VI SA/Wa 1521/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi "M." Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę 1. M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. (dalej powoływana również, jako "spółka M." lub "skarżąca"), wniosła do tutejszego Sądu skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ") z dnia [...] marca 2014r. nr [...] uchylającą decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] sierpnia 2013 r. i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w przedmiocie stwierdzenia, że G. S. (uczestnik niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego), jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na rzecz skarżącej, na podstawie umowy cywilnoprawnej w okresie: od [...] września 2010 r. do [...] listopada 2010r. 2. Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 i art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz w związku z art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a.". 3. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przedstawieniu przebiegu postępowania przed organem oraz przytoczeniu przepisów mających zastosowanie w sprawie, Prezes NFZ wskazał, że G. S. zawarł w dniu [...] września 2010r. z płatnikiem składek umowę nazwaną przez strony "Umowa o dzieło dla edukatora". Zdaniem organu, w przypadku każdej zawartej umowy decydująca jest jej treść, czyli zadania, jakie zatrudniana osoba ma do wykonania, istota obowiązków umownych, które na siebie zawierający umowę przyjmuje. Zatem nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o charakterze współpracy. Przedmiotem umowy było przeprowadzenie edukacji pacjentów w zakresie określonym w założeniach Programu tj. w zakresie prewencji wtórnej u pacjentów z chorobami układu krążenia. Według organu, czynności wykonywane w ramach przedmiotowych umów nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, były one w istocie realizowane w ramach umowy starannego działania, mającej charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Zdaniem Prezesa NFZ, w omawianej sytuacji w istocie mamy do czynienia z wykonywaniem czynności polegających na przeprowadzeniu edukacji pacjentów w zakresie prewencji wtórnej u pacjentów z chorobami układu krążenia, z wykorzystaniem materiałów edukacyjnych w postaci broszur edukacyjnych, dostarczonych przez spółkę M. W ocenie organu, czynności polegające na przeprowadzenia edukacji pacjentów w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze, samoistnego dzieła. Odwołując się do konkretnych orzeczeń Sądu Najwyższego, sądów powszechnych i sądów administracyjnych Prezes NFZ wskazał, że obowiązki polegające na przygotowaniu i przeprowadzeniu zajęć - choćby w oparciu o samodzielnie wybrane i przystosowane materiały dydaktyczne, a nie narzucony z góry program - nie można uznać za dzieło, ponieważ nie przynoszą one konkretnego, samoistnego, oznaczonego rezultatu. Określony rezultat umowy o dzieło, powinien mieć indywidualny charakter i niezależny od działania wykonawcy byt, wiążący się z możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Dzieło musi przy tym istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Tymczasem wykonywanie przedmiotowej umowy polegało w istocie na podejmowaniu szeregu czynności faktycznych, związanych z przeprowadzaniem programu edukacyjnego dla pacjentów. Organ podkreślił również, że w przypadku spornych umów nie istnieje możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, co również przemawia za tym, iż nie jest to umowa o dzieło. Przedmiotowa umowa polegała na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Według Prezesa NFZ, umowa ta była nakierowana na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności. Natomiast przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona, co do tożsamości, powstała, jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne (np. utwór w rozumieniu prawa autorskiego). Organ zaakcentował, że umowy dla edukatora odnosiły się do wykonania programu edukacyjnego. Pojedyncze edukacje zgodnie z raportem zbiorczym z edukacji nie wskazują, do czego miał doprowadzić lekarz poprzez wykonanie swojego dzieła. Umowa nie precyzuje, czego ma dokonać lekarz, jako wynik realizacji umowy, który byłby weryfikowalny i mierzalny, jaki rezultat w wyniku wykonania dzieła powstał, czy można wskazać wady w indywidulnej edukacji pacjenta biorąc pod uwagę treść umowy. Wbrew twierdzeniom spółki M., dziełem powstałym w wyniku przedmiotowej umowy nie jest też Raport zbiorczy sporządzony przez edukatora. W tym zakresie organ odwołał się do § 6 umowy oraz wzoru Raportu zbiorczego, w szczególności § 6 ust. 6 tiret pierwszy, z których wynika, że Raport zbiorczy przekazany przez edukatora jedynie dokumentuje, że edukacja pacjentów została przeprowadzona i przekazuje zbiorcze zestawienie opinii poddanych edukacji pacjentów zebranych przez edukatora. Według Prezesa NFZ pomimo, że przedmiotowa umowa była umową do której stosuje się przepisy o zleceniu, co implikuje zastosowanie właściwych regulacji prawnych w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego, niemniej decyzja organu I instancji podlega uchyleniu ponieważ z treści omawianej umowy, w szczególności z jej § 2 wynika, że umowa będzie wykonywana po jej podpisaniu, wobec czego powstają wątpliwości w jakim okresie G. S. realizował sporną umowę, a tym samym podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Organ zauważył, że Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioskujący o ustalenie obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego nie wskazał okresu o który wnioskuje, tymczasem G. S. zawarł w dniu [...] września 2010 r. z płatnikiem składek umowę nazwaną jako "umowa o dzieło dla edukatora", natomiast zgodnie z § 3 ww. umowy "Program zostanie przeprowadzony w terminie od dnia [...] września 2010 roku do dnia [...] listopada 2010". Jednocześnie z treści wyżej wskazanej umowy, w szczególności § 2 wynika, że umowa będzie wykonywana po jej podpisaniu, wobec czego powstają wątpliwości, w jakim okresie G. S. realizował sporną umowę, a tym samym podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Według organu odwoławczego, jest to okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Ponadto Prezes NF:Z zauważył, iż płatnik składek przy piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. przekazał m.in. "Raport zbiorczy z przeprowadzonej edukacji" sporządzony przez G> S. dnia [...] listopada 2010 roku, w którym G. S. wskazał, że "zgodnie z umową o dzieło zawartą z firmą M. Sp. z o.o., w okresie od [...].09.2010r. do [...].11.2010 r. przeprowadziłem edukację 30 pacjentów w zakresie prewencji wtórnej w chorobach układu krążenia". W ocenie organu odwoławczego, sprawa wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego i ustalenia faktycznego okresu realizowania spornej umowy, a tym samym ustalenia okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Organ stwierdził także, że ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji powinien rozważyć możliwość zwrócenia się do Wnioskodawcy o doprecyzowanie okresu w jakim G. S. wykonywał umowę cywilnoprawną zawartą z płatnikiem, ewentualnie wskazane byłoby pozyskanie ustaleń zawartych w protokole kontroli z dnia [...] kwietnia 2013r., przeprowadzonej u płatnika składek. 4. W skardze do Sądu na powyższą decyzję spółka M. zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa, mające wpływ na wynik sprawy: - art. 6 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji niezgodnie z niżej wskazanymi przepisami kodeksu cywilnego, - art. 7 i 8 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji mimo, że Narodowy Fundusz Zdrowia w identycznych przedmiotowo sprawach wydał na rzecz skarżącego ostateczne decyzje zgoła odmienne, co do ustaleń, jak i kwalifikacji takich samych umów, jak objęta niniejszym postępowaniem, a nadto nie dokładnie wyjaśniły niniejszą sprawę, co w konsekwencji doprowadziło do dokonania wadliwych ustaleń i kwalifikacji umowy jako umowy o świadczenie usług, zamiast umowy o dzieło, - art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczenia, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w zw. z art. 13 pkt. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich zastosowanie w zaskarżonej decyzji mimo, że umowa z dnia [...] listopada 2010 r. nie była umową zlecenia i inną o podobnym charakterze, - art. 627 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 3531 k.c. poprzez ich wadliwe zastosowanie i ustalenie, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z umową o świadczenie usług, a nie z umową rezultatu (o dzieło) lub do niej zbliżonej, nie będącej podobną do umowy o świadczenie usług mimo, że zamiar i cel stron umowy był odmienny, w inny sposób wykonywały tę umowę, w treści umowy znajdują się wyraźnie postanowienia przeczące tym ustaleniom strony przeciwnej, a wskazujące na konkretny rezultat i uzależnienie zapłaty wynagrodzenia od jego osiągnięcia i przekazania go skarżącemu w stanie wolnym od wad. Skarżący wniósł ponadto o dopuszczenie dowodu z następujących dokumentów: 1) Umowy o dzieło 2) Raportu zbiorczego, 3) Kwestionariusza osobowego, 4) Dowodu wypłaty wynagrodzenia z tytułu umowy o dzieło na okoliczności zgodnego zamiaru i celu zawarcia umowy rezultatu w postaci sporządzenia i doręczenia kwestionariusza edukacji, sposobu wykonywania tej umowy przez strony, ustaleń i kwalifikacji umowy dokonanych przez NFZ w podobnych sprawach, wadliwego rozpoznania przez stronę przeciwną odwołania skarżącego, a tym samym istnienia podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi spółka M. rozwinęła podniesione zarzuty akcentując ponownie, że zarzut nieustalenia rezultatu umowy nie ma odniesienia do treści umowy, w której został on wyraźnie określony. Według strony, jasny jest również cel umowy. Jest nim wykonanie raportu zbiorczego, którego wykonanie było możliwe po uprzednim przeprowadzeniu edukacji. Według skarżącej, wykonawca był zobowiązany do dostarczenia zamawiającemu raport zbiorczy jako zmaterializowany dokument, wcześniej nieistniejący (§5 ust. 1). Zdaniem skarżącej, zarzut nieustalenia przedmiotu umowy nijak się ma do treści §1 ust. 1 w zw. z §2 ust. 2 umowy o dzieło, w której został on wyraźnie określony. Jasny jest również cel umowy. Jest nim wykonanie raportu zbiorczego, którego wykonanie było możliwe po uprzednim przeprowadzeniu edukacji. Wykonawca był zobowiązany do dostarczenia zamawiającemu raport zbiorczy jako zmaterializowany dokument, wcześniej nieistniejący (§5 ust. 1). Raport zbiorczy jest rezultatem z góry określonym w umowie i obiektywnie weryfikowalnym. Nie sposób wykonać raportu, nie zapraszając wcześniej pacjentów i nie uzyskując rezultatu w postaci zgody pacjentów na udział w programie. Pozostałe czynności mają charakter porządkujący i techniczny. Według skarżącej organ nieprawidłowo zdefiniował przedmiot umowy przyjmując (wadliwie), że jej przedmiotem był przeprowadzenie programu edukacyjnego, czy też osiągnięcie określonego poziomu wiedzy. Skoro celem umowy było osiągnięcie rezultatu w postaci uzyskania danych do raportu zbiorczego oraz jego doręczenia zamawiającemu, to nieprawdziwe jest kolejne ustalenie organu I instancji. Mianowicie umowa o dzieło miała, zdaniem organu, nie zobowiązywać wykonawcę do osiągnięcia określonego w niej celu. Takie twierdzenie stoi w rażącej sprzeczności z zapisem §6 ust. 6 umowy o dzieło. Zgodnie z tym postanowieniem zamawiającemu przysługiwało prawo do weryfikacji dostarczonych testów (ankiet). W przypadku ich wadliwości, a w szczególności, gdyby był niekompletny, nieczytelny lub nieprawidłowo lub niezgodnie ze stanem faktycznym wypełniony, to wówczas wykonawcy nie przysługiwałoby wynagrodzenie. Stosownie do §6 ust. 3 umowy wypłata wynagrodzenia zależna była od osiągnięcia rezultatu w postaci doręczenia zamawiającego w terminie niewadliwego raportu zbiorczego. Nieosiągnięcie rezultatu skutkowało odmową wypłaty wynagrodzenia. Zdaniem skarżącej, rezultat w postaci wykonania raportu zbiorczego zależał od indywidualnej inicjatywy i zaradności samego wykonawcy. Rezultat ten nie istniał wcześniej. Powstał dopiero, jako wynik wykonania dzieła. Skarżąca podkreśla, że wykonawca jest profesjonalistą i posiadał wystarczającą wiedzę i możliwości w wykonaniu dzieła. Jego późniejsze wykonanie zresztą potwierdza tylko ten fakt. Okoliczność ta także spełnia dodatkowy wymóg postawiony przez organ. Wykonawca ze względu na jego zawód i doświadczenie oraz możliwości (dostęp do pacjentów) cechował się szczególnymi właściwościami. Wybór osoby jako wykonawcy nie był więc przypadkowy. Przedmiot i charakter omawianej umowy o dzieło funkcjonuje na rynku farmaceutycznym. Umowa ta zatem podlega reglamentacji ustawy z dnia z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne, a w szczególności przepisom o reklamie produktów leczniczych i prowadzeniu badań związanych z produktami leczniczymi. Umowa ograniczona jest również zasadami wykonywania zawodu lekarza przewidzianych w ustawie z dnia z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz etyce zawodowej. Umowa zatem nie mogła być niezgodna z tymi wymogami, jej przedmiot nie mógł również obejmować świadczenia, których regulacje, ze względu na ochronę życia i zdrowia, są reglamentowane lub poddane szczególnym postępowaniom określonym w tych przepisach. Umowa o dzieło nie mogła wpłynąć zatem na procedurę leczniczą, stosowane leki czy też swobodę lekarza w podejmowaniu decyzji. Takie właściwości umowy nie podważają jej charakteru, jako umowy o dzieło. Są wynikiem przepisów bezwzględnie obowiązujących. Argumentacja ta dodatkowo wzmacnia charakter omawianej umowy, jako umowy o dzieło. Według spółki, omawiany rezultat ma charakter samoistny, niezależny od wykonawcy i stanowi dla zamawiającego i jego klienta samodzielną wartość w obrocie. Zamawiający bowiem na podstawie uzyskanych raportów zbiorczych sam dokonywał oceny statystycznej uzyskanych danych i sporządzał z tej czynności na rzecz własnego klienta raport z programu. W związku z tym zamawiający uzyskiwał wynagrodzenie. Bez otrzymania przez zamawiającego od swoich wykonawców dzieł w postaci kwestionariuszy nie mógłby wykonać swojego dzieła, a tym samym uzyskać od klienta wynagrodzenie. Według skarżącej, kwalifikacja stron umowy jako umowę o dzieło odzwierciedla ich zgodne zamiar i cel, skoro tak strony umowę tę wykonały. Wykonawca wykonał dzieła, osiągnął rezultaty, wystawiony został kwestionariusz osobowy, który pełnił funkcję rachunku, zamawiający zweryfikował dzieła poci względem wystąpienia w nich wad, odebrał dzieło i zapłacił umówione wynagrodzenie. W takiej sytuacji, zdaniem skarżącej, przedmiotowa decyzja zawiera wadliwe ustalenia i rozstrzygnięcie. Ocena taka nie uległa zmianie nawet wobec uchylenia decyzji organu I instancji, gdyż nastąpiło to nie z tych powodów, o których mowa w skardze, a ustalenia organu II instancji, nieprawidłowe, wiązałoby organ I instancji. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. 6. Na rozprawie w dniu [...] grudnia 2014r. Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. W niniejszej sprawie organ odwoławczy wydał decyzję o charakterze procesowym kasatoryjnym. Zgodnie z przepisem art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W rozpatrywanej sprawie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia uznał, że decyzja organu I instancji została wydana bez szczegółowego zbadania okresu, w którym Uczestnik postępowania był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Zgodnie z przepisem art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm.) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Z treści powyższego przepisu wynika zatem, że element stanu faktycznego tj. ustalenie okresu w jakim osoba – w tym przypadku – zleceniobiorca wykonał pracę na podstawie umowy zawartej z płatnikiem składek ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zdaniem Sądu organ prawidłowo uznał, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, 77 kpa) a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes NFZ wskazał na poszczególne postanowienia umowy opatrzonej datą 21 września 2010 r. oraz informację zawartą w Raporcie zbiorczym pochodzącą od [...] (w: strona 5 decyzji) zasadnie wskazując na istniejące wątpliwości w jakim okresie G. S. realizował sporną umowę. W ocenie Sądu, w tej spawie Prezes NFZ był obowiązany wydać decyzję na podstawie art. 138 § 2 kpa, gdyż w istocie organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie mogącym mieć bezpośredni wpływ na treść decyzji, co z kolei doprowadziłoby do sytuacji, że sprawa byłaby rozstrzygnięta w jednej instancji a więc z naruszeniem zasady dwuinstancyjności. Jak wynika z uzasadnienia omawianej decyzji, Prezes NFZ udzielił wytyczne dla organu I instancji dotyczących okoliczności, jakie trzeba wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, do czego był zobowiązany w świetle zd. 2 art. 138 § 2 kpa. Skarżąca nie kwestionuje zastosowania art. 138 § 2 kpa natomiast zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego. Tymczasem zaskarżona decyzja, mająca charakter kasacyjny nie stanowi bezpośredniej konsekwencji stosowania norm prawa materialnego. Wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 2 kpa poprzedza ocena dokonywana w kontekście przesłanek wymienionego przepisu, a więc zmierzająca do ustalenia czy postępowanie wyjaśniające wymaga uzupełnienia w całości lub w znacznej części. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 kpa Sąd nie jest władny odnosić się do meritum sprawy, gdyż wskutek uchylenia decyzji pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem. Z powyższych względów zarzuty strony sformułowane w skardze a dotyczące błędnej wykładni przepisów prawa cywilnego w związku z przepisami ustawy o świadczeniach w części dotyczącej zakwalifikowania spornej umowy jako umowy zlecenie nie mogą być uwzględnione (są przedwczesne na obecnym etapie postępowania). W niniejszej sprawie nie było podstaw do wyeliminowania z obrotu zaskarżonej decyzji, gdyż decyzja ta nie narusza art. 138 § 2 kpa z powodów podanych w części wstępnej niniejszych rozważań. Mając na uwadze powyższe skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ppsa.