VI SA/Wa 1515/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2015 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] września 2012 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu. Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 260) - dalej jako u.d.p., oraz załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013r., poz. 1263 ze zm.) - dalej jako rozporządzenie, art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2012r., poz.1414 zwanej dalej utd) - decyzją z dnia [...] marca 2014r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku W. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2012r. nr [...], o nałożeniu na W. M. (dalej także jako "skarżący") kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł za przejazd po drodze krajowej pojazdem samochodowym bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] września 2012 r., o godzinie 17:50 Inspekcja Transportu Drogowego w miejscowości P. zatrzymała do kontroli pojazd marki M.. Dopuszczalna masa całkowita pojazdu przekraczała 3,5 tony. Pojazd prowadzony był przez W. M.. Podczas kontroli drogowej ustalono, że kierujący pojazdem nie uiścił opłaty za przejazd pojazdem ciężarowym po drodze ekspresowej S [...] na odcinku węzeł S. węzeł B. B. w dniu [...] sierpnia 2012r. o godzinie 16:48, w dniu [...] sierpnia 2012r. o godzinie 8:44 oraz w dniu [...] sierpnia 2012r. o godzinie 12:10. Na protokole zamieszczono adnotację: że kontrolowany kierowca nie wnosi zastrzeżeń do protokołu kontroli. W tej samej dacie, tj. w dniu [...] września 2012r. zostało sporządzone zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej oraz pismo podpisane przez skarżącego, iż w nawiązaniu do otrzymanego zawiadomienia o wszczęciu postępowania nie składa on wyjaśnień. Decyzją wydaną również w dniu [...] września 2012r. orzeczono o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł. W uzasadnieniu decyzji, w opisie stanu faktycznego powtórzono, iż w toku kontroli ustalono, że kierujący pojazdem ciężarowym W. M. nie uiścił opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem ciężarowym po drodze ekspresowej S [...] na odcinku węzeł S. węzeł B. B. w dniu [...] sierpnia 2012r. o godzinie 08:44. Za powyższe organ nałożył karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy – pismo z dnia [...] września 2012r. Zarzucił organowi administracji niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Podniósł, że urządzenie viaBOX prawdopodobnie działało wadliwie, zaś operator systemu VIATOLL zgodnie z zawartą umową powinien informować za pośrednictwem sms-a, maila lub telefonu komórkowego o braku środków finansowych na koncie, umożliwiających zgodne z prawem wykonywanie przejazdu. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] marca 2014r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję o nałożeniu kary pieniężnej z dnia [...] września 2012r. Wskazał, iż za nieuiszczenie opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem ciężarowym nakłada się karę pieniężną na kierującego pojazdem. Organ podkreślił, że każde naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd stanowi odrębną podstawę do nałożenia kary pieniężnej zaś kwestia istotną w postępowaniu jest tylko ustalenie, czy opłata została uiszczona czy też nie. Organ wskazał również, że protokół kontroli drogowej stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., zatem sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Podpisanie protokołu kontroli drogowej bez zastrzeżeń, co miało w mniejszej sprawie, stanowi dowód na okoliczności w nim stwierdzone i wyznacza granice postępowania administracyjnego co do faktów i stanu prawnego. Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny. Z całokształtu materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze wymienionej w rozporządzeniu i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna. Organ ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, iż okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 u.d.p., w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny, z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń. Na powyższą decyzję z dnia [...] marca 2014 r. W. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o jej uchylenie i anulowanie kary pieniężnej. Powtórzył zarzuty z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy: zarzucił organowi niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Podniósł, że urządzenie viaBOX prawdopodobnie działało wadliwie, zaś operator systemu VIATOLL zgodnie z zawartą umową powinien informować za pośrednictwem sms-a, maila lub telefonu komórkowego poinformować o braku środków finansowych na koncie. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga jest zasadna choć z innych przyczyn niż w niej wskazano. Sąd stwierdza, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej. W myśl obowiązującego w dacie kontroli art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych zobowiązani są do uiszczenia opłat elektronicznych, jeżeli poruszają się po nich m.in. zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej następuje w przypadku korzystania z drogi krajowej bądź jej odcinka, wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej. Nieuiszczenie opłaty elektronicznej skutkuje, zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p., nałożeniem kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł. Organy Inspekcji Transportu Drogowego przy podejmowaniu decyzji w sprawie nałożenia kary pieniężnej za naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych związane są rygorami procedury administracyjnej. W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przed wydaniem decyzji organ obowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły przepis art. 10 k.p.a. statuujący zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Należy zwrócić uwagę, że decyzje administracyjne nakładające kary pieniężne za naruszenia przepisów prawnych regulujących sprawy uiszczenia opłaty elektronicznej za korzystanie z dróg publicznych, analogicznie jak sprawy transportu drogowego mają charakter szczególny, gdyż nie stwarzają właściwym organom administracji praktycznie żadnych luzów interpretacyjnych. Organ orzekający ma obowiązek stwierdzenia, czy nastąpiło zdarzenie określone powołanymi wyżej przepisami, bez wnikania, jakie były jego przyczyny i kto ponosi za to winę. W zarysowanym mechanizmie odpowiedzialności podstawowe znaczenie mają ustalenia dotyczące stanu faktycznego, stwierdzone w toku kontroli. W takiej sytuacji szczególnie ważne jest aby strona mogła wziąć rzeczywisty udział w postępowaniu i swobodnie wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów. Wręczenie w dacie kontroli zawiadomienia o wszczęciu postępowania i równoczesne wydanie w tej dacie decyzji o nałożeniu dotkliwej dla strony kary pieniężnej stanowi ewidentne naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, zagwarantowanej w art. 10 § 1 k.p.a. Podstawy odstąpienia od zasady zapewnienia stronie czynnego udziału i procedura z tym związana zawarta jest w § 2 i 3 tego przepisu. Organ nie wskazał, iż zachodzą przyczyny uzasadniające odstąpienie od zasady określonej w § 1. Sąd stwierdza, że odebranie od strony (w czasie kontroli w dniu [...] września 2012r.) oświadczenia, że nie składa ona wyjaśnień nie oznacza, że strona zrzekła się możliwości zgłoszenia wyjaśnień oraz żądań w terminie kilku dni po przeanalizowaniu zaistniałej sytuacji. Należy uznać, że strona mogła być zaskoczona okolicznością, że w trakcie procesu kontroli, która trwała niecałe 2 godziny otrzymała kilka zawiadomień o wszczęciu postępowań, kilka decyzji o wymierzeniu kar w wysokościach przekraczających zdecydowanie jej zarobki. W tych okolicznościach nie można uznać, że strona miała zagwarantowaną możliwość wzięcia czynnego udziału w postępowaniu czego wymaga art. 10 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że podjęcie decyzji przez organ I instancji nastąpiło z naruszeniem wskazanej zasady postępowania, a organ II instancji utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję nie naprawił wskazanych uchybień, co stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest podstawą do uchylenia obydwu decyzji w całości. Stosownie do art. 152 powyższej ustawy, uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu. Treść rozstrzygnięcia Sądu oznacza to, że organy ponownie rozpatrzą sprawę, mając na względzie treść art. 153 p.p.s.a.