VI SA/Wa 1705/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędzia WSA Maria Jagielska Protokolant Katarzyna Grzelak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów oddala skargę Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] sprzeciwił się wpisowi Pana M. L. - skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w K. dokonanemu Uchwałą Okręgowej Rady Adwokatów w K. z dnia [...] kwietnia 2007 r. Organ ustalił, że Okręgowa Rada Adwokacka w K., podejmując decyzję o wpisie Pana M. L. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w K., nie wzięła pod uwagę wszystkich kryteriów, które powinny mieć wpływ na podjęcie wymienionej uchwały, a w szczególności odnoszących się do rękojmi wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem organu w uzasadnieniu tej uchwały nie odniesiono się do kwestii niewykonywania przez wnioskodawcę przez okres ostatnich 9 lat jakiejkolwiek praktyki zawodowej. Wskazano, że z nadesłanych akt osobowych kandydata wynika, że Pan M. L. we wrześniu 1998 r. przechodząc na emeryturę zakończył swoją działalność zawodową, którą pełnił jako członek korporacji radców prawnych. Od tego czasu pełni jedynie funkcje społeczne. Podniesiono zgodnie z orzecznictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (m.in. wyrok z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1550/06), iż przedmiotem oceny kandydata w zakresie wpisu - w tej sprawie na listę adwokatów - powinien być między innymi praktyczny kontakt osoby z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Przez pojęcie to rozumie się faktyczne wykonywanie czynności zawodowych. Organ nie kwestionował, iż Pan M. L. bezpośrednio po zdaniu egzaminu radcowskiego wykonywał przez okres ponad 30 lat praktykę zawodową ale od 1998 r. do chwili obecnej - nie wykonuje czynności zawodowych jako radca prawny. Podkreślono, że w 1998 r. istniały znaczne różnice co do zakresu i rodzaju powinności zawodowych wykonywanych przez adwokatów i radców prawnych, zwłaszcza tych pozostających w stosunku pracy. Wnioskodawca - jak sam oświadczył - zawód radcy prawnego wykonywał wyłącznie na podstawie stosunku pracy. Z tego powodu, jak i z uwagi na to, że nie wykonując przez okres 9 lat żadnej praktyki, wymieniony nie był w stanie zdobyć doświadczenia zawodowego (praktycznego), wymaganego przy wykonywaniu zawodu adwokata. Wskazano, że wymieniony aspekt zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 orzekł, że art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361), jest niezgodny z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji, jednocześnie podkreślił, że podczas oceny kandydatów do wykonywania zawodu adwokata powinno się uwzględnić, nie tylko czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia, ale również praktyczny kontakt z wykorzystaniem tego zawodu. Biorąc pod uwagę powyższe organ orzekł jak w sentencji. Skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący wnosząc o jej uchylenie. Wskazał, że nie może się pogodzić ze stanowiskiem organu, że przez okres ostatnich 9 lat nie wykonywał jakiejkolwiek praktyki zawodowej. W dokumentach złożonych do wpisu na listę adwokatów nie wykazywał świadczenia pomocy prawnej po przejściu na emeryturę, bowiem uważał, że skoro spełniał wszystkie ustawowe wymagania, to nic więcej nie jest potrzebne. Wskazał, że praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu radcy prawnego zachowuje do dnia dzisiejszego. Okręgowy Zarząd [...] w okresie 2002-2007 r. korzysta z jego pomocy prawnej (liczne konsultacje w zawiłych sprawach sadowych, redagowanie i korekty pism procesowych, liczne poradnictwo w stosowaniu prawa, opinie przy redakcji aktów prawnych obowiązujących w [...] i in.). W okresie od lipca 2003 do stycznia 2004 r. prowadził sprawę sądową (własną) przed Sądem Okręgowym w [...] Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Składał pisma procesowe i występował na rozprawie. W Stowarzyszeniu [...], przez wiele kadencji pełnił funkcję przewodniczącego Sądu Koleżeńskiego, w latach 1999-2002 jako radca prawny energetyki (znany w [...]) pracował nad Regulaminem Postępowania Sądów Koleżeńskich [...]. Do 6 projektów regulaminu wyrażał opinie prawne (merytoryczne i pod względem techniki legislacyjnej). Uznał, że bezpodstawny jest zarzut, że o 1998 r., wobec zmiany przepisów, nie był w stanie zdobyć doświadczenia zawodowego wymaganego przy wykonaniu zawodu adwokata. Wskazał, że całe jego życie zawodowe charakteryzuje się tym, że ciągle zdobywa i pogłębia swoje kwalifikacje i doświadczenie zawodowe (vide: akta osobowe). Po przejściu na emeryturę zachował stały kontakt naukowy z Uniwersytetem Jagiellońskim, stały kontakt z sądami przez częstą obecność na rozprawach sądowych. Śledzenie i studiowanie ukazujących się nowych aktów prawnych, publikacji wymaganych w praktyce zawodowej oraz bieżące uczestnictwo w szkoleniach radców prawnych są dla niego nie tylko obowiązkiem, ale zarazem pasją życiową. Podniósł, że wpis na listę adwokatów byłby ukoronowaniem jego kilkudziesięcioletniej pracy radcowskiej dałby osobistą satysfakcję. Tymi przesłankami kierował się także, składając wniosek o wpis na listę adwokatów. Wskazał, że może Okręgowa Rada Adwokacka, wpisując go na listę adwokatów. miała to na względzie mimo przejściowego niewykonywania działalności zawodowej Podniósł, że skoro jest radcą prawnym prawie 44 lata i ma prawo wykonywania tego zawodu w wybranej formie, uważał, że wpis na listę adwokatów nie powinien być mu odmówiony. W związku z przytoczonymi wyżej okolicznościami uznał skargę na decyzję Ministra za zasadną. Na rozprawie strony podtrzymują swoje stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2007 r. mocą, której sprzeciwiono się wpisowi skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] dokonanemu Uchwałą Okręgowej Rady Adwokatów w [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. W czasie podjęcia powołanej wyżej uchwały organu samorządu adwokackiego powołane przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze miały następujące brzmienie: "Art. 65. Na listę adwokatów może być wpisany ten, kto m.in.: 1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata," Pozostałe przesłanki skarżący spełnia. Nadto przepis art. 68 ust. 2 ustawy wskazuje, że "...wpis na listę adwokatów osoby, o której mowa w art. 66 ust. 1, następuje na jej wniosek, na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis. W rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie ma przepis art. 66 ust. 2 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Przepis art. 68 ust. 2 ma bowiem charakter proceduralno - kompetencyjny, zaś przepisy art. 65 pkt 1 - 4 mają, w sprawach wpisu na listę adwokatów bez egzaminu, zastosowanie dopiero w przypadku stwierdzenia pozytywnych przesłanek do dokonania takiego wpisu (głównie zdania egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego, radcowskiego lub notarialnego). Stwierdzenie tych przesłanek uprawnia właściwą okręgową radę adwokacką do zbadania, czy kandydat spełnia warunki określone zwłaszcza w pkt 1 art. 65 ustawy. Warunki te mają charakter oceny i mieszczą w sobie element uznania administracyjnego, a co za tym idzie - ich badanie powinno być poprzedzone precyzyjnym określeniem kryteriów tej oceny. Zarówno w praktyce organów samorządu adwokackiego, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych nie zostało jednoznacznie ustalone pojecie "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata", a szczególności czy jest to pojęcie odnoszące się wyłącznie do cech charakteru kandydata do wpisu, czy też obejmuje również odpowiedni poziom wiedzy prawniczej kandydata, gwarantujący prawidłowe wykonywanie tego zawodu zaufania publicznego. Poziom umiejętności w zakresie udzielania pomocy prawnej jest ważnym elementem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i nie jest to umiejętność nabyta na zawsze. Sąd nie odmawia samorządowi prawa do wnikliwego zbadania, czy rzeczywiście kandydat swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego i tym samym może realizować ustawowe uprawnienia wynikające z art. 17 ust.1 Konstytucji RP. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 Konstytucji RP można w drodze ustaw tworzyć samorządy zawodowe reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Samorząd zawodowy ma więc przede wszystkim chronić interes publiczny w granicach obowiązującego prawa. Minister Sprawiedliwości nie zakwestionował kwalifikacji skarżącego do wykonywania zawodu twierdząc, że z formalnego punktu widzenia ma do tego prawo, ale wyraził uzasadnione wątpliwości, wskazując iż z uwagi na długą przerwę w wykonywaniu zawodu nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Oceniając rozpatrywaną sprawę z tego punktu widzenia należy stwierdzić, że organy samorządu adwokackiego prawidłowo ustaliły stan faktyczny ale z tego stanu wywiodły nieprawidłowe wnioski. W ocenie sądu prawidłowa jest konstatacja organu, iż kandydat praktycznie od czasu przejścia na emeryturę nie wykonywał samodzielnie żadnego zawodu prawniczego i nie ma w tym zakresie żadnej praktyki. Podnoszone przez skarżącego twierdzenie, że wykonywana obecnie przez niego praca o charakterze społecznym i prowadzenie własnej sprawy pracowniczej wymaga znajomości prawa nie jest zasadne. Skarżący podnosi, że były to czynności opiniotwórcze do aktów tzw. "małej legislacji" oraz w sprawach toczących postępowań cywilnych podejmowanych przez organy samorządu działkowców. W świetle powołanego niżej orzeczenia nie można takich działań uznać za działania mające na celu obsługę prawną czy świadczenie pomocy prawnej. Skarżący nie wykazał, że te działania mają charakter o jakim mowa w art. 4 ustawy prawo o adwokaturze tzn., że polegają na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Niewątpliwie jednym z celów zmiany ustawo Prawo o adwokaturze, (Dz. U. z 1982 r., Nr 163, poz. 1361), było poszerzenie dostępu do korporacji adwokackiej, szersze otwarcie drzwi dla osób mających formalnie stwierdzone kwalifikacje do wykonywania innych zawodów prawniczych (prokuratorów, sędziów, notariuszy). Niemniej jednak ustawodawca nie zakładał, by owo poszerzenie dostępu do zawodu adwokata odbywało się z wyraźnym pogorszeniem obsługi prawnej sprawowanej przez członków samorządu adwokackiego. Należy zauważyć, iż przed podjęciem uchwał organów samorządu adwokackiego w sprawie wpisu kandydata na listę adwokatów Trybunał Konstytucyjny orzekając w kwestii zgodności z Konstytucją art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw uznał, że powołany przepis w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "W toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art 65 ust. 1 Konstytucji) przepływ do tego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, że przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych do należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. W warunkach obowiązywania konstytucyjnej zasady równości i równego traktowania, przesłankami oceny winno być ocenianie praktycznego kontaktu z wykonywaniem danego zawodu prawniczego." W konkluzji uzasadnienia Trybunał stwierdził, iż "Mankamentem art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy znowelizowanej jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto - nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia - przez ubiegającego się o wpis na listę adwokatów - innego niż adwokacki egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę adwokatów przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż adwokacka aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia dostęp do zawodu adwokata osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym - profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Sytuacja ta stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu. W tym zakresie, jako nieodpowiadająca wymogom art. 17 ust. 1 Konstytucji, winna być poddana przez ustawodawcę stosownej modyfikacji." Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, ma zastosowanie w rozpatrywanej sprawie i potwierdza konieczność kontroli dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu przez przedstawicieli innych profesji prawniczych - przy generalnym poparciu możliwości dokonania zmiany zawodu w ramach zawodów prawniczych, z zachowaniem ograniczeń określonych w ustawie. Skarżący od 9 lat nie wykonuje żadnego zawodu prawniczego a wcześniej pracował w innej grupie zawodowej. Z tego powodu słuszne jest stanowisko organu, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz.1270) orzekł jak w sentencji.