VI SA/Wa 1562/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: k.p.a.) i art. 79 ust. 3 w zw. z art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm. - dalej: p.o.a.) oraz w zw. z art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy — Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy — Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 228, dalej – ustawa zmieniająca, nowela), po rozpoznaniu odwołania M. S. (skarżący) od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2009 r. utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich – Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia [...] listopada 2002 r. M. S. został wpisany na listę aplikantów adwokackich i po złożeniu ślubowania z dniem [...] stycznia 2003 r. rozpoczął aplikację adwokacką. Skarżący przystąpił do egzaminu adwokackiego w dniach [...], [...], [...] i [...], [...], [...] kwietnia 2007 r. otrzymując z niego ocenę niedostateczną. Do egzaminu poprawkowego, wyznaczonego na dni [...], [...], [...] i [...] grudnia 2007 r. natomiast nie przystąpił z przyczyn uznanych przez Komisję Egzaminacyjną za usprawiedliwione, bowiem przedstawił zwolnienie lekarskie. Następnie skarżący przystąpił do egzaminu adwokackiego przeprowadzonego w dniach [...] marca 2008 r. oraz [...], [...] i [...] kwietnia 2008 r., jednak odstąpił od zdawania z powodu złego samopoczucia, co Komisja Egzaminacyjna uznała za usprawiedliwione. Termin następnego egzaminu został wyznaczony na dni: [...], [...], [...] i [...] października 2008 r., ale M. S. złożył oświadczenie o nieprzystąpieniu do niego. W związku z powyższym, Okręgowa Rada Adwokacka w L. w dniu [...] października 2008 r. podjęła na mocy art. 79 ust 1 pkt 2 p.o.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 września 2005 r. w zw. art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. ustawy zmieniającej) – uchwałę o skreśleniu aplikanta adwokackiego M. S. z listy aplikantów Izby Adwokackiej w L. z dniem [...] października 2008 r. Podstawą podjęcia tej uchwały przez Okręgową Radę Adwokacką w L., w oparciu o § 38 Regulaminu aplikacji adwokackiej z dnia 13 czerwca 2003 r., było uznanie odstąpienia od egzaminu przez M. S. w dniach: [...], [...], [...] i [...] października 2008 r. za nieusprawiedliwione. Okręgowa Rada Adwokacka w L. wskazała, że z mocy art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, aplikanci adwokaccy wpisani na listę przed dniem wejścia w życie nowelizacji przystępują do egzaminu adwokackiego na dotychczasowych zasadach. Aplikanci tacy nie mogą przystąpić do egzaminu na nowych zasadach. M. S. wyczerpał przesłanki określone w art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 września 2005 r. W odwołaniu skarżący wskazał naruszenie art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą poprzez niewłaściwe jego zastosowanie. Skarżący podniósł, ze art. 5 ustawy zmieniającej stanowił, iż aplikanci adwokaccy już wpisani na listę zdają egzamin na zasadach dotychczasowych oraz, że sformułowanie to wyczerpuje zakres tej regulacji. Według skarżącego oznacza to, że pozostałe przepisy noweli mają bezpośrednie zastosowanie do dotychczasowych aplikantów, zatem w szczególności zmienione przepisy, odnoszące się np. do przebiegu aplikacji, regulują sytuację aplikantów od chwili wejścia w życie nowelizacji. Pogląd taki oznacza, że art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze w brzmieniu sprzed nowelizacji, stanowiący podstawę prawną zaskarżonej uchwały nie może mieć zastosowania do skarżącego, który przestał być już aplikantem, gdyż ukończył aplikację adwokacką. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu odwołania M. S. od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia [...] października 2008 r. w sprawie skreślenia z listy aplikantów adwokackich postanowiło jednogłośnie w głosowaniu tajnym zaskarżoną uchwalę utrzymać w mocy. W uzasadnieniu uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazano, że odwołanie M. S. nie zasługuje na uwzględnienie, a stanowisko prawne prezentowane przez niego nie znajduje uzasadnienia w świetle zastosowanych przepisów, zatem uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w L. została podjęta zasadnie. Skarżący złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym wniósł na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniu odwołania stwierdził, że dokonana przez Okręgową Radę Adwokacką w L. interpretacja art. 5 cytowanej ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. jest niedopuszczalną interpretacją rozszerzającą, zaś powoływanie się w tym zakresie na przepisy korporacyjne, w sytuacji, gdy daną kwestię reguluje ustawa jest nieuprawnione. Zdaniem skarżącego, art. 79 ust. 1 pkt p.o.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. odnosi się do aplikanta, którym skarżący przestał być z chwilą ukończenia aplikacji, czego dowodem jest fakt dopuszczenia go do egzaminu adwokackiego. Posiada on w chwili obecnej ustawowy status "osoby, która ukończyła aplikację adwokacką." Skarżący zarzucił, że zaskarżone uchwały jako podstawę rozstrzygnięcia powołują nieobowiązujące przepisy, więc należy uznać, że w sposób rażący naruszono prawo. W jego ocenie niedopuszczalnym jest stosowanie środków prawnych wobec osób, które nie są aplikantami. Ponadto skarżący podniósł, że zaskarżona uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymuje nieważną z mocy prawa uchwalę Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich, naruszając w sposób rażący prawo, a więc zasadne jest stwierdzenie nieważności uchwał Okręgowej Rady Adwokackiej w L. i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podzielił pogląd Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zawarty w uchwale z dnia [...] stycznia 2009 r. utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w L. w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich. Podkreślił, iż ustalony w sprawie stan faktyczny i prawny dał podstawę do uznania, że zaistniała przesłanka do podjęcia decyzji o skreśleniu M. S. z listy aplikantów adwokackich z powodu nieprzystąpienia do egzaminu adwokackiego przez skarżącego bez usprawiedliwionej przyczyny, a zatem Okręgowa Rada Adwokacka w L., skreślając M. S. z listy aplikantów, działała zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze (w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 30 czerwca 2005 r.). jak również uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej została oparta na obowiązujących przepisach prawa. Powyższą decyzję M. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i innych ustaw - Dz. U. Nr 163 poz. 1361 - w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 149 poz. 1075 - poprzez niewłaściwą interpretację i zastosowanie tego przepisu. art. 79 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym ww. ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i innych ustaw poprzez akceptację zastosowania nieobowiązującej już treści tego przepisu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W jego ocenie - z chwilą wejścia w życie ustawy zmieniającej stała się ona prawem powszechnie obowiązującym, czyli uregulowała "przyszłość" co skutkowało, że w zakresie określonym tą ustawą nie można było stosować przepisów obowiązujących przed tą nowelizacją. Wyjątek od tej zasady stanowił art. 5 tejże ustawy, który stanowił: " Aplikanci adwokaccy, radcowscy, notarialni, których termin egzaminu zawodowego przypada w 2005 r. przystępują do egzaminu na dotychczasowych zasadach ". Wskazał, iż wymieniony art. 5 został znowelizowany ustawą z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającą ustawę - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw - Dz. U. z dnia 22 sierpnia 2006 r. Nr 149 poz. 1075 - i wszedł w życie z upływem 14 dni od dnia ogłoszenia, tj. 6 września 2006 r. Art. 1 tej ustawy stanowił : " Aplikanci adwokaccy, radcowscy, notarialni wpisani na listę aplikantów przed datą wejścia w życie ustawy przystępują do egzaminu zawodowego na dotychczasowych zasadach". Jakkolwiek treść ( art. 5 i art. 1 ww. ustaw ) różni się pod względem podmiotowym, to jednak oba te przepisy dają podmiotom w nich wymienionym prawo (możliwość ) zdawania egzaminu zawodowego na dotychczasowych zasadach, czyli przed komisją samorządu (adwokackiego, radcowskiego czy notarialnego). Skarżący przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie K 6/06 ( pkt 9 uzasadnienia). Zdaniem skarżącego pogląd w nim zawarty jednoznacznie świadczy, że art. 5 cyt. wyżej ustawy reguluje jedynie kwestię egzaminu zawodowego. Oznacza to, że pozostałe przepisy znowelizowanej ustawy obowiązywały od daty wskazanej w/w ustawach, co nakładało na organy obowiązek ich stosowania. Ponadto podniósł, iż nielogicznym byłoby skreślenie z listy aplikantów osobę, która ukończyła aplikację i z mocy prawa przestała już być aplikantem. Taką osobę ustawodawca określa jako " osobę , która ukończyła aplikację ". Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada przy tym celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oceniając skargę M. S. pod kątem powyższych kryteriów, Sąd uznał, iż nie jest ona zasadna. W pierwszej kolejności – odnosząc się do sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia art. 5 ustawy zmieniającej, należy stwierdzić, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. ( sygn. akt: K 6/06) zajął stanowisko w przedmiocie zgodności omawianego przepisu z Konstytucją RP. Mianowicie, w pkt 9 uzasadnienia, zatyt.: Kwestia zasad przeprowadzania egzaminu adwokackiego w 2005 r. i 2006 r. (zagadnienia intertemporalne i zasada równości), stwierdził, co następuje: "Trybunał Konstytucyjny rozpatrzył również zarzut naruszenia przez art. 5 ustawy nowelizującej zasad wynikających z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wnioskodawca uzasadnia ten zarzut twierdzeniem, że kwestionowany przepis prowadzi do nierównego traktowania osób będących w tej samej sytuacji prawnej (aplikantów adwokackich odbywających ostatni rok aplikacji). Przewiduje bowiem zdawanie przez część z nich egzaminu adwokackiego na zasadach obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej ustawę - Prawo o adwokaturze, przez część zaś na zasadach określonych w ustawie nowelizującej. Sformułowany tu zarzut nie jest - w ocenie Trybunału - zasadny. Ustawa nowelizująca jednoznacznie odróżniła aplikantów adwokackich (a także radcowskich i notarialnych), których termin egzaminu zawodowego przypada na rok 2005, od pozostałych przystępujących do egzaminu, którego termin jest późniejszy. Do pierwszej grupy przystępujących do egzaminu nakazuje stosować zasady dotychczasowe, do drugich - zasady po nowelizacji. Ustawodawca ma prawo określić termin wejścia w życie ustawy nowelizującej i moment, od którego jest ona stosowana. Zbiorowość aplikantów adwokackich, którym termin egzaminu przypadł na rok 2005, może być traktowana jako odmienna od zbiorowości aplikantów, dla których termin egzaminu przypada na okres po 31 grudnia 2005 r. Do obu tych grup aplikantów mogą być zastosowane zróżnicowane zasady przeprowadzania egzaminu". Należy dodać, iż po zapadnięciu ww. wyroku Trybunału art. 5 ustawy zmieniającej uległ nowelizacji, na mocy której uległo zmianie kryterium zastosowania "przepisów dotychczasowych" w stosunku do aplikantów w zakresie przepisów regulujących egzamin zawodowy. Dotychczas stanowiła je data przypadającego egzaminu zawodowego: 2005 r.; na mocy ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. (Dz.U. Nr 149 poz. 1075) kryterium tym stała się data wpisu na listę aplikantów (przed datą wejścia w życie ustawy). Przepis w tym ostatnim brzmieniu miał zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Sąd podziela pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż zarówno organy samorządowe, jak i Minister Sprawiedliwości, obowiązane były stosować dotychczasowe przepisy regulujące kwestie związane z egzaminem adwokackim w stosunku do skarżącego M. S. Należy do nich w szczególności art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. w wersji sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą zmieniającą, przewidujący sankcję w postaci skreślenia aplikanta adwokackiego z listy wskutek nieprzystąpienia bez usprawiedliwionej przyczyny do egzaminu adwokackiego w ciągu trzech miesięcy od zakończenia aplikacji adwokackiej lub do ponownego egzaminu w terminie ustalonym przez okręgową radę adwokacką. Bezspornym w sprawie jest fakt, iż w niniejszej sprawie skarżący został wpisany na listę pod rządami ustawy prawo o adwokaturze sprzed nowelizacji, oraz, że podstawą faktyczną skreślenia go z listy aplikantów przez organ samorządu (ORA w L.) była okoliczność jego niestawiennictwa na wyznaczonym terminie egzaminu poprawkowego. Skarżący wskazując na konieczność zastosowania nowych przepisów p.o.a. z dniem 10 września 2005 r. powołuje się na argument , iż w tej dacie, stanowiącej datę wejścia w życie noweli, brak było po jego stronie przymiotu "aplikanta adwokackiego" z uwagi na ukończenie ustawowego okresu aplikacji adwokackiej. Powyższa argumentacja nie zasługuje na aprobatę. Status aplikanta adwokackiego trwa nadal, pomimo upływu ustawowego okresu aplikacji. Świadczy o tym chociażby treść art. 79 ust. 1 pkt 2, nakładającego na aplikanta (a nie na "osobę, która ukończyła aplikację") obowiązek przystąpienia do egzaminu adwokackiego w terminie trzech miesięcy od zakończenia aplikacji adwokackiej. Z uwagi na powyższe, Sąd doszedł do przekonania o prawidłowym zastosowaniu przepisów prawa materialnego w stosunku do skarżącego. Zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] lipca 2009 r. oraz poprzedzające ją uchwały organów korporacji adwokackiej pozostają w zgodzie z obowiązującym porządkiem prawnym. W związku z powyższym na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.