VI SA/Wa 1609/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] marca 2008 r. i Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z [...] stycznia 2008 r.; 2. stwierdza, że uchylona decyzja i uchwały nie podlegają wykonaniu. VI SA/Wa 1609/08 Uzasadnienie M. T. w dniu [...] listopada 2007 r. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z wnioskiem o wpisanie na listę adwokatów. Wniosek swój uzasadniał tym, że przez okres niespełna dziewięciu lat pracował jak prokurator Prokuratury Rejonowej w O. Stosunek pracy w Prokuraturze Rejonowej w O. ustał z dniem [...] grudnia 2006 r. na skutek zrzeczenia się przez M.T. stanowiska prokuratora w związku z powołaniem do pełnienia funkcji w organach państwowych. Z tą datą M.T. został zatrudniony w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w którym to organie pozostawał w zatrudnieniu w dacie złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] Uchwałą z dnia [...] stycznia 2008 r. w głosowaniu tajnym jednomyślnie odmówiła M. T. wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu uchwały, wskazując na przepisy art. 65 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) - dalej powoływanej jako ustawa - stwierdzono, iż objęcie przez M.T. stanowiska w organach ścigania (w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego) stanowiło negatywną przesłankę do uwzględnienia wniosku o wpis. Od powyższej uchwały M.T. złożył odwołanie domagając się jej uchylenia i zarządzenia wpisu. W ocenie skarżącego uchwała została podjęta z rażącym naruszeniem przepisów art. 65 pkt 1 i art. 68 ust. 4 ustawy. Jak bowiem podkreślał fakt zatrudnienia w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego nie stwarzał żadnej przeszkody do uwzględnienia jego wniosku. Powołanie się przez organ samorządu zawodowego na przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy było niewłaściwe, gdyż przepis ten, znajdując się w Dziale VI ustawy, dotyczy skreślenia z listy adwokatów i nie stanowi dodatkowej przesłanki, którą należałoby wziąć pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o wpis. Jednocześnie skarżący podkreślał, iż z dniem [...] stycznia 2008 r. nie zajmuje wskazanego w załączonych dokumentach stanowiska w ABW, bowiem uległo ono likwidacji, a w toku postępowania administracyjnego wyrażał możliwość rezygnacji z zatrudnienia w tym organie, jeżeli zostałby wpisany na listę adwokatów. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na posiedzeniu [...] marca 2008 r. w głosowaniu tajnym pojęło uchwałę jednogłośnie utrzymującą zaskarżoną uchwałę w mocy. Prezydium NRA stwierdziło, iż usytuowanie przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy w Dziale VI ustawy nie zmienia faktu, iż nie można było uwzględnić wniosku M.T. Dokonanie bowiem wpisu na listę adwokatów spowodowałoby (niejako automatycznie) powstanie obowiązku skreślania wnioskodawcy z tej listy z powodu faktycznego jego zatrudnienia w organach ścigania w dacie wpisu. M.T. odwołał się od tej uchwały do Ministra Sprawiedliwości żądając jej uchylenia i zarządzenia wpisu. Uchwale zarzucił rażące naruszenie art. 65 pkt 1 i art. 72 ust. 2 pkt 4 ustawy. Zdaniem skarżącego działanie organów samorządu adwokackiego należałoby również rozpatrywać w kategoriach czynu zabronionego określonego w art. 231 § 1 k.k. jako działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Odmowa wpisu na listę adwokatów, uzasadniana faktem zatrudnienia skarżącego w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest, w jego ocenie, rażącym naruszeniem prawa. W dalszych wywodach zawartych w odwołaniu podniesiono argumenty powołane w odwołaniu od uchwały ORA w [...]. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] maja 2008 r., uznając odwołanie za bezzasadne, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Podzielając stanowiska Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej Minister Sprawiedliwości stwierdził, że przepis art. 65 ustawy należy interpretować w związku z innymi przepisami, tj. art. 4b ust. 1 pkt 1 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy, pomimo tego, że znajdują się one w innych działach ustawy Prawo o adwokaturze. M. T. pracuje na podstawie umowy o pracę na stanowisku funkcjonariusza Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, która zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. Nr 74, poz. 676 ze zm.) w związku z art. 298 § 1 w związku z art. 311 i art. 312 Kodeksu postępowania karnego, jest organem ścigania. Z tych względów, dopóki spełnia którąkolwiek z przesłanek wskazanych przez przepisy art. 4b ust. 1 pkt 1 lub w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy, nie może być wpisany na listę adwokatów. Na decyzję Ministra Sprawiedliwości M. T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji bądź jej uchylenia lub jej zmiany oraz uchylenia uchwał Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Zaskarżonej decyzji i uchwałom zarzucił rażące naruszenie prawa, w tym art. 65, art. 66, art. 68 ust. 4 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze. W ocenie skarżącego wszystkie organy administracji dopuściły się dowolnej i bezzasadnej interpretacji przepisów ustawy. Skarżący, podobnie jak w odwołaniach podkreślał, że ustawa Prawo o adwokaturze nie zakazuje dokonania wpisu na listę adwokatów funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W związku z tym odmowa wpisu jest dyskryminowaniem skarżącego i rażąco narusza prawo. Ponownie podkreślano, iż przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy jest usytuowany w innym jej dziale niż pozostałe przepisy powoływane w decyzji i uchwałach, co przesądza o braku podstaw do jego zastosowania. Nadto Okręgowa Rada Adwokacka w [...] mogła odmówić wpisu jedynie w przypadkach określonych w art. 68 ust. 4 ustawy, a żaden z tych przypadków nie zachodził. Zdaniem skarżącego nie ma żadnego uzasadnienia prawnego, by przed wpisem na listę adwokatów zrzekł się stanowiska zajmowanego w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Należy bowiem odróżnić dwie sytuacje - nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata oraz wykonywanie tego zawodu. Jak wywodził, nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata nie powoduje automatycznie obowiązku wykonywania tego zawodu. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 w/w ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz uchwał samorządu adwokackiego były przepisy art. 4b ust. 1 pkt 1 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze. Zgodnie z art. 4b ust. 1 pkt 1 tej ustawy adwokat nie może wykonywać zawodu jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Natomiast przepis art. art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy stanowi, iż okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Oba z przytoczonych przepisów, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, nie miały zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Przesłaną bowiem do ich zastosowania jest to, że muszą odnosić się do osoby już wpisanej na listę adwokatów, gdyż dotyczą "adwokata", a nie osoby predestynującej do tego zawodu (starającej się o wpis na listę adwokatów). Natomiast zgodnie z art. 69 ust. 2 ustawy wpis na listę adwokatów (...) uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się wpisowi w terminie 30 dni (...). W myśl art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy adwokat nie może wykonywać zawodu adwokata jeżeli pozostaje w stosunku pracy, jeżeli natomiast już będąc adwokatem obejmie stanowisko w organach ścigania, okręgowa rada adwokacka ma obowiązek skreślić tego adwokata z listy adwokatów (art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy). Ten ostatni z wymienionych przepisów ma zastosowanie do sytuacji odmiennej od tej, która występuje w sprawie. Dotyczy ona osoby, która będąc adwokatem zmieniła zawód obejmując stanowisko w organach ścigania, natomiast skarżący będąc funkcjonariuszem w organie ścigania chce zmienić zawód przez przystąpienie do Palestry. W tych okolicznościach nie można wyprowadzać z omawianego przepisu odmiennej treści jego hipotezy od tej, która jest w nim ustalona. Nadto należy stwierdzić, iż przepis ten nie stanowi dodatkowej przesłanki warunkującej wpis na listę adwokatów (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 stycznia 2007 r. - sygn. akt VI SA/Wa 2051/06). Ponieważ M. T. nie został wpisany na listę adwokatów, a więc nie stał się adwokatem, oba z wymienionych przepisów nie mogły stanowić podstawy do odmowy merytorycznego rozpatrzenia jego wniosku. Nie pozostawał bowiem w stosunku pracy jako adwokat, a także nie zatrudnił się, będąc adwokatem, w organach ścigania. W tych warunkach organy korporacji adwokackiej powinny rozpatrzeć wniosek M.T. Podjęcie natomiast uchwały pozytywnej dla skarżącego i po jej uprawomocnieniu się, ewentualnie w dalszej kolejności może skutkować koniecznością zbadania czy nie wystąpią przesłanki uniemożliwiające wykonywania przez niego zawodu adwokata. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.