VI SA/Wa 1720/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. T. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 stycznia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1720/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. T. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata Pismem z dnia 28 lipca 2012 r. L. T. (nazywany dalej "skarżącym") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na ww. decyzję w kwocie 485 złotych, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Pismem z dnia 19 września 2012 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. W skład jego majątku wchodzi mieszkanie o pow. 32 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 2 ha. Skarżący wraz z żoną utrzymuje się z dochodu osiąganego z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (działalność transportowa) w wysokości ok. 2.500 – 3.200 zł brutto, tj. ok. 1.700 – 2.500 zł netto miesięcznie. Żona skarżącego pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości ok. 650 zł (ostatni zasiłek pobierze w miesiącu wrześniu 2012 r.). Skarżący podniósł, że spłaca miesięczną ratę leasingową w wysokości 1.700 zł za samochód, który służy mu do prowadzenia działalności gospodarczej. Każdego miesiąca skarżący wnosi opłaty za czynsz i opłaty eksploatacyjne, na artykuły spożywcze i środki czystości wydaje kwotę od 400 do 600 zł miesięcznie. Zarządzeniem referendarza sądowego skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie: zeznania podatkowego za rok 2011, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanych w roku bieżącym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności o formy opodatkowania np. ostatni PIT-5, kopie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów), zaświadczenia właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez żonę skarżącego statusu bezrobotnego (oraz ewentualnego okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych), dokumentu potwierdzającego wielkość posiadanych nieruchomości i miejsce jej położenia (np.: zaświadczenia właściwego Urzędu Gminu, lub decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości), oświadczenia, czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak to w jakiej wysokości, wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku jeśli takie rachunki posiadają, jeżeli ani skarżący, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązać skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia), dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń. Pismem z dnia 23 października 2012 r. skarżący poinformował Sąd, że żądane dokumenty zostały przekazane przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, do sprawy o sygn. akt III SA/Lu 672/12. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 stycznia 2013 r. odmówiono skarżącemu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, nazywanej dalej "p.p.s.a."), przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia podano, że skarżący pomimo wezwania nie dopełnił obowiązku poprzez złożenie dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, czym uniemożliwił ustalenie, czy spełnia przesłanki określone w cyt. przepisie. Pismem z dnia 16 stycznia 2013 r., z zachowaniem ustawowego, siedmiodniowego terminu, skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 2 stycznia 2013 r., wnosząc ponownie o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący podkreślił, że złożył już oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Złożenie dodatkowych, żądanych przez Sąd dokumentów w terminie 14 dni było niemożliwe ze względu na ilość instytucji (bank, urząd pracy, urząd gminy, agencja restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa oraz inne), które miały wydać odpowiednie zaświadczenie. Do sprzeciwu skarżący dołączył: zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2011 (PIT-3336), zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 (PIT-3336), faktury VAT za energię elektryczną obejmujące okres od 27 marca 2012 r. do 9 grudnia 2012 r., faktury dokumentujące wydatki za gaz, dokumenty dotyczące zaciągniętego kredytu hipotecznego, zaświadczenie o zarejestrowaniu żony skarżącego jako bezrobotnej od dnia 2 stycznia 2012 r. do dnia 7 listopada 2012 r., bez prawa do zasiłku na dzień złożenia wniosku; zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2013 r. potwierdzające, że skarżący nie otrzymał w 2011 r. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego-dopłaty obszarowe; decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego za 2012 r.; decyzję z dnia [...] listopada 2012 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012 w wysokości 1390,91 złotych, opłat za mieszkanie uiszczonych na konto Spółdzielni Mieszkaniowej im. [...] w L. za listopada i grudzień 2012 r., historię rachunków bankowych, podatkową księgę przychodów i rozchodów za rok 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w cytowanym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Inaczej mówiąc, to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygniecie Sądu (J. P. Tarno - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r. sygn. akt I SA/Po 825/08; LEX nr 507292). Z zestawienia kosztów sądowych, do uiszczenia których skarżący może być zobowiązany w trakcie postępowania sądowego wynika, że byłby to wpis od skargi w kwocie 485 złotych, ustalonej na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, publ. Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). W razie niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia w postaci oddalenia skargi, skarżący będzie zobowiązany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 złotych za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W przypadku wniesienia skargi kasacyjnej skarżący będzie zobowiązany uiścić, stosownie do § 3 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów, wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 złotych. Skarżący wnioskował również o przyznanie adwokata z urzędu. W sytuacji, gdyby skarżący skorzystał z pomocy adwokata "z wyboru" poniósłby koszty jego wynagrodzenia, którego wysokość jest co do zasady przedmiotem wewnętrznej umowy między stronami: mocodawcą i pełnomocnikiem. Wskazówką dla oceny obciążeń finansowych jakie musiałby ponieść z tego tytułu skarżący jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). W badanej sprawie stawka minimalna wynagrodzenia wyniosłaby 2.400 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 6 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, opubl. Dz.U. z 2002 nr 163, poz. 1348 ze zm.). Dokonując analizy drugiego elementu, na konieczność której wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 października 2008 r., w postaci aktualnych możliwości płatniczych skarżącego, Sąd wziął pod uwagę sytuację rodzinno-majątkową strony wynikającą z oświadczeń złożonych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentów, z której wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a w skład jego majątku wchodzi mieszkanie o pow. 32 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 2 ha. W świetle rozstrzygnięcia decyzji wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2012 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, skarżącemu na rok 2012 r. przyznano płatność w wysokości 1390,91 złotych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że wraz z żoną utrzymuje się z dochodów osiąganych z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (działalność transportowa) w wysokości ok. 2.500 – 3.200 zł brutto, tj. ok. 1.700 – 2.500 zł netto miesięcznie. Z dokumentów załączonych do sprzeciwu wynika, że działalność gospodarcza skarżącego przynosi straty (strata według zeznania podatkowego za rok 2012 wyniosła ponad 22.000 zł). Żona skarżącego pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z załączonych do sprzeciwu dokumentów wynika, że za dwa kwartały 2012 r. skarżący zapłacił 285 złotych za gaz, za mieszkanie – 290 złotych w miesiącu listopadzie oraz 338 złotych w miesiącu grudniu, rata kredytu hipotecznego wynosi ok. 500 złotych, na artykuły spożywcze i środki czystości skarżący przeznacza od 400 do 600 złotych. Skarżący oświadczył również, że spłaca miesięczną ratę leasingową w wysokości 1.700 zł za samochód, który służy mu do prowadzenia działalności gospodarczej. Wydatki te nie zostały jednak w żaden sposób udokumentowane (umowa, dowody spłat ratalnych). Do sprzeciwu skarżący dołączył trzy wyciągi z rachunków bankowych. Z rachunku bankowego prowadzonego na rzecz T. L. wynika, że na dzień 10 stycznia 2013 r. saldo na nim wynosiło 5.247 złotych. Skarżący był również właścicielem dwóch kont osobistych. Saldo na jednym z nich wynosiło 99 złotych na dzień wnoszenia sprzeciwu, na drugim widniała kwota 58.532 złotych (saldo końcowe na dzień 9 stycznia 2013 r.). Po przeanalizowaniu przedstawionej przez skarżącego jego sytuacji majątkowej i finansowej Sąd uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, o których stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób pozostających w ubóstwie. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. W związku z tym, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów-także sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Kluczowym elementem przy ocenie stanu majątkowego i możliwości finansowych skarżącego jest fakt posiadania przez skarżącego znacznych zasobów pieniężnych (oszczędności) na rachunkach bankowych. Przyjmując nawet, że zgromadzone na koncie środki skarżący przeznacza na pokrycie bieżących wydatków i kosztów utrzymania, w związku z tym, że prowadzona przezeń działalność gospodarcza (usługi transportowe) aktualnie przynosi straty, to zgromadzona kwota na dzień wniesienia sprzeciwu (ok. 63.779 złotych), przy wydatkach sądowych rzędu 3.328 złotych, nie zostanie uszczuplona w stopniu mogącym zagrozić podstawom utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Proste porównanie tych kwot wskazuje, że potencjalne wydatki w badanej sprawie wyniosą mniej niż 5% posiadanych zasobów finansowych skarżącego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.