VI SA/Wa 1719/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia w czynnościach komornika sądowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.) i art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 129 § 1 i 2 oraz art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r., na mocy której zawiesił J. D., zwanego dalej skarżącym, w czynnościach Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] do czasu zakończenia postępowania karnego. W przedmiotowej sprawie, na skutek subsydiarnego aktu oskarżenia wniesionego w trybie art. 55 § 1 k.p.k. przez oskarżyciela posiłkowego, przed Sądem Rejonowym w [...] toczy się postępowanie karne o sygn. akt [...], w którym skarżący oskarżony jest o popełnienie czynu z art. 231 § 1 k.k., stanowiącego przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego. Z aktu oskarżenia wynika, iż skarżącemu stawiany jest zarzut, że w dniu [...] maja 2005 r., w G. , pełniąc funkcję Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], prowadząc postępowania egzekucyjne w sprawie [...] przeciwko dłużnikowi A. G., wbrew przepisom Kodeksu postępowania cywilnego oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 882 ze zm. – dalej: u.k.s.e.), mając świadomość zbiegu egzekucji, przed rozstrzygnięciem przez właściwy sąd, który organ ma egzekucje prowadzić, nie poinformował dłużnika o wysokości oszacowania samochodu osobowego marki [...] o nr rej. [...], zaniżył cenę wywołania licytacji tego samochodu, nadto uniemożliwił wniesienie sprzeciwu do protokołu licytacji na udzielenie przybicia, działając tym samym na niekorzyść dłużnika i wierzycieli – S. [...] w W. oraz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Urząd Skarbowy w [...]. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. organ podał, że zgodnie z art. 15 ust 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji Minister Sprawiedliwości z urzędu zawiesza komornika sądowego w czynnościach, jeżeli przeciwko niemu prowadzone jest postępowanie o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji ma w jego ocenie zastosowanie do postępowania karnego zainicjowanego aktem oskarżenia wniesionym w trybie art. 55 § 1 k.p.k. Skarżący swoje stanowisko w sprawie wyraził w treści pisma z dnia [...]kwietnia 2009 r. Podał, iż brak jest w jego ocenie podstaw do zawieszenia go w czynnościach komornika, gdyż proces toczy się w rzeczywistości z oskarżenia prywatnego dłużnika, natomiast oskarżyciel publiczny – Prokurator – dwukrotnie umorzył postępowanie karne wobec braku znamion czynu zabronionego. Sąd Rejonowy w [...], uchylając postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania nakazał uzupełnienie śledztwa. Ponieważ Prokurator nie wniósł aktu oskarżenia, dłużnik w dniu [...] lutego 2008 r. wniósł subsydiarny akt oskarżenia. Skarżący w ww. piśmie opisał okoliczności stanu faktycznego sprawy karnej. Poinformował m.in. iż nie brał osobistego udziału jako komornik w czynnościach związanych z licytacją i sprzedażą zajętego mienia dłużnika. Podkreślił, iż nie jest winny popełnienia zarzucanych mu czynów. Zwrócił uwagę na swoją sytuację życiową (jedyny żywiciel rodziny), co winno być wzięte pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy. Pismem z dnia [...] maja 2009 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc w uzasadnieniu, iż w sprawie o sygn. [...] oskarżyciel publiczny nie dopatrzył się w jego zachowaniu znamion czynu zabronionego. Podniósł, iż zła wola dłużnika może sparaliżować każde postępowanie egzekucyjne. Wystarczające w tym celu jest złożenie zawiadomienia do Prokuratury o przestępstwie z art. 231 § 1 k.k. Równocześnie skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Sprawiedliwości o zawieszeniu w czynnościach komornika, do wydania orzeczenia w sprawie karnej. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. zawieszającą skarżącego w czynnościach komornika. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji nie przewiduje żadnej uznaniowości w zakresie przesłanek zawieszenia komornika w czynnościach. Przepis przewiduje bowiem obligatoryjne zawieszenie komornika w czynnościach, gdy prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie karne o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, nawet na podstawie subsydiarnego aktu oskarżenia. Organ podkreślił, iż brak jest możliwości oceny zasadności stawianych komornikowi zarzutów. Zwrócił uwagę na ustawowy wymóg posiadania przez osobę wykonującą zawód komornika "nieposzlakowanej opinii" (art. 10 ust. 1 pkt 3 u.k.s.e.). Podkreślił nadto, iż na podstawie art. 339 § 2 k.p.k. subsydiarny akt oskarżenia podlega obligatoryjnemu badaniu na posiedzeniu przed rozprawą celem stwierdzenia, czy nie zachodzi oczywisty brak podstaw oskarżenia. Odnosząc się do wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Sprawiedliwości o zawieszeniu w czynnościach komornika organ stwierdził brak podstaw do takiego rozstrzygnięcia z uwagi na treść art. 135 k.p.a. Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r., wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie następujących przepisów: 1. art. 2 Konstytucji RP - zasady państwa prawnego; 2. art. 42 ust. 3 Konstytucji RP – zasady domniemania niewinności i proporcjonalności; 3. art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. W pierwszej kolejności skarżący podniósł, że środek w postaci zawieszenia w czynnościach komornika nie jest adekwatny do faktu wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Art. 15 ust. 1 pkt 1 u.k.s.e. nie obejmuje sytuacji, gdy akt oskarżenia wnosi osoba prywatna, dłużnik bądź wierzyciel niezadowolony z działania komornika. Podkreślił, iż prokurator umorzył postępowanie w jego sprawie. Wyraził pogląd, iż dla wypełnienia dyspozycji ww. przepisu niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: 1). czyn podlega ściganiu z urzędu; 2) oskarżenie wnosi oskarżyciel publiczny. Wykładnię taką potwierdza w ocenie skarżącego przepis art. 15 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy, pozwalający na uchylenie zawieszenia komornika w czynnościach mimo nie zakończenia postępowania karnego. Skarżący podniósł, iż wykładnia, jaką przeprowadził organ, jest zbyt daleko idąca i może sparaliżować egzekucję sądową w Polsce. Wystarczające bowiem jest złożenie bezzasadnych subsydiarnych aktów oskarżenia przez niezadowolonych z egzekucji wierzycieli lub dłużników. Zwrócił uwagę na treść rządowego projektu zmian z 17 marca 2009 r. wprowadzającego tryb odwoławczy w przedmiocie zawieszenia komornika w czynnościach do sądu powszechnego. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącego uzupełnił argumentację skargi pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. Zakwestionował stanowisko organu, zgodnie z którym przepis art. 15 ust 1 pkt 1 u.k.s.e. pozwala na zastosowanie sankcji w postaci zawieszenia czynnościach komornika w przypadku wniesienia przeciwko niemu subsydiarnego aktu oskarżenia, gdyż nie jest on wnoszony przez oskarżyciela publicznego. Wskazał na treść przepisu art. 60 § 1 i 2 k.p.k. pozwalającą na objęcie oskarżeniem publicznym przez prokuratora postępowania karnego wszczętego przez osobę fizyczną – oskarżyciela prywatnego. Podkreślił, iż taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie karnej toczącej się przeciwko skarżącemu, a zatem brak jest podstaw do uznania, iż toczy się przeciwko niemu sprawa karna o czyn ścigany z urzędu. Nadto nie można uznać, że toczy się postępowanie "przeciwko osobie", gdyż nie zostało wydane wobec skarżącego postanowienie prokuratora o postawieniu zarzutów. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego podniósł, iż obligatoryjne zawieszenie komornika w czynnościach w sytuacji wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia oznacza naruszenie zasad konstytucyjnych: domniemania niewinności i proporcjonalności. Pełnomocnik skarżącego wniósł o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zbadanie zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 15 ust. 1 pkt 1 u.k.s.e. i o zawieszenie w związku z tym postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o odroczenie rozprawy z uwagi na bardzo złe warunki pogodowe (śnieg, oblodzone, nieprzejezdne drogi i niska temperatura), co uniemożliwiło stawiennictwo pełnomocnika na rozprawie. Sąd na rozprawie w dniu 21 grudnia 2009 r. oddalił powyższe wnioski procesowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonej decyzji. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że skarga J. D. nie jest uzasadniona. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił organowi administracji na zasadne stwierdzenie, iż stan faktyczny wyczerpuje przesłanki określone w przepisie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r., Nr 167, poz. 1191 ze zm.) Materialnoprawną podstawę decyzji poddanej kontroli w niniejszym postępowaniu sądowym stanowi przepis art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Stosownie do jego treści Minister Sprawiedliwości zawiesza komornika w czynnościach, jeżeli przeciwko komornikowi prowadzone jest postępowanie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Przeciwko skarżącemu, wykonującemu zawód komornika, prowadzone jest postępowanie karne przed Sądem Rejonowym w [...] na skutek subsydiarnego aktu oskarżenia, na podstawie którego skarżący oskarżony jest o popełnienie czynu z art. 231 § 1 k.k. stanowiącego przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego. Subsydiarny akt oskarżenia został scharakteryzowany w rozdziale 2 k.p.k. ("oskarżyciel posiłkowy"). Jak wynika z przepisu art. 53 k.p.k.: "W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może działać jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego". Wynika z tego jednoznacznie, iż oskarżyciel posiłkowy ma prawo wniesienia aktu oskarżenia wyłącznie w sprawach ściganych z urzędu. Należy podkreślić, iż przepis art. 55 § 1 k.p.k. przewiduje możliwość wniesienia samoistnej skargi posiłkowej (subsydiarnego aktu oskarżenia) jedynie wówczas, gdy prokurator - po uprzednim uchyleniu przez sąd postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania - nie znajdując nadal podstaw do wniesienia oskarżenia, wydaje po raz wtóry takie samo postanowienie, jak to, które było przedmiotem zaskarżenia. Powyższe unormowanie przyznaje pokrzywdzonemu uprawnienia oskarżycielskie w sprawach ściganych z urzędu. Skomplikowana procedura uzyskania statusu oskarżyciela subsydiarnego ma na celu zniwelowanie możliwości nadużywania tej instytucji procesowej. Należy jednoznacznie stwierdzić, iż zarzucany oskarżonemu czyn nie traci swojego charakteru przestępstwa ściganego z urzędu poprzez objęcie go subsydiarnym aktem oskarżenia. W szczególności nie staje się on czynem ściganym z oskarżenia prywatnego, na co powołuje się pełnomocnik skarżącego. O cechach danego przestępstwa decydują bowiem wyłącznie przepisy prawa materialnego zawarte w kodeksie karnym. W niniejszej sprawie skarżący stanął pod zarzutem popełnienia czynu określonego w art. 231 § 1 k.k., który stanowi: "Funkcjonariusz publiczny, który, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3". Brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, iż penalizowany na jego mocy czyn nie jest ścigany z urzędu, bądź traci ten przymiot na skutek objęcia go subsydiarnym aktem oskarżenia. Przeciwnie, taki charakter czynu karalnego (przestępstwo ścigane z urzędu) jest warunkiem niezbędnym dla wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Opisany powyżej znaczny stopień sformalizowania instytucji subsydiarnego aktu oskarżenia ogranicza w maksymalnym stopniu możliwość wniesienia w tym trybie zarzutów całkowicie bezzasadnych, mających na celu wyłącznie odwet w stosunku do komornika ze strony niezadowolonego dłużnika, czy też wierzyciela, na co powołuje się skarżący. Zastosowany w niniejszej sprawie przepis art. 15 ust. 1 pkt 1 u.k.s.e. zdaniem Sądu jest jednoznaczny, nie budzi też wątpliwości interpretacyjnych w zakresie objęcia jego dyspozycją osób oskarżonych w trybie skargi subsydiarnej (subsydiarnego aktu oskarżenia). Sąd uznał także, że norma zawarta w omawianym przepisie jest w pełni zgodna z ustawą zasadniczą; nie narusza w szczególności zasad państwa prawnego, proporcjonalności oraz domniemania niewinności. Ratio legis unormowania wiążącego obligatoryjny skutek w postaci zawieszenia komornika w czynnościach z prowadzeniem w stosunku do niego postępowania karnego umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe – w tym także na skutek wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia - można wyinterpretować z treści art. 10 ust. 1 pkt. 3 u.k.s.e. zgodnie z którym komornikiem może być wyłącznie osoba o nieposzlakowanej opinii. Unormowanie art. 15 ust. 1 pkt 1 u.k.s.e. ustawy o komornikach sądowych i egzekucji nie stoi w ocenie Sądu w sprzeczności z zasadą domniemania niewinności, stanowi bowiem rozwiązanie o charakterze czasowym, odwracalnym, pozwalającym na natychmiastowy powrót do czynności zawodowych w przypadku spełnienia przesłanek z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (tj. w przypadku oczyszczenia komornika z zarzutów bądź nawet wcześniej, na co zwrócił uwagę skarżący w treści złożonej do Sądu skargi). Sankcja w postaci zawieszenia w czynnościach komornika osoby, w stosunku do której jest prowadzone postępowanie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe nie jest także zdaniem Sądu sprzeczna z zasadami proporcjonalności, ani państwa prawnego, gdyż jest uzasadniona specyfiką działalności komornika jako funkcjonariusza publicznego, któremu do wykonywania czynności zawodowych niezbędny jest odpowiedni autorytet oraz związany z nim przymiot "nieposzlakowanej opinii", o czym była mowa powyżej. Pytanie prawne w trybie art. 193 Konstytucji RP nie może być do Trybunału Konstytucyjnego kierowane dopóty, dopóki Sąd sam nie wyrobi sobie poglądu prawnego w kwestii niezgodności aktu normatywnego z konstytucją (vide – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2008 r. – sygn. akt: II FSK 1785/06). W konsekwencji wniosek w tym przedmiocie został oddalony jako bezzasadny. Sąd nie uwzględnił także wniosku pełnomocnika skarżącego o odroczenie rozprawy uznając, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja ta ma zastosowanie jedynie wyjątkowo, na co wskazuje treść przepisu art. 99 p.p.s.a. zgodnie z którym "Sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny". Należy przy tym wskazać, iż z powyższym przepisem koreluje norma zawarta w art. 107 p.p.s.a., w myśl której "Nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy". W ocenie Sądu trudne warunki drogowe w zimie nie są niczym wyjątkowym i nie mogą być uznane za "ważną przyczynę" w rozumieniu przepisu art. 99 p.p.s.a. Reasumując - Sąd doszedł do przekonania, iż Minister Sprawiedliwości wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył w zasadniczy sposób przepisów prawa procesowego, ani materialnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a należało skargę oddalić jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.