VI SA/Wa 1759/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie Asesor WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2006 r. sprawy ze skargi L. W. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2005 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. uchyla zarządzenie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] marca 2005 r. nr [...]; 3. uchyla uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2005 r.; 4. stwierdza, że uchylone akty nie podlegają wykonaniu. W Monitorze Polskim nr [...] r. ukazało się obwieszczenie Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2004 r. podające, iż Sąd Apelacyjny w [...] prawomocnym orzeczeniem z dnia [...] października 2001 r. stwierdził, że L. W., syn S., urodzony [...] grudnia 1941 r. w Ś., złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne. Uchwałą z dnia [...] października 2004 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] skreśliła L. W. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...] na podstawie art. 74 prawa o adwokaturze. W uzasadnieniu uchwały podano, iż zgodnie z art. 30 w/w ustawy prawomocne orzeczenie Sądu stwierdzające fakt złożenia przez osobę lustrowaną niezgodnego z prawdą oświadczenia powoduje utratę zajmowanego stanowiska lub funkcji i dlatego też podjęto przedmiotową uchwałę. W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] lutego 2005 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę, podając w jej uzasadnieniu, iż o takim stanowisku organu przesądziły względy natury formalnej. Pozbawienie adwokata prawa wykonywania zawodu, orzeczonego przez Sąd, wykonuje się bowiem w drodze zarządzenia Dziekana (§ 26 ust. 2 Regulaminu organizacji i funkcjonowania Okręgowych Rad Adwokackich uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu [...] września 2002 r.). Utrata prawa wykonywania zawodu adwokata następuje ex lege z chwilą prawomocności orzeczenia, a zatem decyzja Dziekana ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. [...] marca 2005 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w związku z prawomocnym orzeczeniem Sądu stwierdzającym złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego na podstawie § 26 ust. 2 Regulaminu w sprawie zasad funkcjonowania Okręgowych Rad Adwokackich uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu [...] października 1982 r. zarządził skreślenie adw. L. W. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] sprostował oczywistą omyłkę istniejącą w dacie uchwalenia regulaminu. W miejsce daty [...] października 1982 r. wpisano datę [...] września 2002 r. W wyniku złożonego odwołania od powyższego zarządzenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] uchwałą z dnia [...] czerwca 2005 r. stwierdziło w oparciu o art. 134 k.p.a. niedopuszczalność odwołania i pozostawiło je bez rozpoznania, wskazując iż zarządzenie Dziekana dotyczące skreślenia z listy adwokatów jest natychmiast wykonalne i nie przysługuje od niego odwołanie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L. W. wskazał, iż żaden akt prawny nie reguluje postępowania w wypadku skreślenia z listy adwokatów wskutek "kłamstwa lustracyjnego". Należy zatem stosować kodeks postępowania administracyjnego i w konsekwencji traktować wydane zarządzenie jako decyzję administracyjną. W wydanym zarządzeniu brak jest natomiast podstawy prawnej. W ocenie skarżącego "adwokat" to nie "status" i nie można utracić go z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia Sądu Lustracyjnego uznającego określoną osobę za "kłamcę lustracyjnego". Skarżący wskazał również, iż nie ma podstawy do braku możliwości odwołania się od zarządzenia Dziekana. Ograniczenie prawa odwołania się od decyzji narusza interes strony, konstytucyjne prawo rozpatrzenia sprawy przez sąd oraz zasadę wieloinstancyjności stwarzającą możliwość kontroli przez kolejne lustracje prawidłowości postępowania lustracji niższej. W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Legalność decyzji administracyjnej wymaga jej zgodności nie tylko z prawem materialnym, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego. Wydanie decyzji administracyjnej z naruszeniem wymogów procesowych powoduje różne skutki w zależności od rodzaju tych naruszeń. Zgodnie z przepisem art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, iż w świetle podstawowego celu sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, sprawowanej przez sądy administracyjne, określonego w art. 1 § 2 p.p.s.a. - należy przyjąć, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest - przez wydanie orzeczenia - stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodny z prawem. W konsekwencji należy przyjąć, iż sąd administracyjny pierwszej instancji jest - w świetle postanowień art. 135 p.p.s.a. - zobowiązany do wydania stosownego orzeczenia, w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Tak więc Wojewódzki Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę na ostateczną decyzję (lub postanowienie), jest uprawniony wydać orzeczenie przewidziane w art. 145 § 1 p.p.s.a. nie tylko w stosunku do zaskarżonego aktu, lecz również powinien objąć zakresem orzekania decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji, jeżeli jest ona obarczona wadami przewidzianymi w tym przepisie (tak również: T. Woś /w:/ "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz." pod red. T. Wosia, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2005, s. 442; podobnie J. P. Tarno /w:/ "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2004, teza 5, s. 200). Należy wskazać, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - już na gruncie art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. z 1995 r. Nr 74, poz. 368 ze zm.) - przyjmowano, iż kontrola decyzji wykonawczej (zależnej), będącej koniecznym następstwem innej decyzji, może prowadzić do wzruszenia tej ostatniej, jako leżącej u źródła decyzji kontrolowanej (vide: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". Zakamycze 2005, s. 323 i cyt. tam orzecznictwo NSA). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. 99.42.428 ze zm.), prawomocne orzeczenie Sądu stwierdzające fakt złożenia przez osobę lustrowaną niezgodnego z prawdą oświadczenia powoduje utratę zajmowanego stanowiska lub funkcji, do których pełnienia wymagane są cechy określone w ust. 1 tj. nieskazitelność charakteru, nieposzlakowana i nienaganna opinia, dobra opinia obywatelska bądź przestrzeganie podstawowych zasad moralnych. W orzeczeniu z dnia 21 czerwca 2000 r. Sąd Najwyższy przyjął, iż utrata stanowiska (prawa wykonywania zawodu) adwokata, będąca następstwem orzeczenia sądu stwierdzającego fakt złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego następuje ex lege z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia, nie zaś z chwilą podjęcia przez Okręgową Radę Adwokacką decyzji o skreśleniu adwokata z listy. Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym w dacie podejmowania uchwał przez organy samorządu adwokackiego skutki przewidziane w art. 30 ust. 2 w/w ustawy zachodzą dopiero m.in. gdy oddalono kasację. Według Sądu Najwyższego decyzja o skreśleniu z listy adwokatów na podstawie i w trybie art. 72 ust 1 pkt 7 Prawa o adwokaturze ma wyłącznie deklaratoryjny charakter. Powyższą problematyką zajmował się także Trybunał Konstytucyjny, który w wyrokach z dnia 10 listopada 1998 r. K 39/97, OTK 1998 r., z 6 poz. 99 i z dnia 21 października 1998 r. K 24/98, OTK 1998 r., z 6 poz. 97 orzekł m.in. w przedmiocie zgodności z Konstytucją art. 30 ustawy lustracyjnej. Trybunał Konstytucyjny, nie dopatrując się niezgodności powołanego przepisu z konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i równości, stwierdził m.in. iż w stosunku do wszystkich innych podmiotów (ściśle określonych w art. 7 ust. 1 ustawy lustracyjnej) niż sędziowie korzystający z wyłącznej gwarancji nieusuwalności (art. 180 ust. 1 Konstytucji RP), następstwo w postaci utraty stanowiska następuje automatycznie i jest niejako "skutkiem ubocznym" orzeczenia Sądu Apelacyjnego, przy czym dla podmiotów tych (inaczej niż dla sędziów) dodatkowe zabezpieczenie nie znajduje uzasadnienia w normach konstytucyjnych. Mając powyższe na uwadze – w ocenie Sądu – przyjąć należy, iż w sytuacji gdy adwokat złoży niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne uprawniony organ samorządu adwokackiego tj. Okręgowa Rada Adwokacka na podstawie i w trybie art. 72 ust 1 pkt 7 Prawa o adwokaturze, który stanowi, iż Okręgowa Rada Adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku utraty z mocy wyroku sądowego praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu, skreśla adwokata z listy adwokatów. Takie stanowisko zajęła również Naczelna Rada Adwokacka w uchwale nr [...]z dnia [...] kwietnia 1999 r. (zm. uchwałą nr [...]z dnia [...] października 1999 r.), w której przyjęła, iż we wszystkich wypadkach stwierdzenia przez Sąd Lustracyjny złożenia nieprawdziwych oświadczeń lustracyjnych, organa samorządu adwokackiego są zobowiązane do stosowania procedury skreślenia z listy adwokatów na podstawie i w trybie art. 72 ust. 1 pkt 7 Prawa o adwokaturze. Również w uchwale Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] listopada 2000 r. w przedmiocie postępowania w realizacji ustawy zwanej lustracyjną wskazało, odwołując się do powyższej uchwały, iż utrata prawa wykonywania zawodu adwokata następuje ex lege z chwilą prawomocności orzeczenia stwierdzającego fakt złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego. Skreślenie z listy adwokatów osoby, co do której zapadło orzeczenie o kłamstwie lustracyjnym następuje stosownie do przepisu art. 72 ust 1 pkt 7 Prawa o adwokaturze i taka decyzja właściwego organu korporacyjnego ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. W powyższym kontekście stwierdzić należy, iż skreślenie skarżącego L. W. z listy adwokatów zarządzeniem Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej nastąpiło z uchybieniem wskazanego powyżej trybu przewidzianego w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze. Powołany jako podstawa prawna zarządzenia § 26 ust 2 Regulaminu organizacji i funkcjonowania okręgowych rad adwokackich ma – w ocenie Sądu – zastosowanie w innych stanach faktycznych. Zgodnie z jego treścią w drodze zarządzenia Dziekana wykonuje się pozbawienie adwokata prawa wykonywania zawodu orzeczone przez sąd. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, albowiem Sąd nie pozbawił skarżącego prawa wykonywania zawodu, lecz utrata tego prawa nastąpiła z mocy wyroku sądowego. W takiej sytuacji, o czym, była mowa powyżej, ma zastosowanie art. 72 ust. 1 pkt 7 Prawo o adwokaturze. Dlatego też – w ocenie Sądu – dostrzegając wskazane wyżej naruszenia prawa jakich dopuściła się Naczelna Rada Adwokacka w oparciu o której uchwałę zostało wydane zarządzenie Dziekana, niezbędne było, w oparciu o przepis art. 135 p.p.s.a., do końcowego załatwienia skargi uchylenie oprócz zaskarżonej uchwały, także zarządzenia Dziekana i uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej prowadzącej do wydania tegoż zarządzenia. W wyniku orzeczenia Sądu w obrocie prawnym pozostaje uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2004 r. skreślająca L. W. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. W uchwale tej powołana została błędna podstawa prawna tj. art. 74 Prawa o adwokaturze. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego błędne powołanie podstawy prawnej w decyzji administracyjnej nie prowadzi automatycznie do uchylenia tej decyzji, jeżeli podstawa taka istnieje. Dlatego też Sąd uznając, iż skreślenie skarżącego z listy adwokatów dokonane zostało przez uprawniony organ i w formie prawem przewidzianej, powyższą uchwałę pozostawił w obrocie prawnym. W zaistniałej sytuacji Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej winno ponownie rozpoznać odwołanie skarżącego od uchwały z dnia [...] października 2004 r., mając na względzie poczynione na wstępie rozważania. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – uznając, iż organy obu instancji podjęły swoje rozstrzygnięcia w sposób niezgodny z prawem – orzekł, jak w sentencji wyroku, w oparciu o dyspozycję przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd uznał, iż akty wydane w niniejszej sprawie przez organy samorządu adwokackiego nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.