VI SA/Wa 171/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2007 r. sprawy ze skargi D. L. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2006 r. bez numeru w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę W dniu [...] kwietnia 2006 r. D. L., skarżąca w niniejszej sprawie, złożyła do Okręgowej Rady Adwokackiej [...]. wniosek o wpisanie na listę adwokatów. Uchwałą z dnia [...] czerwca 2006 r. podjętą na podstawie art. 44 ust. 1, 68 ust. 4 i 5 oraz art. 65 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze Okręgowa Rada Adwokacka [...]. odmówiła wpisu D. L. na listę adwokatów Okręgowej Izby Adwokackiej [...]. (ORA). W uzasadnieniu stwierdzono, iż przeprowadzona na posiedzeniu w dniu 13 czerwca 2006 r. rozmowa z D. L. oraz ocena jej dotychczasowego doświadczenia zawodowego wskazują, że kandydatka nie posiada odpowiednich umiejętności praktycznych w zakresie udzielania pomocy prawnej umożliwiających należyte jej wykonywanie zwłaszcza w zakresie ujawnionym w trakcie rozmowy. Okoliczność ta w aspekcie potrzeby ochrony interesu społecznego powoduje, iż wnioskodawczyni nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W odwołaniu od powyższej uchwały D. L. wniosła o jej uchylenie i o dokonanie wpisu na listę adwokatów Okręgowej Izby Adwokackiej [...]. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu przedmiotowego odwołania uchwałą z dnia [...] sierpnia 2006 r., doręczoną stronie 7 września 2006 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu uchwały podniesiono, iż niezależnie od stanowiska ORA [...], wyrażonego w uzasadnieniu uchwały z dnia [...] czerwca 2006 r., które jak stwierdzono Prezydium NRA podziela, nastąpiła zmiana stanu prawnego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. Prezydium odwołało się do stanowiska Ministra Sprawiedliwości, który jak wskazano, stoi na stanowisku, iż art. 66 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy utracił moc obowiązującą z dniem 4 maja 2006 r. tj. z dniem, w którym ww. wyrok został opisany w Dzienniku Ustaw. W punkcie 5 wyroku Trybunał uznał bowiem powołany przepis za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. W tym wyroku Trybunał Konstytucyjny sformułował określone powinności ustawodawcy. Stwierdził, iż w toku postępowania o wpis na listę adwokatów osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze (dalej jako poa) samorząd adwokacki badając, czy kandydat posiada przymiot rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata, powinien oceniać takie przesłanki, jak czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia, praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego. Kwestie te, zdaniem Trybunału, powinien rozstrzygnąć jednoznacznie ustawodawca. Trybunał uznał również, że mankamentem art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego i niedookreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia przez ubiegającego się o wpis na listę adwokatów innego niż adwokacki egzaminu prawniczego. W ocenie Trybunału w tym zakresie sytuacja ta, jako nieodpowiedająca art. 17 ust. 1 Konstytucji RP powinna być przez ustawodawcę stosownie zmodyfikowana. Powyższe obowiązki sformułowane przez Trybunał Konstytucyjny pod adresem ustawodawcy, wskazują, zdaniem organu, że powołany przepis nie reguluje kwestii, których obowiązki te dotyczą i brak regulacji w tym zakresie skutkował tym, że Trybunał Konstytucyjny uznał cały wskazany przepis za niekonstytucyjny. Skoro zatem przepis ten utracił w całości moc obowiązującą z dniem 4 maja 2006 r. to, jak podniesiono w uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA nie może, po tym dniu, stanowić podstawy do wpisu na listę adwokatów bez obowiązku odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nawet tych osób, które po złożeniu egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego, radcowskiego, czy notarialnego legitymują się praktyką w zawodzie prawniczym. Pismem z dnia 18 września 2006 r. skarżąca złożyła do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od powyższej uchwały. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości stwierdził niedopuszczalność przedmiotowego odwołania. Skarżąca ponadto pismem z dnia 11 grudnia 2006 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2006 r. Skarżąca podkreśliła, iż podtrzymuje swoje wszystkie wcześniejsze wnioski, które jako uzasadnione i konieczne zasługują na uwzględnienie. W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2006 r. którą utrzymano w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. odmawiającą wpisu D. L. na listę adwokatów Okręgowej Izby Adwokackiej [...]. W rozpatrywanej sprawie skarżąca powołując się na ukończenie aplikacji sądowej i złożenie egzaminu sędziowskiego skorzystała z możliwości jaką dał jej przepis art. 65 ustawy prawo o adwokaturze i złożyła wniosek do Okręgowej Rady Adwokackiej [...]. o wpisanie jej na listę adwokatów tej Izby. Mając na uwadze treść powołanego wyżej przepisu stanowiącego, iż "na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata" ORA zobowiązana była do oceny, czy skarżąca spełnia warunki w nim określone. Stwierdzenie powyższych przesłanek, o których mowa w art. 66 ust 1 pkt 2 poa uprawnia właściwą okręgową radę adwokacką do zbadania, czy kandydat spełnia warunki określone zwłaszcza w pkt 1 art. 65 ustawy. Warunki te mają charakter ocenny i mieszczą w sobie element uznania administracyjnego, a co za tym idzie - ich badanie powinno być poprzedzone precyzyjnym określeniem kryteriów tej oceny. Zarówno w praktyce organów samorządu adwokackiego, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych nie zostało jednoznacznie ustalone pojęcie "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata", a w szczególności czy jest to pojęcie odnoszące się wyłącznie do cech charakteru kandydata do wpisu, czy też obejmuje również odpowiedni poziom wiedzy prawniczej kandydata, gwarantujący prawidłowe wykonywanie tego zawodu zaufania publicznego. Poziom umiejętności w zakresie udzielania pomocy prawnej jest ważnym elementem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i nie jest to umiejętność nabyta na zawsze. Sąd nie odmawia samorządowi prawa do wnikliwego zbadania, czy rzeczywiście kandydat swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i tym samym może realizować ustawowe uprawnienia wynikające z art. 17 ust.1 Konstytucji RP. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 Konstytucji RP można w drodze ustaw tworzyć samorządy zawodowe reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Samorząd zawodowy ma więc przede wszystkim chronić interes publiczny w granicach obowiązującego prawa. Organ nie zakwestionował kwalifikacji skarżącej do wykonywania zawodu twierdząc, że z formalnego punktu widzenia ma ona do tego prawo, ale wyraził uzasadnione wątpliwości wskazując, iż z uwagi na zmianę profilu zawodowego po zakończonej aplikacji sądowej i zdanym egzaminie sędziowskim nie wykonywała praktyki zawodowej w zawodzie prawniczym i nie daje ona rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Oceniając rozpatrywaną sprawę z tego punktu widzenia należy stwierdzić, że organy samorządu adwokackiego prawidłowo ustaliły stan faktyczny, ale z tego stanu wywiodły nieprawidłowe wnioski. W ocenie sądu prawidłowa jest konstatacja organu, iż kandydatka praktycznie od czasu złożenia egzaminu sędziowskiego nie wykonywała samodzielnie żadnego zawodu prawniczego i nie ma w tym zakresie żadnej praktyki. Skarżąca prowadziła doradztwo prawne tylko nieformalnie w sprawach spadkowych i rodzinnych, ale nie przed sądami, co podniosła na posiedzeniu ORA [...]. W świetle powołanego wyżej orzeczenia nie można takich działań uznać za działania mające na celu obsługę prawną czy świadczenie pomocy prawnej. Skarżąca nie wykazała, że te działania mają charakter o jakim mowa w art. 4 ustawy prawo o adwokaturze tzn., że polegają na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Niewątpliwie jednym z celów zmiany ustawy Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 1982 r., Nr 163, poz. 1361) było poszerzenie dostępu do korporacji adwokackiej, szersze otwarcie drzwi dla osób mających formalnie stwierdzone kwalifikacje do wykonywania innych zawodów prawniczych (prokuratorów, sędziów, notariuszy). Niemniej jednak ustawodawca nie zakładał, by owo poszerzenie dostępu do zawodu adwokata odbywało się z wyraźnym pogorszeniem obsługi prawnej sprawowanej przez członków samorządu adwokackiego. Należy zauważyć, iż przed podjęciem uchwał organów samorządu adwokackiego w sprawie wpisu kandydatki na listę adwokatów Trybunał Konstytucyjny orzekając w kwestii zgodności z Konstytucją art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw uznał, że powołany przepis w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "W toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji) przepływ do tego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, że przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych do należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. W warunkach obowiązywania konstytucyjnej zasady równości i równego traktowania, przesłankami oceny winno być ocenianie praktycznego kontaktu z wykonywaniem danego zawodu prawniczego." W konkluzji uzasadnienia Trybunał stwierdził, iż "Mankamentem art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy znowelizowanej jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto - nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia - przez ubiegającego się o wpis na listę adwokatów - innego niż adwokacki egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę adwokatów przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż adwokacka aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia dostęp do zawodu adwokata osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Sytuacja ta stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu. W tym zakresie, jako nieodpowiadająca wymogom art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, winna być poddana przez ustawodawcę stosownej modyfikacji." Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma zastosowanie w rozpatrywanej sprawie i potwierdza konieczność kontroli dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu przez przedstawicieli innych profesji prawniczych - przy generalnym poparciu możliwości dokonania zmiany zawodu w ramach zawodów prawniczych, z zachowaniem ograniczeń określonych w ustawie. Skarżąca nie wykonywała żadnego zawodu prawniczego, a obecnie pracuje w innej grupie zawodowej. Z tego powodu słuszne jest stanowisko organu, że nie daje ona rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Ponadto oceniając zaskarżoną uchwałę Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.