VI SA/Wa 1699/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2006 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2006 r. nr Sp. 42/05 w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr Sp 42/05 Urząd Patentowy RP działający w trybie spornym unieważnił prawo z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Deser lodowy" nr RP-7155 (1) i przyznał P. "K." J. K. sp. jawna z siedzibą w [...] od G. M. P. "A." kwotę 2.180 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania, a w pozostałej części wniosek o zwrot kosztów oddalił. W dniu [...] stycznia 2005 r., do Urzędu Patentowego RP działającego w trybie spornym wpłynął wniosek P.- J. K. sp. jawna z siedzibą w [...] o unieważnienie w całości prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt.: "Deser lodowy" zgłoszonego w dniu [...] kwietnia 2004 r. za numerem [...] i zarejestrowanego pod nr Rp-7155 na rzecz G. M. prowadzącego P. "A." z siedzibą w D. Jako podstawę prawną wniosku wskazano art. 89 ust. 1 w zw. z art. 117, art. 103 ust. 1, art. 104 oraz art. 106 ust. 1 w związku z art. 255 pkt 1 ustawy Prawo własności przemysłowej (dalej zw. p.w.p.). W uzasadnieniu swego interesu prawnego wnioskodawca podniósł, że strony jako producenci lodów są wobec siebie konkurentami. Powołał się również na toczące się postępowanie o zakazanie czynów nieuczciwej konkurencji i zapłatę, z powództwa G. M., zawisłe przed Sądem Okręgowym – Wydział Gospodarczy w [...] (sygn. akt. [...]). Zdaniem wnioskodawcy przedmiotowy wzór przemysłowy nie był nowy a przynajmniej pozbawiony był indywidualnego charakteru w rozumieniu art. 103 ust. 1 i art. 104 ustawy Prawo własności przemysłowej, bowiem był znany z wprowadzonych przez wnioskodawcę na rynek wiosną 2003 r. lodów "tartufo". Na dowód powyższego wnioskodawca przedłożył fragment katalogu i ulotki reklamowej firmy "K." na rok 2003, fragment katalogu firmy "K." na rok 2004, 9 faktur VAT dotyczących sprzedaży przez firmę "K." w kwietniu 2003 r. wyrobu oznaczonego "Tartufo wan.-czek. z w ajer. w koko.", opis wzoru przemysłowego Rp-5141 oraz zestaw 4 fotografii lodów "tartufo" firmy "K." i lodów "serenada truflowa" produkcji uczestnika postępowania (ukazujących rzeczywisty ich kształt wynikający z kształtu przezroczystego opakowania). Wnioskodawca podniósł nadto naruszenie przez przedmiotową rejestrację przepisu art. 110 ust. 2 w związku z art. 106 ust. 1 p.w.p., gdyż dokonanie zgłoszenia wzoru, z którego korzystanie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami jest czynem nieuczciwej konkurencji polegającym na kopiowaniu zewnętrznej postaci wyrobu jak również opakowania lodów "tartufo" firmy "K.". Wnioskodawca zarzucił również, że zgłoszenie spornego wzoru przemysłowego narusza jego prawa majątkowe w rozumieniu art. 117 ust. 2 p.w.p. ale zarzut ten ostatecznie został wycofany. Uprawniony wniósł o oddalenie wniosku podnosząc, że lody "tartufo" są znane na świecie co najmniej od 2000 r., czyli na długo przed datą wprowadzenia przez wnioskodawcę na rynek wiosną 2003 r. lodów "tartufo", na którą to okoliczność przedstawił kopie kart z katalogu "Around the world 2000", gdzie na str. 11, 14 i 53 w ofercie innych firm zawarte są lody w postaci kuli typu "Tartuffo". Uprawniony zakwestionował także interes prawny wnioskodawcy w unieważnieniu ww. wzoru uzasadniając swoje stanowisko w tym względzie, że zrzekł się prawa do spornego wzoru przemysłowego (w wyniku czego stwierdzono wygaśnięcie spornego prawa z dniem 9 maja 2006 r.) i tym, że unieważniono wzory, które firma "K." wskazała jako podobne do spornego wzoru oraz, że nie ma kolizji na tle rozpatrywanego wzoru, a ponadto postępowanie sądowe między stronami nie dotyczy spornego wzoru przemysłowego. Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr SP 42/05 unieważnił przedmiotowy wzór przemysłowy na podstawie art. 89 p.w.p. w zw. z art. 117 ust. 1 p.w.p. i art. 102, 104 p.w.p. Urząd Patentowy RP uznał, że wnioskodawca jako producent lodów ma interes prawny w domaganiu się unieważnienia prawa z rejestracji spornego wzoru przemysłowego. Produkuje on i wprowadza do obrotu gospodarczego lody, w tym także lody pod nazwą "tartufe" - według wnioskodawcy - o cechach objętych spornym prawem z rejestracji, a więc sporne prawo prowadzi do ograniczenia zagwarantowanej swobody działalności gospodarczej wnioskodawcy, zwłaszcza, że strony są konkurentami na rynku lodów. Zatem zagwarantowanie pewności w sferze prowadzonej działalności gospodarczej, którą każdy może wykonywać na zasadzie wolności i zgodności z prawem w świetle art. 20 i 22 Konstytucji RP - uzasadnia ten interes prawny. W ramach wolności prowadzenia działalności gospodarczej zagwarantowanej w art. 20 Konstytucji RP - i potwierdzonej w art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej, obecnie art. 6 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - wnioskodawcy przysługuje uprawnienie do prowadzenia produkcji i wprowadzania do obrotu różnorodnych rozwiązań technicznych. Jeżeli takie rozwiązanie zostało objęte ochroną wbrew ustawowym warunkom określonym w stosownych przepisach, to podmiot prowadzący taką działalność w świetle powołanych wyżej przepisów ma prawo do wystąpienia z żądaniem unieważnienia prawa wyłącznego, zaś zrzeczenie się przez uprawnionego spornego prawa z rejestracji wywołuje skutek od daty złożenia wniosku w tym przedmiocie i z tego względu nie może mieć wpływu na niniejsze postępowanie bowiem unieważnienie prawa wyłącznego zawsze skutkuje ustaniem jego mocy od początku, jak gdyby to prawo nigdy "nie powstało". Zdaniem Urzędu interes prawny wnioskodawcy w domaganiu się unieważnienia prawa z rejestracji spornego wzoru przemysłowego wynika również z postępowania o zakazanie czynów nieuczciwej konkurencji i zapłatę, z powództwa G. M., zawisłego przed Sądem Okręgowym - Wydział Gospodarczy w [...] (sygn. akt. [...]). Dokonując oceny zdolności rejestracyjnej wzoru Urząd Patentowy stwierdził, że wzór przemysłowy pt.: "Deser lodowy" nr Rp-7155 został zarejestrowany w dziesięciu odmianach posiadających (jak wynika z rysunku i wskazanych cech istotnych) kształt przypominający walec zakończony w górnej części półkulą, posypkę ciemną lub jasną wiórkową oraz różnorodne struktury wewnętrzne w postaci masy lodowej otaczającej dużą kroplę masy półpłynnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pojęcie postaci o której mowa w art. 102 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej jest tożsame z wyglądem zewnętrznym nadawanym wytworom. Ważną wskazówkę interpretacyjną, dają w tym względzie przepisy Unii Europejskiej w szczególności Dyrektywy 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 październikaj 1998r. w sprawie prawnej ochrony wzorów, zgodnie z którą przedmiotem ochrony wzoru nie mogą być części, które są "niedostępne dla oka", czyli części wewnętrzne danego produktu. W doktrynie dostrzega się różnice brzmieniowe występujące między Dyrektywą a ustawą Prawo własności przemysłowej w zakresie rozumienia terminu "postać", przyjmuje się jednak, że nie mają one charakteru merytorycznego, gdyż w obu aktach prawnych chodzi o wizualnie dostrzegalne cechy całego produktu lub jego części z wyjątkiem części składowych, które nie są wizualnie postrzegane w toku zwykłego używania produktu. Także w orzecznictwie przyjmuje się, że przedmiotem ochrony jest postać przedmiotu, jego ogólny efekt wizualny (wyrok SN z dnia 10 lipca 2002 r. sygn. akt II CKN 969/00). Pogląd ten, wypracowany jeszcze pod rządami poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1963 r. w sprawie ochrony wzorów zdobniczych (Dz. U. Nr 8, poz. 45) zachowuje, zdaniem Urzędu Patentowego RP, w pełni aktualność w obecnym stanie prawnym. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie mogą być zatem tylko te elementy wzoru przemysłowego, które są widoczne na zewnątrz w toku zwykłego używania. Urząd Patentowy RP nie podzielił poglądu wnioskodawcy, dopuszczającego objęcie ochroną w ramach wzoru przemysłowego wnętrze loda, w sytuacji jego odsłonięcia, będącego wynikiem naruszenia całości, poprzez spożycie, krojenie itp. Wnioskodawca powołał się w tym względzie na analogię do art. 102 ust. 3 pkt 2 p.w.p. Zdaniem Urzędu Patentowego RP nieodwracalne naruszenie integralności wytworu (loda) jako całości w celu odsłonięcia struktury wewnętrznej poprzez jakiekolwiek czynności, w tym spożywanie, nie może być uznane za zwykłe używanie w rozumieniu przepisów p.w.p., gdyż stanowisko takie nie uwzględnia funkcji jaką wzór przemysłowy pełni w obrocie. Wzór powinien być oceniany w takiej postaci w jakiej jest oferowany na rynku. Odbiorca styka się bowiem z produktem stanowiącym pewną całość i w takiej sytuacji nie ma on szans na poznanie wewnętrznej struktury, bez konieczności każdorazowego nieodwracalnego uszkadzania całości. Konsumpcja na którą powołuje się uprawniony jest procesem wtórnym i z reguły następuje już po nabyciu danego towaru, kiedy jego wygląd nie ma już znaczenia przy wyborze, ponieważ wybór został już dokonany. Zatem nie mają znaczenia dla oceny nowości i indywidualnego charakteru rozważania cech niedostrzegalnych zewnętrznie i niezdolnych do ilustrowania wyglądu wytworu tj. dotyczących nadzienia oraz warstw lodowych. Przedmiotem wzoru spornego pt: "Deser lodowy" nr Rp-7155 jest więc lód w postaci przypominającej walec zakończony w górnej części półkulą, z posypką ciemną lub jasną. Zdaniem Urzędu Patentowego RP przedłożone dowody, obejmujące fragment katalogu i ulotki reklamowej firmy "K." na rok 2003, fragment katalogu firmy "K." na rok 2004, 9 faktur VAT dotyczących sprzedaży przez firmę "K." w kwietniu 2003 r. wyrobu oznaczonego "Tartufo wan.-czek. z w ajer. w koko.", opis wzoru przemysłowego Rp-5141 oraz zestaw 4 fotografii lodów "tartufo" firmy "K." i lodów "serenada truflowa" produkcji uczestnika postępowania świadczą o tym, że w dacie zgłoszenia wzór przemysłowy pt.: "Deser lodowy" nr Rp-7155 nie był nowy, gdyż lody "tartufo" firmy "K." w takiej postaci w jakiej były oferowane na rynku, tj. poprzez sprzedaż w indywidualnych przezroczystych opakowaniach, ujawniały lód w postaci przypominającej walec zakończony w górnej części półkulą, z posypką ciemną lub jasną. Urząd Patentowy RP uznał ponadto, że sporny wzór przemysłowy pozbawiony był oryginalnego charakteru w rozumieniu art. 104 ustawy Prawo własności przemysłowej, gdyż jest tak podobny do lodów typu "Tartuffo" ukazanych w katalogu "Around the world 2000", na str. 3, 11, 14, 32 i 53, że w dacie zgłoszenia nie odznaczał się oryginalnym wyglądem, tj. nie różnił się w sposób wyraźny od tych znanych wzorów, wywołując takie samo ogólne wrażenie na zorientowanym użytkowniku, a więc można uznać, iż jest on pozbawiony indywidualnego charakteru. Dowód z kart katalogu "Around the word 2000" ilustrujący lody oferowane pod nazwą "tartufo" potwierdza, że wytwór o takiej samej postaci jak zarejestrowany "Deser lodowy" nr Rp-7155, był wprowadzany do obrotu co najmniej od 2000 r. a więc na kilka lat przed datą zgłoszenia (4 kwietnia 2004 r.). Datę udostępnienia publicznego Urząd Patentowy RP ustalił na podstawie treści tytułowej strony katalogu na której wskazano jednoznacznie, że zawarte w nim produkty były dostępne na rynku już w 2000 r. Nieistotne jest przy tym czy postać tych wytworów została ujawniona w kraju czy za granicą, bowiem art. 103 p.w.p. nie ogranicza miejsca podania do powszechnej wiadomości wyłącznie do terytorium Polski. W ocenie Kolegium Orzekającego sporny lód podobnie jak przeciwstawione mu produkty ukształtowany jest w postaci przypominającej walec zakończony w górnej części półkulą, z posypką ciemną lub jasną. Za drugorzędną w tym kontekście należy uznać różnicę pomiędzy lodem spornym a zawartymi w katalogu, których kształt nie jest co prawda w dolnej części idealnie przypominający walec, ale odmienność ta nie wpływa na rozróżnienie całości i przeciwstawione postacie są wizualnie bardzo podobne do przedmiotu spornego wzoru przemysłowego. Urząd Patentowy RP uznał, iż okoliczności naruszenia przez przedmiotową rejestrację przepisu art. 106 ust. 1 p.w.p., z uwagi na to, że działanie uprawnionego jest czynem nieuczciwej konkurencji polegającym na kopiowaniu zewnętrznej postaci wyrobu jak również opakowania lodów "tartufo" firmy "K." nie może być rozpatrzona w ramach zarzutu z powołanego wyżej przepisu. Przepis art. 106 ust.1 p.w.p. stanowi bowiem, że praw z rejestracji nie udziela się na wzory przemysłowe, których wykorzystywanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami i zgodnie z ustalonym orzecznictwem, odnosi się on do cech ujawnianych przez wzory przemysłowe podczas ich wykorzystywania, a nie dotyczy elementu zachowania się zgłaszającego. Ocena działań stanowiących czyny nieuczciwej konkurencji należy do kompetencji sądów powszechnych i nie wyczerpuje dyspozycji art. 106 ust. 1 p.w.p. O kosztach Urząd Patentowy RP orzekł na podstawie art. 256 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej w zw. z art. 98 § 1 k.p.c. i § 8 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych uwzględniając koszty dojazdu rzecznika patentowego na rozprawę w wysokości 180 zł. oraz opłatę od wniosku w wysokości 400 zł. i uznając wskazane kwoty za niezbędne do celowego dochodzenia praw, chociaż wnioskodawca domagał się kwoty 2.580 zł. W skardze na tę decyzję G. M. zarzucił naruszenie art. 89 p.w.p. w zw. z art. 117 ust. 1 p.w.p. przez ich zastosowanie oraz przyjęcie, że wnioskodawca posiada interes prawny upoważniający go do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie ww. wzoru przemysłowego, naruszenie art. 7 k.p.a. przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wbrew jednoznacznemu zrzeczeniu się przez skarżącego praw do wywodzenia jakichkolwiek roszczeń z tytułu spornej rejestracji wobec wnioskodawcy – przyjęcie, że sporne prawo mogłoby doprowadzić do ograniczenia wnioskodawcy w swobodzie wykonywania przez niego działalności gospodarczej oraz naruszenie art. 77 k.p.a. przez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wg. norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej przy czym ta kontrola, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga przy tym nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Badając skargę wg. powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i jako taka podlega oddaleniu. Do unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego stosuje się z mocy art. 117 ust. 1 p.w.p. przepis art. 89 p.w.p. Prawo z rejestracji wzoru przemysłowego może być zatem unieważnione (w całości lub części) na wniosek każdej osoby, która ma w tym unieważnieniu interes prawny i jeżeli wykaże, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania rejestracji. Ocena zdolności rejestracyjnej wzoru przemysłowego, na który udzielono prawa z rejestracji winna być zatem poprzedzona ustaleniami organu co do istnienia po stronie wnioskodawcy interesu prawnego w rozumieniu powołanego przepisu. Takich też ustaleń Urząd Patentowy RP działający w trybie postępowania spornego dokonał zasadnie, w zaistniałym stanie rzeczy uznając, iż P. "K." – J. K. sp. j. legitymuje się interesem prawnym w unieważnieniu spornego wzoru przemysłowego w rozumieniu art. 89 p.w.p. (które to rozumienie, co tylko dodatkowo należy podnieść, jest tożsame z rozumieniem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a. definiującym pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym). Bezsporną w sprawie jest okoliczność, iż wnioskodawca produkuje i wprowadza do obrotu gospodarczego lody, w tym również lody pod nazwą "tartufo", które w jego ocenie mają cechy objęte spornym prawem z rejestracji. W świetle art. 20 i art. 22 Konstytucji RP każdy może prowadzić działalność gospodarczą na zasadzie wolności i zgodności z prawem. Interes prawny można zatem wywodzić z określonej w konstytucji zasady wolności gospodarczej, a sporne prawo z rejestracji prowadzi do ograniczenia swobody działalności gospodarczej wnioskodawcy w zakresie produkcji lodów i ich wprowadzania do obrotu i to ograniczenie (nie zaś, jak przyjął skarżący, stosunek konkurencji między stronami) skutkuje po stronie wnioskodawcy interesem prawnym. Ustalenia faktyczne istotne dla dokonania oceny pod względem powyższej przesłanki materialnoprawnej są trafne i przez stronę nie podważane. Istnienie tak rozumianego interesu prawnego nie niweczy podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż skarżący zrzekł się spornego prawa. Podnieść bowiem należy, iż wniosek o unieważnienie ww. prawa z rejestracji został złożony w dniu [...] stycznia 2005 r. Skarżący zrzekł się prawa w toku postępowania prowadzonego w sprawie z ww. wniosku. Urząd Patentowy RP stwierdził wygaśnięcie prawa z dniem 9 maja 2006 r. Wygaśnięcie prawa, na co zwrócił uwagę Urząd Patentowy RP, wywołuje skutek od daty złożenia wniosku w tym przedmiocie, a unieważnienie prawa skutkuje jego ustaniem od początku tak, jakby prawo nigdy nie powstało. Wygaśnięcie prawa nie wywołuje zatem skutku bezprzedmiotowości postępowania w sprawie z wniosku o unieważnienie prawa (strona w toku postępowania odwoływała się do art. 105 k.p.a. i wnosiła o umorzenie postępowania). Podnieść przy tym należy, iż prawo z rejestracji zostało udzielone od 4 kwietnia 2004 r. natomiast wygaśnięcie prawa nastąpiło z dniem 9 maja 2006 r. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż skarżący zrzekł się roszczeń wynikających z tego prawa za powyższy okres nie jest okolicznością, która podlega badaniu i ocenie w postępowaniu w sprawie unieważnienia prawa . Kwestia skuteczności zrzeczenia się roszczeń podlega ocenie sądu powszechnego. Nie było zatem rzeczą Urzędu Patentowego czynienie ustaleń, czy i w jakim zakresie doszło do zrzeczenia się przez skarżącego roszczeń wynikających z prawa do rejestracji i czy było to zrzeczenie ze skutkiem prawnym. Takie ustalenia nie mogą być również, w świetle p.p.s.a. czynione w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Przyjęcie, iż zrzeczenie roszczenia niweczy interes prawny i tym samym wyłącza możliwość unieważnienia prawa – rejestracji przeczyłoby celom ustawy prowadząc do sytuacji, iż w obrocie byłyby także wzory przemysłowe, które zdolności rejestrowej nie mają. Podkreślona przez skarżącego na rozprawie jego koncyliacyjna postawa wyrażona zwłaszcza w postępowaniu toczącym się przez Sądem Okręgowym w [...] w sprawie o sygn. akt [...] mogłaby być uwzględniona jedynie na zasadzie słuszności ale kontrola sądu takiego aspektu oceny nie obejmuje. Sąd dokonuje bowiem kontroli pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zarzut naruszenia reguł procesowych strona wiąże z faktem odwołania się przez Urząd Patentowy RP do toczącego się w ww. sprawie postępowania o zakazanie czynów nieuczciwej konkurencji i zapłatę dodatkowo uzasadniającego interes prawny wnioskodawcy. Jednakże, jak wyżej wskazano Urząd Patentowy RP wywiódł interes prawny z konstytucyjnie zagwarantowanej zasady wolności gospodarczej, która w przedstawionym stanie rzeczy w odniesieniu do wnioskodawcy doznała ograniczenia. Z tych względów Sąd mając przy tym na uwadze trafne, niepodważane przez skarżącego ustalenia Urzędu Patentowego RP co do braku ustawowych przesłanek wymaganych do udzielenia prawa z rejestracji uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie i w konsekwencji na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.