VI SA/Wa 1761/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Honorata Łopianowska Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Nogal Asesor WSA Łukasz Jarocki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi "[...] Sp. z o.o." sp. k. z siedzibą w G. na decyzję Główny Inspektor Transportu Drogowego z dnia 22 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę Decyzją z [...] marca 2024 r., nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja" lub "decyzja z [...] marca 2024 r."), Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "organ" lub "GITD") utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] stycznia 2023 r., nr [...] (dalej: "decyzja z [...] stycznia 2023 r."), na podstawie której nałożył na "G. Sp. z o.o." sp. k. z siedzibą w G. (dalej: "skarżąca" lub "strona") karę pieniężną w wysokości 1 500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Jako podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji wskazano art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.; dalej: "k.p.a."), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 oraz art. 13l ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320, ze zm.; dalej: "u.d.p."), a także załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2539; dalej: "rozporządzenie"), oraz art. 50 pkt 1 lit. j i art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2201, ze zm.; dalej: "u.t.d."). Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie następującego stanu faktycznego i prawnego: W dniu [...] października 2022 r. inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymali do mobilnej kontroli pojazd samochodowy o numerze rejestracyjnym [...] (dalej: "pojazd"). W wyniku kontroli ustalono, że [...] lipca 2022 r. o godzinie [...] urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...], zlokalizowane na odcinku drogi krajowej nr [...] (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) – węzeł [...], zarejestrowało przejazd pojazdu. Zdarzenie to zostało odnotowane pod numerem ewidencyjnym [...]. W wyniku przeprowadzonej kontroli ustalono, że pojazd był zarejestrowany w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (dalej: "SPOE KAS"), a z aktywnym kontem użytkownika powiązano urządzenie do poboru opłaty elektronicznej. Jednakże w momencie kontrolowanego przejazdu urządzenie to nie zgłosiło aktywności ani konieczności poboru opłaty. Na podstawie dokumentów okazanych podczas kontroli stwierdzono, że dopuszczalna masa całkowita pojazdu przekraczała 3,5 tony. Dodatkowo, w oparciu o dane z dowodu rejestracyjnego, organ prowadzący postępowanie ustalił, że na dzień naruszenia odpowiedzialnym za pojazd był jego właściciel, tj. skarżąca. Ustalenia te zostały odnotowane w protokole z kontroli mobilnej. Pismem z 7 grudnia 2022 r. organ zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego z urzędu. W odpowiedzi strona złożyła wyjaśnienia, w których wskazała, że naruszenie było wynikiem błędu technicznego urządzenia GPS zainstalowanego w pojeździe, które miało służyć do uiszczania opłaty elektronicznej. Zarówno kierowca, jak i strona, byli przekonani o prawidłowym działaniu urządzenia, gdyż nie sygnalizowało ono żadnych nieprawidłowości ani braku poboru należnych opłat. Dodatkowo, naruszenie miało miejsce w okresie zmiany systemu poboru opłat elektronicznych. W związku z tym strona wniosła o umorzenie postępowania, podkreślając, że po ujawnieniu naruszeń podczas kontroli mobilnej, usterki w działaniu urządzenia zostały natychmiast usunięte. Ponadto strona wniosła o przesłuchanie pracownika zatrudnionego na stanowisku kierownika transportu i warsztatu samochodowego. Decyzją z [...] stycznia 2023 r. GITD nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 1 500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu pojazdem należącym do skarżącej, wykonanego w dniu [...] lipca 2022 r. Jako podstawę wydania tej decyzji wskazano art. 104 w zw. z art. 107 k.p.a., art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 oraz art. 13l u.d.p., a także przepisy rozporządzenia oraz art. 50 pkt 1 lit. j i art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b u.t.d. Pismem z 30 stycznia 2023 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z 30 stycznia 2023 r. strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] marca 2024 r. GITD utrzymał w całości w mocy decyzję z [...] stycznia 2023 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, po przedstawieniu stanu faktycznego oraz mających zastosowanie przepisów prawa, organ wyjaśnił, że z dniem [...] października 2021 r. dotychczasowy system poboru opłaty elektronicznej viaToll, został zastąpiony przez nowy system e-Toll. Od tego momentu rejestracja w systemie e-Toll stała się obowiązkowa dla wszystkich użytkowników pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, poruszających się po drogach płatnych. Rejestracji można dokonać na trzy sposoby: online, w stacjonarnej sieci Miejsc Obsługi Klienta lub za pośrednictwem dostawców kart flotowych. Każdy użytkownik systemu e-Toll jest zobowiązany do wnoszenia opłat elektronicznych za pomocą dedykowanych narzędzi, takich jak darmowa aplikacja mobilna, lokalizatory zamontowane na stałe w pojeździe (ZSL) lub przenośne urządzenia pokładowe (OBU). System e-Toll opiera się na technologii pozycjonowania satelitarnego, wykorzystując wirtualne bramownice. Rejestracja w systemie wymaga założenia Internetowego Konta Klienta (dalej: "IKK"), na którym użytkownik musi dodać swoje dane, utworzyć konto rozliczeniowe, przypisać pojazd do konta oraz powiązać urządzenie pokładowe z pojazdem. Aktywacja urządzenia następuje zgodnie z instrukcją operatora. Wszelkie dane dotyczące pojazdów i urządzeń mogą być uzupełniane lub zmieniane przez użytkownika w IKK. W przedmiotowej sprawie ustalono, że pojazd został zarejestrowany w SPOE KAS w dniu [...] września 2021 r., a w dniu [...] września 2021 r. powiązano z nim urządzenie o numerze [...], które aktywowano dopiero [...] lipca 2022 r. Ponadto 21 stycznia 2022 r. pojazd został ponownie dodany do systemu. Organ wskazał, że do wnoszenia opłat elektronicznych w systemie e-Toll skarżący powinien był zainstalować odpowiednie urządzenie, utworzyć konto oraz dokonać aktywacji urządzenia, czego nie uczyniono. Zgodnie z art. 13i ust. 4c u.p.a., właściciel pojazdu jest zobowiązany do wyposażenia go w prawidłowo funkcjonujący system lokalizacyjny lub urządzenie pokładowe i zapewnienia przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych podczas przejazdu po drogach płatnych. Organ podkreślił, że urządzenie pokładowe [...] zostało przypisane do pojazdu [...] września 2021 r., ale jego aktywacja, niezbędna do prawidłowego naliczania opłat, nastąpiła dopiero [...] lipca 2022 r. Po mobilnej kontroli w dniu [...] października 2022 r. z pojazdem powiązano nowe urządzenie [...], aktywowane o godz. [...]. Organ stwierdził również brak jakichkolwiek transakcji opłat elektronicznych w systemie dla pojazdu w dniu naruszenia, tj. [...] lipca 2022 r. W ocenie GITD, strona powinna była zapewnić prawidłowe zainstalowanie i aktywowanie urządzenia oraz zasilenie konta w systemie e-Toll przed rozpoczęciem przejazdu, co nie zostało spełnione. Obowiązki te wynikają bezpośrednio z przepisów ustawy o drogach publicznych. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, strona wniosła skargę na decyzję z dnia [...] marca 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1 i § 4 oraz art. 80 k.p.a.; 2. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.; 3. art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13ha oraz w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w sprawie. Wobec powyższych zarzutów strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Ewentualnie wniosła o uchylenie obu decyzji GITD wydanych w sprawie. Dodatkowo, strona wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeśli strona złoży taki wniosek, a żadna z pozostałych stron nie zażąda przeprowadzenia rozprawy w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku. W niniejszej sprawie zarówno skarżąca, jak i organ wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W związku z tym sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, zgodnie z § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzeka przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Warto podkreślić, że zgodnie z przytoczonymi przepisami, Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (dalej: "p.r.d."), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Z kolei z art. 13ha ust. 1 u.d.p wynika, że powyższe opłaty (zwane opłatami elektronicznymi) są pobierane za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów wydanego na podstawie upoważnienia określonego w art. 13ha ust. 6 u.d.p. W § 2 rozporządzenia, w załączniku nr 1 i załączniku nr 2 określa się drogi krajowe lub ich odcinki, na których pobiera się opłatę elektroniczną. Zgodnie natomiast z art. 13i ust. 3 u.d.p., podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat powinny oferować urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 p.r.d. Za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach (art. 13k ust. 1 u.d.p.). Z kolei z art. 13k ust. 4 u.d.p. wynika, że karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, wymierza się właścicielowi albo posiadaczowi albo użytkownikowi pojazdu albo korzystającemu z drogi, który nie jest właścicielem, posiadaczem albo użytkownikiem pojazdu. Podstawą prawną nałożenia na skarżącą kary pieniężnej za przejazd płatnym odcinkiem drogi krajowej nr [...] (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) – węzeł [...], bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej, był art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. Zgodnie z tym przepisem, za niewywiązanie się z obowiązku uiszczenia opłaty, o którym mowa w art. 13 ust. 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości 1 500 zł. Z protokołu z kontroli mobilnej, podpisanego przez kontrolowanego i niekwestionowanego przez skarżącą, jednoznacznie wynika, że w dniu [...] lipca 2022 r. o godzinie [...] SPOE KAS zarejestrował przejazd pojazdu przez urządzenie kontrolne nr [...], zlokalizowane na odcinku drogi krajowej nr [...] (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) – węzeł [...]. Do akt załączono również wydruki z systemu [...], z których wynika, że przypisanie urządzenia pokładowego nr [...] do pojazdu nastąpiło [...] października 2022 r. o godzinie [...], tj. w dniu przeprowadzenia kontroli mobilnej. Z kolei z Raportu transakcji konta z Centralnej Hurtowni Danych e-TOLL wynika, że w dniu przejazdu pojazdem przez urządzenie kontrolne nr [...] (tj. [...] lipca 2022 r.), pomimo posiadania wystarczających środków na koncie, nie doszło do pobrania opłaty elektronicznej. W ocenie Sądu organ prawidłowo zastosował art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 oraz art. 13k ust. 4 u.d.p., ponieważ sporny przejazd drogą krajową niewątpliwie podlegał opłacie elektronicznej, a obowiązek jej uiszczenia spoczywał na skarżącej. Z uwagi na niedopełnienie tego obowiązku, organ słusznie nałożył na skarżącą karę, gdyż użytkowała ona pojazd w momencie przejazdu po płatnym odcinku drogi krajowej (art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13k ust. 4 u.d.p.). Organ również prawidłowo ustalił wysokość kary na 1 500 zł, ponieważ pojazd miał dopuszczalną masę całkowitą (dmc) powyżej 3,5 tony i nie stanowił zespołu pojazdów opisanego w art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. Istota zarzutów podniesionych w skardze sprowadza się do twierdzenia skarżącej, że brak uiszczenia opłaty elektronicznej nastąpił bez jej winy, ponieważ dołożyła należytej staranności. Skarżąca argumentuje, że problem wynikał z wadliwego działania lub braku działania urządzenia, co było jej nieznane do momentu kontroli mobilnej. W skardze przyznano, że pracownik prawdopodobnie nie aktywował urządzenia w systemie, mimo że sygnalizowało ono prawidłowe działanie poprzez zieloną diodę. Z wyjaśnień pracownika wynikało, iż uznał on, że ponowna aktywacja po wymianie urządzenia do poboru opłat nie była konieczna, ponieważ wcześniej już aktywował pojazd w systemie, a podczas rejestracji nowego urządzenia nie pojawił się żaden komunikat wymagający dodatkowej aktywacji. Dopiero po kontroli mobilnej, przeprowadzonej [...] października 2022 r., okazało się, że urządzenie nie zostało prawidłowo aktywowane, co uniemożliwiło automatyczny pobór opłat. Zdaniem Sądu, użytkownik pojazdu, świadomy obowiązku wynikającego z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., powinien przed wjazdem na płatny odcinek drogi krajowej podjąć wszelkie niezbędne czynności zapewniające pobranie opłaty elektronicznej za przejazd, w tym m.in. zainstalować urządzenie w pojeździć, utworzyć konto w systemie e-TOLL, przypiąć urządzenie do ww. pojazdu oraz dokonać jego aktywacji. Brak dokonania którejkolwiek z tych czynności uniemożliwiał wniesienie opłat elektronicznych za pośrednictwem tego urządzenia Ponadto konto użytkownika winno być zasilone dodatnim stanem środków pieniężnych w momencie realizowania przejazdu. W ocenie Sądu organ słusznie zauważył w zaskarżonej decyzji, że na stronie internetowej operatora systemu e-TOLL, w sekcji dotyczącej urządzeń GPS, znajdują się szczegółowe instrukcje dotyczące prawidłowego działania urządzeń pokładowych oraz Zewnętrznego Systemu Lokalizacyjnego. Jako użytkownik systemu, strona miała obowiązek zapoznać się z zasadami uiszczania opłaty elektronicznej w systemie e-TOLL, a także być świadoma konieczności przypisania i prawidłowej aktywacji urządzenia do pojazdu przed przejazdem. Strona powinna była zweryfikować i uzupełnić wszystkie dane wprowadzone do Internetowego Konta Klienta (IKK) przed rozpoczęciem przejazdu. Dodatkowo, informacja o konieczności przypisania i aktywacji urządzenia jest dostępna zarówno na stronie internetowej etoll.gov.pl, jak i w broszurze informacyjnej wydanej przez Szefa KAS (e-TOLL – informacje dla użytkownika). Wbrew twierdzeniom skarżącej, nieuiszczenie opłaty elektronicznej z powodu braku aktywacji urządzenia nie może być uznane za nieprzewidzianą lub niemożliwą do wyjaśnienia sytuację wynikającą z błędów systemu na etapie jego wprowadzania, zanim został w pełni "dopracowany". Zdaniem Sądu, nieaktywowanie urządzenia było wynikiem zaniedbań po stronie skarżącej, a nie błędów systemu. Co więcej, jak słusznie wskazał organ, wprowadzenie systemu e-Toll, który zastąpił funkcjonujący do 30 września 2021 r. system viaToll, poprzedzone było kilkumiesięcznym okresem wdrożeniowym. Rejestracja w nowym systemie była możliwa już od 24 maja 2021 r., a do 30 września 2021 r. obowiązywał tzw. "okres przejściowy", umożliwiający użytkownikom zapoznanie się z funkcjonowaniem e-Toll i rozwiązywanie problemów związanych z rejestracją i użytkowaniem. W związku z tym strona miała wystarczający czas, aby zapoznać się z nowym systemem. Tym bardziej, że również w październiku 2021 r. skarżąca nie uiściła opłaty za przejazdy płatnymi odcinkami dróg, co podnosiła zarówno w postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez GITD, jak i przed Sądem, kiedy to Sąd przyznał jej rację (wyroki WSA w Warszawie: z 7 listopada 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4115/23; z 10 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4063/23 oraz VI SA/Wa 4116/23). Jednak, biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, potwierdzone zgromadzonym materiałem dowodowym, oraz upływ około 9 miesięcy od wprowadzenia systemu, należy stwierdzić, że naruszenia wynikają z zaniedbań skarżącej, a nie z wadliwego działania systemu, który w momencie przejazdu po płatnym odcinku nie znajdował się już we wczesnym etapie funkcjonowania. Sąd stwierdza, że organ nie naruszył przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przywołanych w skardze, tj. art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1 i § 4 oraz art. 80. Działania GITD były zgodne z przepisami prawa, a organ podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie nie wystąpiły wątpliwości co do treści normy prawnej, które uzasadniałyby jej rozstrzygnięcie na korzyść strony. Zdaniem Sądu organ prowadził postępowanie w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności oraz równego traktowania. Ocena organu, czy dana okoliczność została udowodniona, opierała się na całości zgromadzonego materiału dowodowego. W zaskarżonej decyzji organ właściwie ocenił przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, stwierdzając, że strona nie dopełniła podstawowych obowiązków związanych z uiszczaniem opłaty elektronicznej, w szczególności prawidłowej aktywacji urządzenia, które umożliwiało poprawne przesyłanie danych geolokalizacyjnych. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, organ słusznie uznał, że waga naruszenia w tej sprawie nie była znikoma. W konsekwencji nie doszło do naruszenia art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Organ, wymierzając stronie karę pieniężną, właściwie zastosował art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13ha ust. 1 oraz art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.