VI SA/Wa 168/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka, Sędziowie WSA Maria Jagielska /spr./, asesor WSA Izabela Głowacka - Klimas,, Protokolant Aleksandra Borowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi K. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2001 r. Nr bez numeru w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...] - oddala skargę VI SA /Wa 168/04 Uzasadnienie W związku z opublikowaniem w nr [...] Monitora polskiego z dnia [...] marca 1999r. nazwiska adwokata K. K. jako pełniącego służbę w organach bezpieczeństwa Państwa, tajnego współpracownika organów Bezpieczeństwa Państwa, uchwałą z dnia [...] kwietnia 2000r. Okręgowa rada Adwokacka w [...] wszczęła wobec K. K. postępowanie w trybie art. 74 ustawy z dnia 26 maja 1982r. – Prawo o adwokaturze ( p.o a. ) z powodu ujawnienia czynu popełnionego przed wpisem na listę adwokatów, który nie był znany Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] w chwili wpisu, a stanowiłby przeszkodę do wpisu. Pismem z dnia [...] maja 2000r. K. K. prosił o przyjęcie wyjaśnień złożonych przed zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego ORA w [...] dnia [...] lutego 2000r. Powtórzył, że jego kontakty z szeroko pojętymi organami bezpieczeństwa Państwa nie były skierowane i nie prowadziły do działań wymierzonych przeciwko osobom lub organizacjom. Nadto, podniósł iż wpis na listę adwokatów nastąpił w czasie, gdy fakt kontaktów z organami bezpieczeństwa Państwa pozostawał, zaś po wejściu w życie ustawy lustracyjnej w części dotyczącej okoliczności i przebiegu tychże kontaktów, pozostaje nadal tajemnicą państwową. Zatem zarzut nieujawnienia kontaktów nie może się ostać, gdyż w dacie wpisu na listę adwokatów nie istniał przewidziany ustawą tryb podania Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] do wiadomości zaistnienia kontaktów z organami bezpieczeństwa. Uchwałą z dnia [...] września 2000r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] postanowiła skreślić adwokata K. K. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. W uzasadnieniu uchwały powołano się na uchwałę Nr [...] Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 1999r. na mocy której uznano pracę i służbę adwokatów w organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944 – 1990 oraz tajną i świadomą współpracę z tymi organami za sprzeniewierzenie się podstawowym zasadom moralnym oraz najbardziej fundamentalnym zasadom etyki adwokackiej. W związku z faktem opublikowania nazwiska adwokata K. K. w Monitorze Polskim jako tajnego i świadomego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa w latach 1982 – 1989 podjęto postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego ustalono, że K. K. podjął współpracę przed uzyskaniem wpisu na listę adwokatów. Ustalenie to stanowiło podstawę do podjęcia uchwały o wszczęciu postępowania w trybie art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze, a następnie po ustaleniu że adwokat K. K. nie poinformował ORA przy ubieganiu się o wpis na listę adwokatów o podjęciu współpracy z organami bezpieczeństwa państwa stanowiło podstawę do skreślenia go z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Na skutek złożonego odwołania od powyższej uchwały, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] lipca 2001r. postanowiło odwołanie pozostawić bez uwzględnienia. W uzasadnieniu uchwały przywołano art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze, który reguluje sytuację szczególną, gdy czyn popełniony przez adwokata przed wpisem na listę adwokatów stanowiący przeszkodę do wpisu, nie był znany okręgowej radzie adwokackiej w chwili tego wpisu. Zainteresowany przyznał, że w latach 1982 – 1985 był tajnym i świadomym współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 1, art. 2 i art. 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne tzw. ustawy lustracyjnej ( Dz. U. nr 42, poz. 428 ze zmianami ). Fakt tajnej i świadomej współpracy przez zainteresowanego z organami bezpieczeństwa państwa nie był znany organom samorządu adwokackiego w chwili wpisu na listę adwokatów. Motywy dla których zainteresowany podjął współpracę są nieistotne dla sprawy, o ile nie stanowią okoliczności wymienionych w art. 18a ust. 4 ustawy lustracyjnej i nie są przedmiotem określonego w tym przepisie postępowania. Przywołano uchwałę nr [...] Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 1999r. w której wyrażono pogląd, że tajna i świadoma współpraca adwokatów z organami bezpieczeństwa państwa w latach 1944 – 1990 sprzeniewierzała się podstawowym zasadom moralnym natomiast tajna i świadoma współpraca równoczesna z wykonywaniem zawodu adwokata stanowiła ponadto sprzeniewierzenie się najbardziej fundamentalnym zasadom etyki adwokackiej. Wskazano, że skreślenie z listy adwokatów w trybie art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze, gdzie przepis ten zamieszczony jest w dziale VI ustawy "Skreślenie z listy adwokatów" nie ma nic wspólnego z postępowaniem dyscyplinarnym zamieszczonym w dziale VIII ustawy p.o a. Odrębność obu postępowań dotyczy też przedawnienia przewidzianego art. 88 ustawy p.o a. Przepis art. 74 p.o a. nie zakreśla żadnych ograniczeń czasowych, gdyż może ujawnić się w każdym czasie. Użyte w treści art. 74 wyrażenie ustawowe " w związku z czynem popełnionym przed wpisem na listę" należy odnieść do innego wyrażenia ustawowego z art. 65 pkt 1 p.o a. " swym dotychczasowym zachowaniem" jako pozostające ze sobą w ścisłym związku. Za czyny oceniane przez pryzmat art. 65 pkt 1 p.o a. adwokat nie ponosi odpowiedzialności dyscyplinarnej, a są one oceniane według reguł określonych w art. 74 p.o a. W obszernej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący K. K. podniósł, iż zaskarżona uchwała zapadła na podstawie pozostającego w sprzeczności z art. 30, 32, 45 ust. 1 i 78 Konstytucji RP przepisu art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze i wniósł o jej uchylenie. Orzeczeniem z dnia 29 kwietnia 2003r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały i poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2000r. Sąd uznał za niezasadny zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 74 ustawy z dnia 26 maja 1982r. – Prawo o adwokaturze. Nie podzielił też poglądu skarżącego, że złożenie przez niego prawdziwego oświadczenia lustracyjnego nie mogło być podstawą postępowania z art. 74 ustawy p.o a. Sąd w rozpatrywanej sprawie dopatrzył się jednak naruszenia art. 107 § 1 Kpa. Zgodnie z tym przepisem decyzja powinna zawierać podpis z podaniem imienia, nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji, a zaskarżone uchwały miały w istocie charakter decyzji administracyjnych. W przypadku decyzji organu kolegialnego podpis powinien być złożony przez wszystkich członków organu kolegialnego, a zaskarżone uchwały nie zostały podpisane przez cały skład orzekający. Uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] została podpisana przez dziekana tej Rady, a uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackie została podpisana przez Prezesa NRA oraz sekretarza. Stanowi to rażące naruszenie prawa tj. art. 107 § 1 Kpa. Ponadto, Sąd stwierdził również rażące naruszenie art. 138 Kpa. przez zastosowanie nie przewidzianego tym przepisem "pozostawienia odwołania bez uwzględnienia". W wyniku rewizji nadzwyczajnej złożonej od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego RP Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 12 grudnia 2003r. sygn. akt III RN 133/03 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał, że nieuzasadniony jest sformułowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku NSA zarzut rażącego naruszenia art. 107 § 1 Kpa. Oba rozstrzygnięcia organów kolegialnych adwokatury, czyli podjęta na podstawie art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze uchwała Okręgowej rady Adwokackiej w [...] o skreśleniu z listy adwokatów oraz uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, mocą której "pozostawiono odwołanie bez uwzględnienia", podjęte i sformułowane zostały w sposób, który czyni zadość wymaganiom decyzji administracyjnych, o których mowa w art. 107 § 1 Kpa. w tym także wymogowi dotyczącemu "podpisu decyzji administracyjnej". Oba uwierzytelnione wyciągi z protokołu zawierające odpisy uchwał kolegialnych organów adwokatury ( podpisany przez dziekana ORA w [...] oraz przez kierownika biura wyciąg z protokołu posiedzenia tej Rady, obejmujący treść uchwały o skreśleniu z listy adwokatów oraz podpisany przez Prezesa NRA i sekretarza tej rady wyciąg z protokołu posiedzenia obejmujący treść uchwały ) zostały sporządzone i doręczone zainteresowanemu adwokatowi w sposób zgodny z wymaganiem określonym w art. 109 § 1 Kpa. Istotne jest, że oba rozstrzygnięcia dotyczyły adwokata jako członka korporacji. Był on więc związany zasadami procesowania organów korporacyjnych, znał je i uznawał za zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym, co było zapewne przyczyną dla której nie podniósł zarzutu naruszenia art. 107 § 1 i 109 § 1 Kpa. Sąd Najwyższy stwierdził także, że nieuzasadniona jest ocena sformułowana w uzasadnieniu wyroku NSA dotycząca rażącego naruszenia art. 138 Kpa. Nieużycie przez Prezydium NRA w podjętej przez nią uchwale ustawowego zwrotu " postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę" i zastosowanie w to miejsce zwrotu "postanowiło odwołanie pozostawić bez uwzględnienia" nie może zostać uznane za rażące naruszenie prawa, bowiem z treści uzasadnienia jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcie Prezydium zapadło w wyniku merytorycznego rozpatrzenia odwołania. Pismem skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, właściwego do ponownego rozpoznania sprawy, skarżący podtrzymał w całej rozciągłości argumentację i wnioski sprecyzowane w skardze skierowanej do NSA w dniu 28 sierpnia 2001r. W skardze wskazywał na sprzeczność art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze z art. 30, 32, 45 ust. 1 i 78 Konstytucji RP, na sprzeczność zaskarżonej uchwały Prezydium NRA z art. 7 Kpa. poprzez przyjęcie sprzecznej z zasadami praworządności wykładni nie dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść skarżącego, na sprzeczność zaskarżonej uchwały Prezydium NRA z ustawą lustracyjną oraz na sprzeczność zaskarżonej uchwały z uchwałą nr [...] NRA i z art. 12 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Wniósł o przyjęcie jako wywód prawny skarżącego wniosek o rażącym naruszeniu art. 107 § 1 Kpa. i art. 138 Kpa. w konsekwencji czego uchwały ORA w [...] i Prezydium NRA powinny ulec uznaniu za nieważne. Pismem z dnia [...] czerwca 2004r. skarżący podniósł, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ). Dodał także dołączając decyzję ORA w [...], że w identycznym stanie faktycznym i prawnym wobec skarżącego zastosowano prawo w sposób odmienny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przedmiotem rozpoznania wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zaskarżone rozstrzygnięcie i postępowanie, w którym zostało ono wydane. Skarga nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest związany orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2003r. wydanym w wyniku wniesionej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, w trybie art. 57 § 2 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zmianami ), od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, rewizji nadzwyczajnej. Orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło pod rządami ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, która w sprawach nią nieuregulowanych odsyłała do wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i w pozostałym zakresie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego – art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ). Zgodnie z art. 39317 Kpc. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Tak więc sprawa, w której orzekł w wyniku rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy, przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dacie obowiązywania przepisów ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, winna zostać rozpatrzona przez ten sąd z zachowaniem rygoru związania wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy. Ponieważ postępowanie w sprawie, w której skarga została wniesiona przed dniem 1 stycznia 2004r. nie zostało zakończone, sprawa rozpoznawana jest, na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ), przez właściwy w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie oznacza to jednak, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przestaje być związany wykładnią prawa dokonaną w rozpatrywanej sprawie przez Sąd Najwyższy. Należy bowiem zważyć, że zasada związania sądu, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, orzeczeniem kasacyjnym obowiązująca pod rządami ustawy – o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, obowiązuje również obecnie i wynika z art. 190 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze nieprzerwany byt procesowej reguły związania sądu ponownie rozpoznającego sprawę wykładnią prawa dokonaną przed dniem 1 stycznia 2004r. w wyniku rewizji nadzwyczajnej przez Sąd Najwyższy, a obecnie w wyniku skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz przy uwzględnieniu faktu, iż brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że wydany przez Sąd Najwyższy wyrok nie obowiązuje, należy stwierdzić że zaskarżonym uchwałom samorządu adwokackiego nie można zarzucić rażącego naruszenia art. 107 § 1 Kpa. a także art. 138 Kpa. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonych uchwał. Jako niezasadny należy ocenić zarzut skarżącego naruszenia art. 74 ustawy z dnia 26 maja 1982r. – Prawo o adwokaturze. Przepis ten stanowi, że okręgowa rada adwokacka może skreślić adwokata z listy adwokatów w związku z czynem popełnionym przed wpisem na listę, jeżeli czyn ten nie był znany okręgowej radzie w chwili wpisu, a stanowiłby jego przeszkodę. Jak już zauważono we wcześniejszych orzeczeniach NSA użyte w przywołanym przepisie słowo "czyn" należy oceniać przez pryzmat art. 65 pkt 1 p.o a., co prowadzi do wniosku, że chodzi tu nie o czyn w rozumieniu prawa karnego, gdyż taki czyn z reguły powoduje odmowę wpisu, ale także inne czyny rozumiane jako zachowanie, postępowanie, które należy ocenić jako moralne niskie czy nieetyczne ( wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001r. II SA 725/00 ). Czynu, o który stanowi art. 74 p.o a. nie należy również rozumieć jako przewinienia, za które adwokaci i aplikanci adwokaccy ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną przewidzianą w dziale VIII ustawy – Prawo o adwokaturze. Jak już wyżej stwierdzono, czyn o którym stanowi art. 74 p.o a. należy rozumieć jako zachowanie, postępowanie, które nie może być ocenione pozytywnie i które spowoduje przekonanie okręgowej izby adwokackiej, że osoba dopuszczająca się takiego zachowania nie jest nieskazitelnego charakteru oraz nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i która w związku z tym nie może być adwokatem. Wobec osób ubiegających się o wpis, taka wiedza i przekonanie okręgowej rady adwokackiej w dacie składania i rozpatrywania wniosku o wpis na listę adwokatów powodować muszą odmowę wpisu, a wiedza i przekonanie o czynie dotyczącym adwokata powodować może skreślenie z listy adwokatów. W rozpatrywanej sprawie Okręgowa Rada Adwokacka w [...] skreśliła skarżącego z listy adwokatów, oceniając jego współpracę jako czyn, który kłóci się z wymogami nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania dającego rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód adwokata. Naczelna Rada Adwokacka utrzymała tę decyzję w mocy. Nie można zarzucić rozstrzygnięciom organów samorządu adwokackiego naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 74 ustawy – prawo o adwokaturze tylko dlatego, że wykorzystuje jako podstawę prawną obowiązujący przepis prawa, który funkcjonował i był wcześniej wykorzystywany, również w czasie gdy skarżący wykonywał zawód adwokata. Również chybiony jest zarzut sprzeczności zaskarżonej uchwały z ustawą z dnia 11 kwietnia 1997r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne – tzw. ustawą lustracyjną ( Dz. U. z 1999r. nr 42, poz. 428 ze zmianami ). Podstawą zaskarżonych rozstrzygnięć samorządu adwokackiego jest art. 74 p.o a.. "Treść tego przepisu w żaden sposób nie odnosi się do problemu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944 – 1990, a jego powiązanie z ustawą lustracyjną nie ma charakteru normatywnego, lecz jedynie faktyczny" ( postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2002r.r. ; SK 28/01, OTK-A 2002/3/38 ). Mając powyższe na uwadze, nieuprawnionym jest wywodzenie sprzeczności zaskarżonych rozstrzygnięć z ustawą, która w żaden normatywny sposób nie jest powiązana z tymi rozstrzygnięciami. Sąd nie podzielił też przekonania skarżącego, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ), bowiem wskutek orzeczenia Sądu Najwyższego, które ma charakter kasacyjny, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2003r. przestał obowiązywać. Nie można więc twierdzić, że wyrażona w nim ocena prawna, którą zakwestionował Sąd Najwyższy, wiąże wojewódzki sąd administracyjny rozpatrujący sprawę. Mają powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) oddalił skargę.