwencji czego doszło do naruszenia obowiązku ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego m.in. z pominięciem treści ocen Egzaminatorów, oraz do sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej uchwały bez jednoznacznego wyjaśnienia jakimi motywami Komisja II stopnia kierowała się przy przyjęciu, że elementy negatywne pracy Skarżącego przeważyły nad jej elementami pozytywnymi w sposób, który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej część egzaminu, jak i dlaczego praca Skarżącego z zakresu prawa cywilnego nic mogła zostać oceniona pozytywnie w świetle kryteriów określonych w art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, 9. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 pustawy - Prawo o adwokaturze, przez niezasadne utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia Komisji 1 stopnia, podczas gdy Komisja II stopnia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., winna zaskarżoną uchwałę uchylić i orzec co do istoty sprawy przez zmianę oceny rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego na ocenę pozytywną oraz podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego, II. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia: 1. art. 78e ust. 2 i 3 w zw. z art 78d ust. 1, 6 i 10 ustawy - Prawo o adwokaturze przez niewystarczające zastosowanie przez Komisję II stopnia skali ocen oraz kryteriów oceny wskazanych przez ustawodawcę i nieuwzględnienie powyższych przepisów przy dokonywaniu ponownej oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącego z zakresu prawa cywilnego, pomimo że praca egzaminacyjna spełnia wszelkie wymogi przewidziane w tych przepisach, które przewidziane są dla uzyskania oceny pozytywnej, a więc Komisja II stopnia naruszyła zasady oceny prac egzaminacyjnych wskazanych w ustawie, a tym samym działała z pominięciem obowiązujących przepisów prawa w zakresie zasad i norm ustalania wyniku egzaminu adwokackiego i przyjęła własne, niewynikające z obowiązujących przepisów prawa zasady oceniania prac, 2. art. 78d ust. 10 w zw. z art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze przez niewystarczające wykorzystanie, przez Komisję II stopnia, w toku dokonywania oceny rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego gradacji ocen cząstkowych pozwalającej na odzwierciedlenie w tej ocenie stopnia wypełnienia wymogów formalnych i poprawności zaproponowanego rozwiązania zgodnie z kryteriami wskazanymi w ustawie (czyli m.in. zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował) bądź wagi i znaczenia popełnionych przez zdającego błędów; 3. art. 78c ust. 2 i 3 ustawy - Prawo o adwokaturze przez niewystarczające wyjaśnienie przez Komisję II stopnia, w uzasadnieniu oceny zadania z zakresu prawa cywilnego podstaw i przyczyn wystawienia oceny niedostatecznej z uwzględnieniem stopnia wypełnienia wymogów formalnych i poprawności merytorycznej zaproponowanego rozwiązania. Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości, zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi Skarżący rozwinął i uzasadnił podniesione zarzuty. W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wniosła o jej oddalenie i przeprowadzenie rozprawy, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024, poz. 1267) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] listopada 2024 roku, pod kątem jej zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził podnoszonego w skardze naruszenia prawa procesowego, jak również naruszenia prawa materialnego, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skargi. W sprawie zakończonej zaskarżoną uchwałą, Komisja II stopnia stwierdziła, że Skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu adwokackiego, gdyż otrzymał ocenę niedostateczną z zakresu zadania z prawa cywilnego. Nadmienić należy, że w świetle art. 78e ust. 2 p.o.a. praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia wszystkie te wymagania, powinna zostać oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Z kolei praca, która nie spełnia jednego z wymagań ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Te oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy (por. wyrok NSA z 13 lipca 2017 r. sygn. II GSK 3111/15). Jednocześnie, w pierwszej kolejności, podkreślenia przy tym wymaga, że zaskarżona uchwała została wydana w warunkach związania oceną prawną wyrażoną w wydanym w tej sprawie prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 roku sygn. akt VI SA/Wa 1417/23, w związku z oddaleniem wniesionej przez Skarżącego od tegoż wyroku skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2024 roku sygn. akt II GSK 1503/23. Wymaga w tym miejscu zaznaczenia, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa materialnego i procesowego. W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa (materialnego i procesowego), która zmierza do wyjaśnienia treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Z powołanego przepisu art. 153 p.p.s.a. wynika wprost, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w prawomocnym wyroku naruszałoby zasadę związania organu oceną prawną i oznaczałoby, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe. Stosownie zaś do treści art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Uwzględniając powyższe, Sąd, kontrolując zaskarżoną aktualnie uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...], zobowiązany jest uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w przywołanym powyżej prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 roku sygn. akt VI SA/Wa 1417/23. Kontrola legalności zaskarżonej uchwały, wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., sprowadzała się więc do oceny, czy organ podporządkował się ocenie prawnej wyrażonej w tym wyroku. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, który ciąży na organie administracyjnym i na sądach, jest wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Mając na uwadze przywołane motywy, jakimi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając wspomnianym wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 1417/23, uchwałę Komisji Odwoławczej z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...], Sąd stwierdził, że rozstrzygając ponownie w przedmiotowej sprawie, Komisja Egzaminacyjna II stopnia w zaskarżonej uchwale z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...], wykonała zalecenia wynikające z wiążącego w tej sprawie wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 roku. Po pierwsze, zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawartymi w wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 r., Komisja Odwoławcza wyeliminowała skierowaną przez nią uprzednio pod adresem sporządzonej przez Skarżącego na potrzeby egzaminu adwokackiego w ramach kazusu z części obejmującej prawo cywilne, apelacji, uwagę, skutkującą finalnie obniżeniem wystawionej Skarżącemu z tej części egzaminu oceny, dotyczącą podniesienia przez niego w swej pracy zarzutu naruszenia przepisu art. 1039 § 1 k.c. przy braku wskazania zarzutu naruszenia przepisu art. 56 ust. 5 prawa bankowego. Komisja Odwoławcza uwzględniła ponadto wymienione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 r., prawidłowe elementy środka zaskarżenia w postaci apelacji co do ustalenia opłaty od niej, opisania zakresu zaskarżenia (w całości), liczbowego wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, czy też zaadresowania środka zaskarżenia i jego podpisania. Jednakże kluczowym w realiach niniejszej sprawy jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 r. uznał pozostałe sformułowane przez Skarżącego uprzednio zarzuty za nieuzasadnione, wyjaśniając motywy takiego rozstrzygnięcia a wniesiona przez Skarżącego w tym zakresie skarga kasacyjna, została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2024 roku sygn. akt II GSK 1503/23. W konsekwencji nie sposób przychylić się do aktualnie sformułowanych w skardze na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2024 r. zarzutów podważających negatywną ocenę organu odwoławczego, skoro jest ona w pełni zgodna z oceną wyrażoną już uprzednio przez tutejszy Sąd, co do enumeratywnie ujętych uchybień w pracy sporządzonej przez Skarżącego na potrzeby egzaminu adwokackiego, z części obejmującej blok prawa cywilnego. Jednocześnie, co istotne, każdorazowo Komisja odwoławcza opisując dostrzeżone przez nią uchybienia, wyjaśniła, kierując się wskazaniami Sądu, w jakim zakresie wpływają one indywidulanie na obniżenie oceny, w przyjętej na potrzeby egzaminu adwokackiego skali ocen od oceny niedostatecznej do celującej. I tak Komisja Odwoławcza, odnosząc się do kwestii wymogów formalnych apelacji, zasadnie zwróciła uwagę na nieuzasadnione dołączenie do apelacji dwóch jej odpisów zamiast jednego, jak też brak uzasadnienia dla wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia (wyliczonej prawidłowo, co także dostrzegła Komisja odwoławcza), uznając, że błędy te, choć same w sobie nie mogą stanowić podstawy do zdyskwalifikowania pracy Zdającego, to jednak powodują obniżenie oceny o 0,5 stopnia w skali ocen wynikającej z przepisu art. 78d ust. 10 ustawy - Prawo o adwokaturze. Zdaniem Sądu nie sposób podważyć także stanowiska organu odwoławczego odnośnie niewystarczającego sformułowania przez Skarżącego naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., w zakresie dotyczącym pochodzenia środków na spłatę kredytu konsumenckiego z oszczędności zgromadzonych w gotówce i znajdujących się w jej domu oraz zamieszkania wnioskodawczym u córki, zarzutu naruszenia przepisu art. 1039 § 1 k.c. (poprzez jego niezastosowanie) a także naruszenia art. 212 § 3 k.c. (poprzez rozłożenie spłaty na raty przekraczające dziesięcioletni okres). Skarżący porzy tym podniósł zarzut bezzasadnej odmowy wiarygodności zeznań świadka Kamili Kowalskiej oraz z przesłuchania wnioskodawczym co do spłaty kredytu z własnych środków, a nie z pieniędzy należących do spadkodawczyni, nie podnosząc zrazem zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie przez sąd I instancji, że w skład spadku wchodzi gotówka w kwocie 50 000 zł, a wnioskodawczyni mieszka od 3 lat u swojej córki oraz że spłata kredytu nastąpiła ze środków należących do spadkodawczyni. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że powyższe mankamenty pracy Skarżącego skutkowały obniżeniem przyznanej mu oceny o 0,5 stopnia. Kolejnym celnie dostrzeżonym przez Komisję odwoławczą pracy egzaminacyjnej sporządzonej przez skarżącego był brak odniesienia się do naruszenia art. 212 w zw. z art. 1035 k.c. poprzez przyznanie wnioskodawczym samochodu, a uczestnikowi nieruchomości, co również wpłynęło na obniżenie oceny o 0,5 stopnia. Istotnym błędem w pracy Skarżącego było przy tym podniesienie zarzutu naruszenia art. 684 k.p.c., co do braku dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, w sytuacji, gdy możliwość ustalenia przez sąd powszechny wartości nieruchomości dopuszczalna jest już na podstawie zgodnych oświadczeń uczestników postępowania. Tym samym zgodzić należy się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że zarzut apelacji co do błędnego przyjęcia wartości składnika majątku spadkowego (nieruchomości) na podstawie zgodnych oświadczeń stron, a nie na podstawie tylko i wyłącznie opinii biegłego, jest oczywiście nietrafiony. Fundamentalnym przy tym jest, co zauważyła Komisja odwoławcza, że żądanie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu wyceny składników majątku spadkowego w sytuacji, gdy wartość ta jest bezsporna między stronami, skutkuje naruszeniem interesów reprezentowanej strony - tak w kontekście kosztów opinii, jak i w kontekście przedłużenia czasu trwania postępowania. Nie sposób tym samym podważyć konkluzji organu II instancji, że błąd ten skutkuje obniżeniem oceny o 1 stopień. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela także w pełni stanowisko Komisji odwoławczej odnośnie uznania, że Skarżący nieprawidłowo sformułował wnioski apelacyjne. W okolicznościach zadania egzaminacyjnego sąd I instancji przeprowadził bowiem postępowanie dowodowe w sprawie i dokonał odpowiednich ustaleń faktycznych, wobec czego nie zachodziła przesłanka wymagająca przeprowadzenia ponownego postępowania dowodowego w całości, na co zwrócił także uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w swym wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 roku. Skoro w stanie prawnym i faktycznym opisanym w treści zadania egzaminacyjnego sąd odwoławczy miał możliwość wydania orzeczenia reformatoryjnego to oczywistym jest, że taki wniosek winien zostać ujęty w pracy egzaminacyjnej Zdającego. Skarżący tymczasem w swojej pracy zredagował wyłącznie wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Powyższe nie doprowadzi tym samym do wydania orzeczenia merytorycznego narażając klienta na przedłużenie postępowania, które mogłoby zostać zakończone przy poprawnie zredagowanym wniosku apelacyjnym. Tym samym rację ma organ odwoławczy, że złożenie w apelacji tylko i wyłącznie wniosku kasatoryjnego, gdy poprawne a przede wszystkim możliwe było złożenie wniosku reformatoryjnego jest poważnym błędem pracy egzaminacyjnej, które uzasadnia obniżenie oceny o pełen jeden stopień w skali ocen. Ponadto organ odwoławczy zasadnie zwrócił uwagę na brak wykazania przez Skarżącego znajomości przepisów prawa w zakresie ustalania i wysokości kosztów sądowych, w tym przede wszystkim pominięcie sformułowania w swej pracy, zarzutu naruszenia przepisu art. 520 § 1 k.p.c., co skutkowało obniżeniem oceny o jeden stopień. Reasumując, Sąd podziela powyższą ocenę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w całości, biorąc pod uwagę, że wskazane błędy są istotne, co w konsekwencji zasadnie spowodowało finalnie obniżenie oceny z tej części pracy o cztery stopnie, tj. do oceny niedostatecznej. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się w sposób należyty do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2021 r. z siedzibą w Warszawie z dnia [...] czerwca 2021 r., uzasadniając wyczerpująco swoją opinię, przy uwzględnieniu zarazem oceny wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 r. Komisja odwoławcza, wbrew zarzutom skargi, nie naruszyła przy tym zakazu reformationis in peius, poprzez zarzucenie dalszych uchybień ocenianej pracy Skarżącego. Ewentualne dostrzeżenie przez Komisję odwoławczą dodatkowych mankamentów pracy, sporządzonej w ramach egzaminu adwokackiego, stanowi bowiem jedynie dodatkowe ustalenie faktyczne, dopuszczalne w postępowaniu odwoławczym, wynikające z powtórnej oceny pracy przez Komisję II stopnia. Reasumując, Sąd stwierdził, że opisane przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia wadliwości sporządzonej przez Skarżącego pracy uzasadniały otrzymaną ocenę niedostateczną z zakresu prawa cywilnego. Postępowanie zostało przy tym przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik, jaki uzyskał Skarżący z egzaminu adwokackiego, który odbył się w dniu [...] maja 2021 r. Zaskarżona uchwała została przy tym wnikliwie i wszechstronnie uzasadniona a Sąd nie stwierdził przy jej podjęciu naruszenia przepisów prawa procesowego, ani materialnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.