VI SA/Wa 1730/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2014 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego (zwany dalej organem) decyzją z [...] kwietnia 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez T. P. (zwanego dalej stroną/skarżącym) od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (zwanego dalej organem I instancji) z [...] listopada 2012 r., o nałożeniu kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej w wysokości 3 000 złotych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ działał na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 dalej kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. 2013 r., poz. 260 dalej udp) oraz załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 80, poz. 433 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b, art. 51 ust. 7 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1265 dalej utd). Ustalono, że dnia [...] listopada 2011 r. około godziny 8:45 na odcinku drogi krajowej [...] w miejscowości [...] zatrzymano do kontroli kierowany przez skarżącego zespół pojazdów składający się z samochodu ciężarowego o numerze rejestracyjnym [...] oraz przyczepy o numerze rejestracyjnym [...]. W toku przeprowadzonej kontroli ustalono, że w pojeździe nie znajduje się urządzenie ViaBox służące do uiszczania opłaty elektronicznej. Na podstawie dowodów rejestracyjnych ustalono, że dopuszczalna masa całkowita (DMC) kontrolowanego zespołu pojazdów wynosiła 4805 kg (w tym: samochodu ciężarowego 2805 kg, przyczepy 2000 kg). Przebieg kontroli utrwalono w protokole numer [...]. Kierujący wyjaśnił do protokołu, że nie wiedział o obowiązku posiadania urządzenia ViaBox w pojeździe oraz obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnym odcinku drogi oraz wniosła o odstąpienie od wymierzania kary. Biorąc pod uwagę powyższe organ I instancji nałożył karę pieniężną która, następie została utrzymana przez organ II instancji. Organ stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie w sposób pełny odzwierciedla stan faktyczny. Podniósł, że w sposób prawidłowy ustalił stronę prowadzonego postępowania, którą stosownie do treści art. art. 13k ust. 1 pkt 1 udp jest osoba kierująca pojazdem samochodowym podczas przejazdu wykonywanego bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej. Wskazał, że kontrolowany zespół pojazdów, którego dopuszczalna masa całkowita przekraczała 3,5 tony, poruszał się po drodze wymienionej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. 2011 Nr 80, poz. 433 ze zm.), a więc zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp za jego przejazd należało uiścić opłatę elektroniczną. Zatrzymany zespół pojazdów nie został wyposażony w urządzenie ViaBox służące do pobierania opłaty elektronicznej, w związku z czym niewątpliwym jest, że skarżący nie uiścił należnej opłaty a w chwili dokonania przejazdu nie istniała możliwość realizacji obowiązku określonego w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp inaczej niż poza systemem elektronicznego poboru opłat, a więc bez wykorzystania wskazanego urządzenia. Wskazał, że powyższe ustalono w oparciu o podpisany bez zastrzeżeń przez kierującego protokół kontroli z [...] listopada 2011 r., który ma cechy dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 kpa, w związku z czym stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Odnosząc się do argumentu strony, że ta nie wiedziała o obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnym odcinku drogi, organ wyjaśnił, że kierujący pojazdami samochodowymi mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych, a brak wiedzy czy świadomości w zakresie kategorii dróg i pojazdów objętych obowiązkiem, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, nie może stanowić usprawiedliwienia dla naruszenia przepisów prawa. Uznał, że na gruncie prawa administracyjnego zasadą jest, że ustalając odpowiedzialność nie dokonuje się oceny i nie czyni przedmiotem rozważań kwestii zawinionego działania lub braku winy, stopnia szkodliwości czynu, niezachowania należytej staranności, podjęcia wystarczających środków ostrożności, czy też dopuszczenia się rażącego niedbalstwa ale wymagane jest udowodnienie, że doszło do obiektywnego naruszenia przepisów prawa materialnego. Podniósł, że wniosek strony o odstąpienie od wymierzania kary nie znajduje uzasadnienia, bowiem decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków związanych z uiszczaniem opłat elektronicznych mają charakter decyzji związanych a organ rozstrzygając sprawę nie ma możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa. Wskazał, że organy orzekające nie mają możliwości dowolnego kształtowania ich wysokości ze względu na okoliczności sprawy, czy sytuację materialną strony. Taryfikator w sposób ścisły wskazuje wysokość kary administracyjnej za dane naruszenie, zatem organ rozpoznający sprawę nie ma prawnej możliwości ustalania innej, niż określona w ustawie wysokości kary. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, wnosząc o uchylenie decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucił organowi obrazę podstawowych zasad zawartych w art. 6, 7 i 8 kpa w związku z naruszeniem przepisów art. 4 pkt 5, art. 5 ust. 1 pkt 5, art. 13 ust. 2 pkt 1a udp polegające na uznaniu odcinka drogi krajowej nr [...] na odcinku od [...] do [...] za drogę z której korzystanie jest uzależnione od wniesienia opłaty drogowej. Zdaniem skarżącego odcinek drogi nr [...] nie może być uznawany i traktowany jako droga ekspresowa, gdyż obsługuje przyległy teren (art. 4 pkt 5 ustawy) w postaci zjazdów i dojazdów do wsi [...], o drodze alternatywnej tylko się mówi, że ma ona być zbudowana od miejscowości [...] do granicy miasta [...]przez m.in. wieś [...]. Podkreślił, że nie dopuścił się wykroczenia w niniejszej sprawie, gdyż zarządca drogi ekspresowej wbrew regulacji ustawowej błędnie uznaje wskazany odcinek drogi nr [...] za drogę ekspresową oraz nie zapewnia drogi alternatywnej. Podniósł, że w odniesieniu do pozwanego Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad nie występował o umorzenie kary z tytułu ważnego interesu (trudnej sytuacji), lecz z uwagi na bezpodstawność wymierzonej kary przez pozwanego Głównego Inspektora Transportu Drogowego, który w prowadzonym postępowaniu był niekonsekwentny. Podkreślił również, że żaden z pozwanych nie odniósł się do merytorycznych zarzutów skarżącego w przedmiocie zasadności i podstaw nałożenia kary pieniężnej. W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] listopada 2012 r. Odnosząc się do używanej przez skarżącego terminologii należy zauważyć, że stronami w postępowaniu administracyjnym mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej (art. 29 kpa), inaczej mówiąc stroną postępowania administracyjnego jest organ i skarżący a nie powód i pozwany co jest właściwe na gruncie postępowania cywilnego i działania w ramach Kodeksu Postępowania Cywilnego. Niemniej jednak okoliczność ta nie ma wpływu na sprawę. Nie ma wpływu na sprawę wskazanie przez skarżącego innego podmiotu zobowiązanego Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. Organ ten nie jest stroną tego postępowania i nie może być zawiadomiony przez sąd jako uczestnik postępowania. Kto jest stroną tego postępowania wskazano wyżej. W niniejszej sprawie stan faktyczny nie jest kwestionowany i został prawidłowo ustalony oraz opisany w - podpisanym bez zastrzeżeń przez kierującego - protokole kontroli z [...] listopada 2011 r. Bezspornym jest, że kierowany przez skarżącego pojazd marki [...] o nr rej. [...] wraz z przyczepą o nr rej. [...] wjechał na drogę krajową nr [...]. Droga ta jest wymieniona w załączniku nr 2 pkt 4 do Rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną: bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3 000 złotych. Ustawodawca wskazał, że karę pieniężną za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej nakłada się na kierującego pojazdem. Z przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 udp wynika, że obowiązek uiszczania opłaty elektronicznej dotyczy pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej (dmc) powyżej 3,5 tony. Przy określaniu dmc zespołu pojazdów sumuje się dmc pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy. Kierujący pojazdami samochodowymi mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych. Brak wiedzy, czy świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych czy też ponoszenia opłat elektronicznych nie może niewątpliwie być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów. Podkreślenia wymaga, że obowiązek w zakresie ponoszenia opłat elektronicznych został ustalony w ustawie z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw. Stosownie zaś do art. 9 tejże ustawy przepisy ustanawiające ten obowiązek weszły w życie z dniem 1 lipca 2011 r. Ustawodawca przewidział zatem ponad trzyletni okres vacatio legis. Skarżący miał czas na zaznajomienie się z nowymi rozwiązaniami prawnymi. Zdaniem sądu organ prawidłowo wskazał, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń. Tym samym słusznie uznano, że wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Tu przesłankami odpowiedzialności jest stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Niewątpliwie w niniejszej sprawie, podmiotem odpowiedzialnym za przejazd po drodze krajowej zespołu pojazdów bez uiszczenia opłaty elektronicznej był kierujący pojazdem. W omawianym stanie faktycznym podstawą do nałożenia kary pieniężnej był brak uiszczenia wymaganej przepisami prawa opłaty za poruszanie się płatnym odcinkiem drogi. Wskazać należy, iż powyższy incydent został odnotowany przez skaner jednostki kontrolnej znajdujący się na wyposażeniu mobilnej jednostki ITD. Należy zauważyć, iż elektroniczny system poboru opłat z dniem 1 lipca 2011 r. zastąpił system "winietowy". Obowiązek ponoszenia powyższej opłaty spoczywa na korzystającym z dróg krajowych lub ich odcinków, natomiast sankcja za naruszenie tego obowiązku nakładana jest na kierującego pojazdem, na co wskazuje wykładnia normy prawnej - art. 13k udp. W myśl art. 5 ust. 1 udp do dróg krajowych zalicza się: 1. autostrady i drogi ekspresowe oraz drogi leżące w ich ciągach do czasu wybudowania autostrad i dróg ekspresowych; 2. drogi międzynarodowe; 3. drogi stanowiące inne połączenia zapewniające spójność sieci dróg krajowych; 4. drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów); 5. drogi alternatywne dla autostrad płatnych; 6. drogi stanowiące ciągi obwodnico we dużych aglomeracji miejskich; 7. drogi o znaczeniu obronnym. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Zdaniem Sądu brak jest okoliczności, które mogły by być podstawą uchylenia zaskarżonych decyzji. W ocenie Sądu, bez znaczenia są okoliczności, skutkiem których strona (kierujący) dopuściła się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Kara administracyjna nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej. Odpowiedzialność administracyjna, przewidziana w ustawie o drogach publicznych nie jest oparta na zasadzie winy, lecz powstaje w wyniku obiektywnego stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, skutkującego nałożeniem kary administracyjno-prawnej. Organ słusznie twierdzi, że nie dokonuje oceny i nie czyni przedmiotem rozważań kwestii zawinionego działania strony lub braku winy, stopnia szkodliwości czynu, braku zachowania należytej staranności, podjęcia wystarczających środków ostrożności mających wyłączyć ponoszenie przez stronę odpowiedzialności administracyjnej czy też dopuszczenia się rażącego niedbalstwa. W przedmiotowej sprawie nie ma także znaczenia kwalifikacja tej drogi jako drogi ekspresowej bowiem wystarczające było wykazanie, że jest to droga płatna a przejazd alternatywny/równoległy zgodnie z powołanym przez skarżącego przepisem nie jest w tym wypadku wymagany. Należy zaważyć, że opłata za przejazd po płatnym odcinku drogi w powyższym stanie faktycznym nie została uiszczona. W świetle powołanych wyżej przepisów decyzja administracyjna, a w szczególności, jak to ma miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, nakładająca na podmiot obowiązki lub karę, jest oparta na obowiązującym przepisie prawa i zgodna z jego treścią. Zdaniem Sądu należy jednocześnie uznać, iż organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu organy administracji - rozstrzygając sprawę - oparły się na materiale prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach, organy obu instancji uzasadniły w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 kpa. Z przytoczonych wyżej powodów Sąd, działając na podstawie art.151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.