VI SA/Wa 1690/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych oddala skargę VI SA/Wa 1690/07 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] lipca 2007 roku nr [...] Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 311 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zmianami) i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522) w związku z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP sprzeciwił się wpisowi J. S. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. Rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i wywody prawne: J. S. (dalej strona skarżąca) zwróciła się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. z wnioskiem o wpisanie jej na listę radców tej Izby. Po przeprowadzeniu postępowania Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w B. uchwałą z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] odmówiła wpisania na listę radów prawnych strony skarżącej. Uzasadniając swoje stanowisko organ stwierdził, że strona skarżąca ukończyła Wydział Prawa na [...] w 2003 r. W 2006 r. ukończyła aplikację sądową w okręgu Sądu Okręgowego w B. Obecnie przygotowuje pracę doktorską z zakresu prawa podatkowego. W uzasadnieniu uchwały, organ powołał się na brzmienie art. 24 i 25 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zmianami) - zwana dalej "ustawą o radcach prawnych". W świetle przywołanych przepisów, uznał, że strona skarżąca posiada doświadczenie zawodowe obejmujące wąski zakres prawa w szczególności prawa procesowego, cywilnego i administracyjnego. Nabytej wiedzy nie uzupełniała w wystarczającym stopniu oraz nie miała praktyki w zakresie występowania przed organami sądowymi i administracyjnymi. Tym samym nie daje ona rękojmi do prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Od uchwały ROIRP w B. skarżąca złożyła odwołanie, w którym wskazała, że wiedza uzyskana w toku aplikacji sądowej nie obejmuje wąskiego zakresu prawa. Wręcz przeciwnie, przygotowanie do egzaminu sędziowskiego wymaga znajomości wielu gałęzi prawa, co wynika z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej (Dz. U. Nr 154, poz. 1283). Ponadto podniosła, że organ nie wziął pod uwagę faktu przygotowywania opinii w audytach dotyczących możliwości wdrażania elastycznych form zatrudnienia, jak również faktu przygotowywania pracy doktorskiej z zakresu prawa podatkowego. W wyniku rozpoznania odwołania, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] uchyliło uchwałę Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. z dnia [...] grudnia 2006 r. i wpisała J. S. na listę radców prawnych. W uzasadnieniu uchwały organ wskazał, że sprawę administracyjną należy rozpoznać według stanu faktycznego istniejącego w dniu jego wszczęcia. Stan prawny obowiązujący w niniejszej sprawie nie uległ zmianie o tyle, że na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522) moc prawna niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym nowelą czerwcową utrzymana została, z uwagi na "ochronę interesów w toku" do dnia 31 grudnia 2006 r. Biorąc również pod uwagę orzecznictwo sądów administracyjnych organ stwierdził, że należy uchylić uchwałę odmawiającą wpisania strony skarżącej na listę radców prawnych. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] sprzeciwił się wpisaniu strony skarżącej na listę radców prawnych. W uzasadnieniu uchwały powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522), orzekający o niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie stawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz., 1361 ze zmianami). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że samorząd radcowski może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania tego zawodu. Przesłankami oceny winny być, w szczególności czas trwania aplikacji i zakres przedmiotowy szkolenia. Odzwierciedleniem tego wyroku ją podjęte przez sąd administracyjny orzeczenia Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie. Natomiast, jak wskazał Minister Sprawiedliwości, w przedmiotowej sprawie Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w podjętej uchwale nie odniosło się praktyki zawodowej strony skarżącej po złożeniu egzaminu sędziowskiego, a tym samym do rękojmi wykonywania zawodu radcy prawego. Rozpoznając niniejszą sprawę, organ przedstawił praktykę zawodową strony skarżącej. Podkreślił, że strona skarżąca we wrześniu 2006 r. zdała egzamin sędziowski. Po ukończeniu aplikacji wykonywała opinie prawne na zlecenie dotyczące możliwości wdrożenia elastycznych form zatrudniania. W momencie podejmowania decyzji w tej sprawie strona skarżąca jest również doktorantką na Wydziale Prawa w B. W ocenie organu, strona skarżąca nie ma więc odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, która pozwalałaby na uzyskanie wpisu na listę radców prawnych. Na decyzję Ministra Sprawiedliwości J. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie. W skardze strona zarzuciła organowi naruszenie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. W jej ocenie, spełnia ona wszystkie przesłanki ustawy o radcach prawnych, od których spełnienia uzależnia się wpisanie kandydata na listę radców prawnych. Podobnie jak w złożonym odwołaniu od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. strona skarżąca wskazała na posiadane doświadczenie w świadczeniu pomocy prawnej. Powołanie się na klauzulę generalną rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu możliwe jest tylko w sytuacji, w której zachodzą istotne okoliczności wskazujące na to, że mimo spełniania pozostałych wymogów określonych przepisami prawa kandydat nie będzie zdolny do prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W ocenie strony skarżącej, żadne z takich okoliczności nie mają miejsca w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja została wydana, jak stwierdził Minister Sprawiedliwości, po przeprowadzeniu merytorycznej i prawnej analizy uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych. Minister Sprawiedliwości wskazał, że w tej sprawie działa jako organ odwoławczy. W odczuciu strony skarżącej, z art. 311 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, Minister Sprawiedliwości powinien zostać poinformowany o wpisie na listę radców prawnych oraz ma on możliwość wyrażenia sprzeciwu. Przepis ten oznacza zatem, że Minister Sprawiedliwości nie podejmuje działań w sprawie na zasadzie organu odwoławczego i nie może badać uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych. Ponadto uchwała o wpisie na listę radców prawnych ma charakter uznaniowy, stanowi więc uprawnienie administracji do kształtowania w danej sprawie skutków prawnych w ramach swobody administracyjnej. Uznanie nie oznacza jednak nierespektowania przepisów prawa oraz nieuwzględniania orzecznictwa sądów. Zdaniem strony skarżącej, decyzja Ministra Sprawiedliwości nosi cechy dowolności, bowiem została wydana z naruszeniem zasad uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dokonując oceny zasadności wniesionej przez J. S. skargi na sprzeciw Ministra Sprawiedliwości, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca zarzuciła decyzji - sprzeciwowi Ministra Sprawiedliwości błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym uznaniu, iż nie posiada ona dostatecznej praktyki zawodowej, pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego. Nadto, w jej ocenie, organ dokonał błędnej wykładni pojęcia "rękojmia należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Na wstępie należy podkreślić, iż zgodnie z ustawą z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, pozycja i rola samorządu radcowskiego polega m. in. na tym, że radcowie prawni, sami zarządzają swoimi sprawami i sami decydują o składzie osobowym korporacji. Zakres uprawnień Ministra Sprawiedliwości ograniczony jest do konkretnych regulacji. I tak stosownie do art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości może sprzeciwić się wpisowi kandydata na listę radców prawnych lub aplikantów radcowskich. Sprzeciw następuje w formie decyzji administracyjnej. Oznacza to, że na pewnym etapie postępowania o wpis, Minister Sprawiedliwości włącza się do niego jako organ administracji państwowej wkraczając władczo, wprost w uprawnienia samorządu, ze sprzeciwem przeciwko jego decyzjom. Na podstawie tego samego materiału dowodowego, który stanowił podstawę pozytywnego rozpoznania wniosku podejmuje arbitralną i władczą decyzję odmawiającą uprawnień konkretnej osobie do wykonywania zawodu adwokata. Decyzja taka ma charakter uznaniowy (pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 1999 r. w sprawie II SA 1888/98). Uznanie administracyjne stanowi uprawnienie administracji do kształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach swobody administracyjnej ograniczonej przez przepisy prawa materialnego i obowiązujące reguły procesowe. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych cechuje się ograniczonym zakresem, sprowadzając się do ustalenia, czy decyzja podjęta została przez uprawniony organ, w przepisany sposób, czy przepisy prawa materialnego pozwalały na podjęcie takiej decyzji oraz czy badane rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. Punktem wyjścia w rozpoznawanej sprawie jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 opublikowany w Dzienniku Ustaw z 17 listopada 2006 roku (Dz.U.06.206.1522). W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 190 Konstytucji RP: 1. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. 2. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". 3. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. 4. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. 5. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zapadają większością głosów. Z powyższego uregulowania art. 190 Konstytucji RP wynika, że ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego we właściwym organie publikacyjnym jest równoznaczne z utratą mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego lub jego przepisu (przepisów) w zakresie określonym w sentencji tego wyroku. W przedmiotowej sprawie, zgodnie z pkt I.4 w związku z pkt II, z dniem 31 grudnia 2006 r. art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym został uznany za niezgodny z art. 17 ust 1 Konstytucji RP. Jest zasadą, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzekające o sprzeczności ustawy z Konstytucją, choć mają charakter konstytutywny, są skuteczne ex tunc od dnia wejścia w życie zakwestionowanego aktu normatywnego. Podstawę prawną dla takiego poglądu stanowi zwłaszcza art. 190 ust. 4 Konstytucji. Od tej zasady istnieją trzy wyjątki. Po pierwsze, zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, przy czym termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę. Po drugie, Trybunał Konstytucyjny może, zgodnie z regułą a maiori ad minus, określić utratę mocy obowiązującej przepisu ustawy na dzień ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw wyłączając moc wsteczną orzeczenia. Po trzecie, utrata mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją następuje od dnia wejścia Konstytucji w życie, jeżeli przepis ten był zgodny z poprzednio obowiązującymi przepisami konstytucyjnymi. (Pietrzykowski K. glosa do wyroku SN z dnia 19 stycznia 2000 r., II CKN 688/98 Palestra 2001/11-12/219 - t.2). W przedmiotowej sprawie Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych. Odroczenie to nastąpiło do dnia 31 grudnia 2006 roku i zostało odniesione do pkt I.4 wyroku, który orzekał, że art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym został uznany za niezgodny z art. 17 ust 1 Konstytucji RP. Uchwała Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych zapadła dnia [...] lutego 2007 r., a więc w stanie prawnym uwzględniającym wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Wobec takiej treści rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności należało określić, czy i w jakim zakresie nastąpiła utrata mocy obowiązywania art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Przedmiotem regulacji zawartej w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) jest orzeczenie Trybunału. Wskazany przepis wymienia elementy, które powinno zawierać orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Najistotniejszy element orzeczenia został w art. 71 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy określony jako "rozstrzygnięcie Trybunału". Mówiąc najogólniej, chodzi tu o wypowiedź o tym, czy przepis stanowiący przedmiot kontroli jest zgodny z przepisem stanowiącym wzorzec kontroli. Art. 69 ww. ustawy mówi, że "orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów". Wydanie orzeczenia rozstrzygającego jednolicie o całym akcie normatywnym jest uzasadnione wtedy, gdy zarzuty dotyczą naruszenia kompetencji do wydania aktu normatywnego lub niedochowania wymaganego przepisami prawa trybu jego wydania. W praktyce przedmiotem orzeczenia są zawsze poszczególne przepisy. Przedmiotem orzeczenia, może być nie tylko cały przepis, ale i jego fragment obejmujący jedno lub kilka słów. Dopuszczalność wydania orzeczenia dotyczącego tylko części przepisu uwarunkowana jest tym, że pozostała część danego przepisu wyraża normę nadającą się do zastosowania. W niektórych wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ...", po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych. W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki (zwany wyrokiem "zakresowym") odnosi się w istocie do części aktu normatywnego, z tym, że część ta nie została wyodrębniona w tekście przepisu poddanego kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku, zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /w:/ Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Trybunał Konstytucyjny Wydawnictwa, Warszawa 2006, str. 79). Biorąc powyższe pod uwagę, treść punkt I.4. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., wyrok ten należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. A zatem, z dniem określonym w pkt II tj. z dniem 31 grudnia 2006 roku, art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radach prawnych może stanowić podstawę wpisu na listę radców prawnych tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny. Zgodnie jednak z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, przed dokonaniem takiego wpisu należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego orzeczenia w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych o wpis na listę radców prawnych, samorząd radcowski może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W tym miejscu wskazać należy, że już w orzeczeniu z 18 sierpnia 1994 r. (sygn. akt II SA 860/93) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. W uzasadnieniu wyroku odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa NSA wskazano, iż na rękojmię wpływają dwa elementy: 1) cechy charakteru i 2) dotychczasowe zachowane osoby pragnącej zostać adwokatem. Przez nieskazitelność charakteru rozumie się zwykle szlachetność, prawość, uczciwość. Druga przesłanka powinna być analizowana w ścisłym powiązaniu z art. 1 ustawy Prawo o adwokaturze określającego cele adwokatury (udzielenie pomocy prawnej). Chodzi więc o to, czy dana osoba poradzi sobie w zawodzie adwokata. Powyższy wyrok ma zastosowanie także wobec radców prawnych z racji tożsamego wymogu - rękojmi należytego wykonywania zawodu. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego rozstrzygnięcia wskazał, że powyższe kwestie winny zostać rozstrzygnięte przez ustawodawcę, który powinien dokonać nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Brak stosownej modyfikacji przepisu, która przyjmując skrajną sytuację, albowiem działanie ustawodawcy nie jest konieczne, a jedynie pożądane, może nie nastąpić, nie pozbawia art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych mocy obowiązującej. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że Trybunał Konstytucyjny brak jednoznacznego określenia przesłanek oceny rękojmi, uznał za mankament ustawy, nie stwierdził natomiast w tym zakresie niekonstytucyjności normy prawnej, formułując jednocześnie zalecenia dla ustawodawcy. W świetle powyższych rozważań, w dacie uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych mógł stanowić podstawę wpisu na listę radców prawnych tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny, w przypadku skarżącej był to egzamin sędziowski. Zgodnie natomiast z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, co zostało wyżej podkreślone, przed dokonaniem takiego wpisu należało zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. W rozpoznawanej sprawie staż i doświadczenie zawodowe skarżącej nie były przedmiotem badania i oceny Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, czego dowodzi zgromadzony przez Radę materiał dowodowy i podjęta na jego podstawie uchwała z dnia [...] lutego 2007 roku. Stanowisko Ministra Sprawiedliwości wyrażone w zaskarżonej decyzji nie budzi więc wątpliwości Sądu. Jest przekonywujące. Skarżąca zaczęła praktyczny kontakt z zawodem prawnika dopiero po ukończeniu aplikacji sadowej. Czas aplikacji sądowej nie jest z pewnością praktyką w zawodzie prawniczym. Nie jest to bowiem samodzielna praca w zawodzie prawniczym. Jest to czas nauki, w czasie którego w sposób praktyczny przygotowuje się do jego wykonywania. Reguła "odpowiedniej praktyki" oznacza sprawdzenie czy kandydat posiada utrwaloną w drodze bezpośredniego wykonywania elementów pomocy prawnej, znajomości zagadnień wykonywania zawodu radcy prawnego, a więc zawodu, do którego nie został przygotowany odpowiedni sprofilowaną aplikacją zawodową. Ocena Ministra o braku odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym nie jest dowolna. Dotychczasowy przebieg kariery zawodowej skarżącej sprowadzający się do wykonywania opinii prawnych na zlecenie [...] w przedmiocie możliwości wdrażania elastycznych form zatrudniania jest niewystarczający dla przyjęcia odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym. U skarżącej brak także praktyki w świadczeniu pomocy prawnej, ogromnie ważnej w wykonywaniu zawodu. Skarżąca nie wykazała się umiejętnością znalezienia się w zawodzie. Jej praktyka obejmuje tylko niewielkie spektrum czynności radcy prawnego i jest niewystarczające dla podjęcia czynności radcy prawnego. Zgodnie z art. 4 i 6 ustawy o radcach prawnych wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe, w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Dotychczasowy przebieg pracy zawodowej skarżącej nie dowodzi odpowiedniej praktyki w zawodzie. Oczywiście, jak to stwierdzone zostało wyżej, w toku postępowania o wpis na listę radców prawnych samorząd radcowski może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych daje rękojmie należytego wykonywania zawodu, ale rękojmi rozumianej jako zespołu cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. Mając powyższe rozważania na uwadze zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Nie jest w żadnym razie dowolna. Mając powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji orzeczenia.