VI SA/Wa 1743/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant p.o. ref. staż. Agnieszka Fidor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2018 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów oddala skargę Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], na podstawie art. 104, art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 69a ust. 1, art. 65 pkt 3 i art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r., poz. 1999 z późn, zm., dalej: p.o.a.) sprzeciwił się wpisowi M. M. W. (dalej: M. W., wnioskodawca, skarżący) na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] dokonanemu na mocy uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (w skrócie: ORA) z dnia [...] marca 2017 r. Do wydania powyższej decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia: M. W. w dniu [...] października 2016 r. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z wnioskiem o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a. Do wniosku dołączył kwestionariusz osobowy, życiorys wraz z wykazem dorobku naukowego, dyplom uzyskania stopnia naukowego doktora nauk prawnych w zakresie prawa, zaświadczenie o niefigurowaniu w kartotece karnej Krajowego Rejestru Karnego. W celu udokumentowania wymaganej przez p.o.a. praktyki wnioskodawca przedstawił: umowy zlecenia współpracy zawarte z kancelariami adwokackimi: - adwokat [...]z dnia: [...] obowiązującą do końca sierpnia 2015 r., wraz z zaświadczeniem o wykonywaniu przez niego wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w wymiarze 30 godzin tygodniowo oraz informacji, że umowy rozliczono z urzędem skarbowym; - adwokat [...]z dnia [...] wraz z zaświadczeniem o wykonywaniu przez wnioskodawcę wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w wymiarze 40 godzin tygodniowo oraz informacji, że umowy rozliczono z urzędem skarbowym; - umowę zlecenia współpracy z dnia [...] września 2016 r. zawartą z kancelarią adwokata [...]. W trakcie postępowania M. W. uzupełniał wniosek, dołączając: odpis dyplomu ukończenia wyższych studiów na kierunku administracja, poprzedzone uzyskaniem tytułu zawodowego licencjat na tożsamym kierunku, zaświadczenie z dnia [...] grudnia 2015 r. o wyborze na ławnika Sądu Rejonowego dla [...] w [...] wraz ze stosowną uchwałą i poparciem jego kandydatury przez komisję zakładową pracowników [...], zaświadczenie z dnia [...] czerwca 2016 r. o powołaniu na eksperta przez [...] wiążącego się z wykonywaniem średnio 20 godzin tygodniowo obowiązków wymagających wiedzy prawniczej bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej wraz z wykazem zadań pełnomocnika określonego w regulaminie organizacyjnym gabinetu Prezesa [...] w Centrali [...] oraz dwa zaświadczenia adwokata [...]o wykonywaniu przez wnioskodawcę w okresie obowiązywania umowy wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w wymiarze 20 godzin tygodniowo i rozliczeniu tej umowy z urzędem skarbowym; zaświadczenie [...] o zatrudnieniu wnioskodawcy od dnia [...] lipca 2003r., a od dnia [...] czerwca 2016 r. na stanowisku Pełnomocnika Prezesa [...] do spraw [...]; zaświadczenie [...] o zatrudnieniu wnioskodawcy w pełnym wymiarze czasu pracy; zaświadczenie z dnia [...] lutego 2017 r. o powołaniu do prac w Międzyresortowym Zespole ds. [...], umowy zlecenia z dnia [...] stycznia 2017 r. zawartej z kancelarią adwokat [...]wraz z zaświadczeniem o wykonywaniu przez stronę wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. Uchwałą z dnia [...] marca 2017 r. ORA wpisała [...]na listę adwokatów Izby [...]. Zdaniem organu wpisowego wnioskodawca przedstawił m.in. dokument o ukończeniu wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskaniu tytułu magistra. Wykazał też 3 - letni okres zajmowania stanowisk lub wykonywania czynności o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a., przedkładając m.in. zaświadczenie [...] o zatrudnieniu od dnia [...] czerwca 2016 r. na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku Pełnomocnika Prezesa [...]do spraw [...]. Minister Sprawiedliwości pismem z dnia [...] marca 2017 r., działając na podstawie art. 69 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 3 pkt 3 i 6 p.o.a., zwrócił, nadesłane wraz z uchwałą o wpisie, akta osobowe wnioskodawcy, w celu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez załączenie: oryginału lub poświadczonej kopii dokumentu potwierdzającego ukończenie wyższych studiów prawniczych i uzyskanie tytułu magistra prawa, umowy o pracę z [...]i zaświadczenia wystawionego przez tego pracodawcę określającego okres, w jakim wnioskodawca wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane z tworzeniem projektów ustaw, rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego, z uwzględnieniem także godzinowego wymiaru czasu pracy przeznaczonego na wykonywanie wskazanych czynności i wykazem opiniowanych projektów ustaw i rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego. Akta osobowe wnioskodawcy ORA nadesłała ponownie w dniu [...] maja 2017r., ale bez żądanego dokumentu potwierdzającego ukończenie przez [...] wyższych studiów prawniczych i uzyskania przezeń tytułu magistra, jak również bez umowy o pracę z [...]ze stosownym zaświadczeniem. Natomiast znajdowało się w nich pismo wnioskodawcy z dnia [...] kwietnia 2017 r. krytycznie odnoszące się do wezwania o uzupełnienia braków materiału, przedstawiając także odmienne od Ministra rozumienie sformułowania "tytuł magistra prawa". Zdaniem wnioskodawcy samo ukończenie studiów na wydziale prawa i administracji na kierunku administracji wyczerpuje przesłanki o której wspomina art. 65 pkt 3 p.o.a. Minister Sprawiedliwości zauważył, że na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b i c p.o.a., wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat: - wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. I, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, lub - były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej lub w państwowych jednostkach organizacyjnych i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane z tworzeniem projektów ustaw, rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego. Minister stwierdził, że [...] korzysta z pełni praw publicznych, posiada pełną zdolność do czynności prawnych, nie był karany dyscyplinarnie, uzyskał tytułu zawodowy licencjata na kierunku administracja, a następnie ukończył wyższe studia na tożsamym kierunku. Nadto uzyskał tytuł doktora nauk prawnych w zakresie prawa na Uniwersytecie [...]. Z zaświadczenia Krajowego Rejestru Karnego z dnia [...] października 2016 r. wynikało, że nie figurował w kartotece karnej. Wnioskodawca nie odbył aplikacji adwokackiej, jak również nie złożył egzaminu adwokackiego. W konsekwencji uznał, że [...] nie spełnił przesłanki wpisu, o której mowa w art. 65 pkt 3 p.o.a., ponieważ nie ukończył wyższych studiów prawniczych. Minister przyjął, że ukończenie studiów prawniczych i uzyskanie tytułu magistra jest jedyną możliwą drogą dojścia do zawodów prawniczych. Uzyskanie stopnia naukowego doktora nauk prawnych nie konwaliduje braku przesłanki ukończenia wyższych studiów prawniczych. Treść art. 65 pkt 3 p.o.a. nie pozostawia wątpliwości, że ukończenie wyższych studiów prawniczych oznacza ukończenie studiów na kierunku prawo. Zatem stwierdzenie braku ukończenia wyższych studiów prawniczych jest wystarczającą przesłanką do sprzeciwu Ministra w trybie art. 69a p.o.a. Ponadto Minister Sprawiedliwości uznał, że wnioskodawca nie legitymował się praktyką wymaganą przez art. 66 ust 1 pkt 5 lit. b i c p.o.a. [...] bowiem wykazywał zatrudnienie, zarówno w kancelariach adwokackich, jak i w [...]. Minister wyjaśnił, że literalna, jak i funkcjonalna wykładnia ostatnio przywołanego przepisu nie budzi wątpliwości, że okres 5 lat przed złożeniem wniosku nie podlega proporcjonalnemu wydłużeniu ani wstecz, ani na okres po złożeniu wniosku. Stąd, doktorzy nauk prawnych muszą wykazać się uzyskaną w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis, łącznie przez okres co najmniej 3 lat praktyką w miejscach i na stanowiskach ściśle wymienionych w ustawie. Przepis wprost wyłącza możliwość badania okresu po złożeniu wniosku o wpis na listę adwokatów. W omawianym przypadku, wymagany w art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a. okres 5 lat praktyki zawodowej mieścił się między [...] października 2011 r. a [...] października 2016 r. Minister stwierdził, że od [...] sierpnia 2013 r. wnioskodawca pracuje w kancelariach adwokackich (w okresie od dnia [...] sierpnia 2013 r. do [...] sierpnia 2015r. pracował w kancelarii adwokat [...]w wymiarze 30 godzin tygodniowo, od [...] września 2015 r. do [...] sierpnia 2016 r. w kancelarii adwokat [...]w wymiarze 40 godzin tygodniowo, zaś od [...] września 2016 r. w kancelarii adwokata [...] w wymiarze 20 godzin tygodniowo), wykonując wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. Potwierdzały to dołączone do wniosku umowy zlecenia z wymienionymi kancelariami adwokackimi. Organ stanął na stanowisku, że ustawodawca decydując się na stworzenie możliwości wpisu na listę adwokatów osobom, które nie ukończyły aplikacji adwokackiej zakończonej egzaminem, wprowadził zamienne kryteria, którym sprostać mają kandydaci. Stanowią one ekwiwalent wiedzy i praktyki, którą zdobyć należy w trakcie aplikacji, a wykazanej na egzaminie zawodowym. Intensywność wykonywanych czynności stanowi nieodłączny charakter badania spełnienia przesłanek niezbędnych do wpisu na listę adwokatów. Z dokumentów załączonych do wniosku, mających wykazać spełnienie kryteriów z art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a., musi wynikać okres wykonywania czynności, ich intensywność mierzona czasem wykonywania tych czynności, ich rodzaj (zakres obowiązków), a w szczególności, że ich wykonywanie wymagało wiedzy prawniczej i było bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata. Wymagany przez art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a. trzyletni okres odpowiada trzyletniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy (tzn. przy ośmiogodzinnym czasie pracy na dobę i przeciętnie czterdziestogodzinnym w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym). W wypadku zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy okres świadczenia pracy zostaje wydłużony, aby w przeliczeniu osiągnąć trzyletni okres zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Powyższe wymagania odnoszą się również do osób, które wykonywały czynności związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy cywilnoprawnej. Odnosząc powyższe do praktyki zawodowej wnioskodawcy nabytej w kancelariach adwokackich, Minister wyliczył, że skarżący 25 miesięcy przepracował w wymiarze 3/4 etatu, 12 miesięcy w wymiarze całego etatu, a 6 tygodni w wymiarze 1/2 etatu. Dlatego z okresu wykonywania umów zlecenia w kancelariach adwokackich, do trzyletniego stażu wymaganego ustawą (tj. 36 miesięcy), Minister zaliczył stronie 31 miesięcy i 1 tydzień. Natomiast w świetle art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. c p.o.a. nie znalazł podstaw, aby do wymaganego stażu pracy wnioskodawcy zaliczyć jego równoległego zatrudnienia w Narodowym Funduszu Zdrowia. Norma ta kierowana jest do zawodowych legislatorów, to jest osób wykonujących bieżącą pracę przy tworzeniu aktów prawnych. Z dołączonych do akt zaświadczeń [...] z dnia [...] nie wynikało, by wnioskodawca wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane z tworzeniem projektów ustaw, rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego. Wprawdzie, jako pełnomocnik Prezesa [...] do spraw [...], na jego polecenie, brał udział w posiedzeniach komisji i zespołów parlamentarnych (..), jak również jako [...] wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej - to jednak nie była to praktyka, spełniająca warunki określone w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. c p.o.a. W ocenie Ministra, przesłanka odpowiedniej praktyki w zakresie czynności legislacyjnych zostałaby spełniona, jeżeli osoba ubiegająca się o wpis wykonywałaby wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane z tworzeniem projektów ustaw i rozporządzeń i lub aktów prawa miejscowego stale i nieprzerwanie, w ramach podstawowych obowiązków. W konkluzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż [...] nie spełnił przesłanki określonej w art. 65 pkt 3, a także art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b i c p.o.a. [...] nie zgodził się ze stanowiskiem Ministra Sprawiedliwości i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną decyzję Ministra. Zaskarżył rozstrzygnięcie w całości. Zarzucił decyzji naruszenie: przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: obrazy przepisów art. 6, art. 7, art. 77, 78, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP a) poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego skarżącego w postaci wyjaśnień pisemnych z dnia [...] kwietnia 2017 r. wskazujących na zastosowanie nieadekwatnych przepisów prawa tj. art. 69 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 3 pkt 3 i 6 p.o.a., złożonych w odpowiedzi na zarzut braków materiału dowodowego polegającego na niezałączeniu do wskazanych akt postępowania administracyjnego: - oryginału lub poświadczonej kopii dokumentu potwierdzającego ukończenie wyższych studiów prawniczych i uzyskanie tytułu magistra prawa, - umowy o pracę z Narodowym Funduszem Zdrowia i zaświadczenia wystawionego przez tego pracodawcę określającego, w jakim okresie wnioskodawca wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane z tworzeniem projektów ustaw, rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego, z uwzględnieniem godzinowego wymiaru czasu pracy przeznaczonego na wykonywanie wskazanych czynności i wykazem opiniowanych projektów ustaw i rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego zawartych w piśmie Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2017 r. ([...]), co w ocenie skarżącego nie uprawniało organu do dalszego procedowania i zwrotu akt osobowych wnioskodawcy do Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] pismem z dnia [...] marca 2017 r. celem uzupełnienia, ponieważ uchwała ORA o wpisie dr [...] na listę adwokatów była dokonana na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a. Czyn ten z kolei spowodował faktyczny zwrot akt na podstawie art. 69 ust. 2 p.o.a., jednak nie mógł on przerwać pierwotnego terminu określonego w art. 69a p.o.a., wskazującego, że "wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi, ponieważ żądanie uzupełnienia akt odbyło się z naruszeniem przepisów prawa". Takiego sprzeciwu nie było w określonym terminie, było tylko żądanie uzupełnienia akt na w oparciu o przyjęcie błędnej podstawy prawnej, z której miało wynikać uzupełnienie akt. b) poprzez nieuwzględnienie uzasadnienia uchwały ORA z dnia [...] marca 2017r. o wpisie na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] dr [...], c) poprzez błędne przyjęcie, że okres praktyki zawodowej jest określony "w przypadku zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy okres świadczenia pracy zostaje wydłużony, aby w przeliczeniu osiągnąć trzyletni okres zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy", z jednoczesnym przyjęciem, że równoległego zatrudnienia w [...]nie można zaliczyć", z czego wynika brak sumowania. Powyżej opisane działania organu doprowadziły, do sytuacji, że nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, jak i prawnych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. W konkluzji skarżący wnosił o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z powodu skazanych naruszeń, które miały istotny wpływ na wynik postępowania; umorzenie postępowania w całości i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko prezentowane w skarżonej decyzji i wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga [...] nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania czy przepisów prawa materialnego w rozumieniu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm, dalej: p.p.s.a.), które powodowałoby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji. Przed oceną przesłanek, które zadecydowały o wniesieniu przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od uchwały ORA z dnia [...] marca 2017 r. o wpisie wnioskodawcy na listę adwokatów Izby [...], należy odnieść się do zarzutu niedochowania przez Ministra terminu do wyrażenia tego sprzeciwu. Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 p.o.a. wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata. W przypadku, o którym mowa w art. 69 ust. 2 (Jeżeli zawarty w aktach osobowych wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów, Minister Sprawiedliwości zwraca uchwałę wraz z aktami osobowymi kandydata do właściwej okręgowej rady adwokackiej w celu uzupełnienia.) bieg terminu liczy się wówczas od dnia ponownego doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi. W ocenie skarżącego nie wystąpił przypadek z art. 69 ust. 2 p.o.a., gdyż uchwała ORA została wydana na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a., a zgromadzone dokumenty były wystarczające do jej wydania. Natomiast Zastępca Dyrektora Departamentu Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej Ministerstwa Sprawiedliwości zamiast Minister Sprawiedliwości (o czym stanowi art. 69 ust. 2 p.o.a.) oparł swoje żądanie do ORA na art. 68 ust. 3 pkt 3 i 6 p.o.a., w którym pkt 3 ma charakter fakultatywny (dokumenty przedłożone przez skarżącego spełniały ten wymóg), a pkt 6 dotyczył przypadków określonych w art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. c i pkt 5 lit. c p.o.a. Odnosząc się do powyższego, należy zauważyć, że Minister wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej, zgodnie z art. 69a ust. 1 zd. trzecie p.o.a. Dlatego, mimo że decyzja o sprzeciwie nie jest podejmowana w zwykłym postępowaniu administracyjnym lecz w postępowaniu nadzorczym, to należy stosować do tego postępowania podstawowe zasady procedury administracyjnej, określające obowiązki organu prowadzącego postępowanie (por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt II GSK 782/09, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto Minister oceniając uchwałę o wpisie na listę adwokatów, w oparciu o art. 3 ust. 2 p.o.a. (Minister Sprawiedliwości sprawuje nadzór nad działalnością samorządu w zakresie i formach określonych ustawą.) w zw. z art. 65, 66, 68 p.o.a. bada także spełnianie przesłanek ustawowych przez osobę wpisaną na listę adwokatów. Należy zauważyć, że według uchwały ORA dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę wykazywały ukończenie wyższych studiów prawniczych w RP i uzyskaniu tytułu magistra, ponad trzyletni okres zajmowania stanowisk lub wykonywania czynności, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a. Nie stwierdzono też braku danych wykazujących niespełnianie wymogu z art. 65 pkt 1 p.o.a. (nieskazitelnego charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata dotychczasowym zachowaniem). Dlatego organ miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca rzeczywiście spełniał przesłanki z art. 65, 66, 68 p.o.a. i czy zostały ustawowe kryteria prawidłowo ocenione przez organ wpisowy. Wśród wymogów w art. 65 pkt 3 p.o.a. ujęto, aby osoba wpisywana ukończyła wyższe studia prawnicze w RP i uzyskała tytuł magistra prawa lub zagraniczne studia prawnicze uznane w RP. Z kolei art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a. wymienia kilka podstaw (lit. a-d) odnoszących się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych i które w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały czynności wymienione w ppkt – lit. a-d. Stąd zwrot akt osobowych wnioskodawcy wraz z uchwałą do ORA pismem z dnia [...] marca 2017 r. był uzasadniony. Tym samym nie biegł termin do wyrażenia sprzeciwu, określony w art. 69a ust. 1 p.o.a. Należy zauważyć, że skarżący w piśmie z dnia [...] kwietnia 2017 r. żądał ponownego doręczenia Ministrowi uchwały ORA wraz z aktami osobowymi czyli nie miał wątpliwości, że termin do wyrażenia przez Ministra sprzeciwu jeszcze nie upłynął. Z kolei co do umocowania Zastępcy Dyrektora Departamentu Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej Ministerstwa Sprawiedliwości – [...] do podejmowania czynności na podstawie art. 69 ust. 2 p.o.a. (zwrotu uchwały wraz z aktami osobowymi właściwej radzie w celu uzupełnienia), z dokumentów przedstawionych przez pełnomocnika organu w trybie art. 113 § 2 p.p.s.a. wynikało, że pracownik ten jest upoważniony do nadzorowania realizacji zadań Ministra Sprawiedliwości związanych z organami samorządu adwokackiego i radców prawnych (część IV pkt 4 opisu stanowiska pracy będącego wyższym stanowiskiem w służbie cywilnej w zw. z § 2 pkt 3, § 5, § 17 pkt 1 lit. a Wewnętrznego Regulaminu Organizacyjnego Departamentu Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej z dnia 14 października 2015 r. zaakceptowanego przez Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w zw. powierzeniem wymienionemu pracownikowi przez Ministra Sprawiedliwości w dniu 1 marca 2012 r. obowiązków Zastępcy Dyrektora Departamentu Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej, k. 67-78 akt sądowych). W ocenie Sądu przedstawione dokumenty spełniają wymogi z art. 268a k.p.a. (Organ administracji publicznej może upoważniać, w formie pisemnej, pracowników obsługujących ten organ do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień, zaświadczeń, a także do poświadczania za zgodność odpisów dokumentów przedstawionych przez stronę na potrzeby prowadzonych postępowań z oryginałem.). Sąd również nie dopatrzył się naruszeń prawa przez Ministra podczas przeprowadzonej przez niego oceny uchwały ORA o wpisie skarżącego na listę adwokatów, które skutkowałyby uchyleniem kwestionowanej decyzji. Należy podkreślić, że podstawową formą uzyskania dostępu do zawodu adwokata (wpisu na listę adwokatów) jest odbycie aplikacji adwokackiej i złożenie egzaminu adwokackiego. Dlatego zasadnicze wymogi, niezbędne do wpisu na listę adwokatów wymienia art. 65 p.o.a. Według tego przepisu na listę adwokatów może być wpisany ten, kto: jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (pkt 1); korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych (pkt 2); ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 3); odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 (pkt 4). Ustawa dopuszcza możliwość uzyskania wpisu na listę adwokatów bez odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego (art. 66 ust. 1 p.o.a.) oraz bez odbycia aplikacji adwokackiej, ale po złożeniu egzaminu adwokackiego (art. 66 ust. 2 p.o.a.). Przedstawione wyżej wyjątki wyłączają stosowanie jedynie przesłanki z art. 65 pkt 4 p.o.a., co wynika chociażby z treści art. 66 ust. 1 p.o.a.: "Wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do:", czy art. 66 ust. 3 p.o.a. stanowiącego, że osoby, o których mowa w ust. 2 (mające uprawnienia do złożenia egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji adwokackiej), muszą spełniać wymagania przewidziane w art. 65 pkt 1-3 oraz art. 68 ust. 4 p.o.a., mówiącego, że okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt K 6/12, opubl. Lex nr 1271750, pkt 3, 4). Z drugiej strony powołane uregulowania jednoznacznie wskazują, że osoba ubiegająca się wpis na listę adwokatów musi zawsze spełniać kryteria z art. 65 pkt 1– 3 p.o.a. Jak już zaznaczono w pkt 3 art. 65 p.o.a. wymienia się wymóg ukończenia wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej. Według art. 2 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (D. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie ukończenia studiów magisterskich przez wnioskodawcę, tj. w dniu 15 marca 2010 r. kierunek studiów oznaczał wyodrębniony obszar kształcenia. W wydanym na podstawie art. 9 ust. 2 wymienionej ustawy rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lipca 2007 r. w sprawie standardów kształcenia dla poszczególnych kierunków oraz poziomów kształcenia, a także trybu tworzenia i warunków, jakie musi spełniać uczelnia, by prowadzić studia miedzykierunkowe oraz makrokierunki (Dz. U. Nr 164, poz. 1166 zał.) w § 1 ust. 1 określono standardy kształcenia dla następujących kierunków studiów, m.in.: administracji (pkt 1), jak i prawa (pkt 85). Obecnie również według § 17 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 września 2016 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów (Dz. U. z 2016 r., poz. 1596 z późn. zm.) kierunki studiów: lekarski, lekarsko-dentystyczny, analityka medyczna, farmacja, fizjoterapia, weterynaria, prawo i prawo kanoniczne są prowadzone jako jednolite studia magisterskie (ust. 1). Natomiast kierunki studiów związane z kształceniem w zakresie gałęzi prawa - są prowadzone jako studia drugiego stopnia (ust. 2 pkt 1 wspomnianego § 17). Zatem administracja i prawo stanowią odrębne kierunki studiów. W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości, że chodzi o ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra prawa. Oznacza to, że wyższe studia w zakresie nauk administracyjnych i uzyskanie dyplomu magistra administracji nie jest tożsame z ukończeniem wyższych studiów prawniczych. Podobnie, przesłanki ukończenia wyższych studiów prawniczych nie spełnia również osoba, która ukończyła inny kierunek studiów, a następnie uzyskała tytuł doktora nauk prawnych lub stopień doktora habilitowanego (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 20 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 79/95, Lex nr 29254, T. Kuczyński, M. Masternak – Kubiak. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Komentarz do art. 6, teza 5,6, LEX 2009 i wspomniane tam wyroki NSA i SN; Komentarz do ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, pod. red. J. Świeczkowskiego, Komentarz do art. 10, LEX, 2012, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt K 3/10, Lex nr 1124353). Ten warunek odnosi się do wszystkich kandydatów zamierzających wykonywać różne zawody prawnicze: sędziego, prokuratora, adwokata, notariusza, w tym także profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych (por. wyrok NSA w sprawie II SA 79/95). Nie jest natomiast kwestionowane, co potwierdzają załączone dokumenty, że [...] ukończył kierunek administracji i uzyskał tytuł magistra administracji. Skoro wnioskodawca nie legitymował się dokumentami o ukończeniu studiów wyższych na kierunku prawo, to ORA błędnie oceniła dokumenty przedstawione przez stronę jako wykazujące ukończenie przez skarżącego wyższych studiów prawniczych w RP. Wobec niespełnienia przez wnioskodawcę przesłanki określonej w art. 65 pkt 3 p.o.a. brak było podstaw do wpisu go na listę adwokatów. Jednocześnie organ wpisowy doszedł do wniosku, że [...]spełnił kryteria z art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a., bliżej nie precyzując podstawy, chociaż uregulowane są w tej jednostce cztery odrębne przesłanki. Oceniając uchwałe ORA w tym zakresie, mając na uwadze wniosek skarżącego i dołączone doń dokumenty Minister uznał, że chodziło o przesłanki ujęte w lit. b i c pkt 5 ust. 1 art. 66 p.o.a. Przede wszystkim Minister prawidłowo uwzględnił jedynie okres 5 lat przed złożeniem wniosku, zgodnie z wytycznymi z pkt 5 ust. 1 art. 66 p.o.a. czyli okres od [...] października 2011 r. do [...] października 2016 r. W tym okresie powinien był być wykazany przez ubiegającego się o wpis okres co najmniej lat 3 lat wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (lit. b), lub zatrudnienia w urzędach organów władzy publicznej lub w państwowych jednostkach organizacyjnych i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych z tworzeniem projektów ustaw, rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego (lit. c). W przypadku zaś wykonywania pracy w niepełnym wymiarze okresy, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5 oraz w ust. 2 pkt 2-4, podlegają proporcjonalnemu wydłużeniu, z mocy art. 66 ust. 4 p.o.a. Minister prawidłowo wyliczył długość okresu wykonywania przez skarżącego czynności opisanych w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a. Z kolei przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. c p.o.a. wymaga wykazania zatrudnienia w podmiotach w nim wymienionych. Skarżący zaś nie wykazał, aby był zatrudniony w [...]. Na marginesie należałoby zwrócić uwagę, czy wykonywanie funkcji ławnika sądowego przez skarżącego nie koliduje z wykonywaniem przez niego czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w kancelarii adwokackiej, mając na uwadze treść art. 159 § 1 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 23). Stanowisko Ministra Sprawiedliwości należało zatem uznać za słuszne. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ przepisów postępowania podnoszonych przez skarżącego. Zebrany materiał był kompletny. Został prawidłowo oceniony przez Ministra. Odmienna ocena przez skarżącego istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności nie przesądzała o błędnym stanowisku organu. Minister logicznie i w zgodzie z obowiązującymi przepisami wyczerpująco uzasadnił decyzję. Mając na uwadze powyższe skargę jako niezasadną na mocy art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.