VI SA/Wa 1763/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M. W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżący – M. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2009 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. umarzającą postępowanie w sprawie o powołanie skarżącego na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W Monitorze Polskim Nr 40, poz. 356 z dnia 27 maja 2008 r. zostało opublikowane obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 maja 2008 r. o wolnym stanowisku komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. W terminie miesiąca od daty ogłoszenia obwieszczenia, wnioski o powołanie na to stanowisko złożyli skarżący i E. K. – dalej także kandydatka. Wnioski kandydatów nie zostały połączone w trybie art. 62 Kpa. do wspólnego rozpoznania, bowiem ustalono, że skarżący w czasie ubiegania się o przyjęcie na aplikację komorniczą, a także "odbywania aplikacji" nie spełniał warunku ukończenia wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych. W związku z powyższymi ustaleniami, [...] listopada 2008 r. zostało wszczęte z urzędu, w trybie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa., postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. i z dnia [...] lutego 2008 r. o powołaniu skarżącego na stanowisko asesora komorniczego. Minister Sprawiedliwości stwierdził nieważność przedmiotowych rozstrzygnięć decyzją z [...] marca 2009 r., która została zaskarżona przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. E. K., jak stwierdził organ, spełniała wymagania formalne wymienione w art. 10 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191, ze zm.) – dalej uks. i decyzją z [...] marca 2009 r. została powołana na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] lipca 2009 r., działając na podstawie art. 105 § 1 Kpa., umorzył postępowanie wszczęte na wniosek skarżącego o powołaniu go na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. W uzasadnieniu wskazał, że skoro E. K. została powołana na stanowisko komornika przy ww. Sądzie, to postępowanie w sprawie skarżącego jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Pismem z [...] lipca 2009 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] lipca 2009 r. Uznał, że decyzja z [...] marca 2009 r. nie jest decyzją ostateczną, ponadto złożenie przez E. K. wniosku o powołanie jej na stanowisko komornika sądowego nie jest, w jego ocenie, podstawą wszczęcia odrębnego postępowania administracyjnego, od tego zainicjowanego wnioskiem skarżącego. Argumentował, że zarówno on sam, jak i kandydatka na stanowisko komornika są stronami tej samej sprawy będącej przedmiotem jednego postępowania administracyjnego. Tak więc każdej ze stron przysługuje prawo do złożenia odwołania od decyzji rozstrzygającej sprawę, a co za tym idzie, organ winien decyzję taką doręczyć wszystkim stronom postępowania, czego nie uczynił. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. w związku z art. 127 § 3 i 105 § 1 Kpa., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] lipca 2009 r. umarzającą postępowanie w sprawie powołania skarżącego na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. W uzasadnieniu powtórzył swoją dotychczasową argumentację, podkreślając, że skarżący nie spełniał wymogów formalnych niezbędnych do powołania na stanowisko asesora komorniczego (nie odbył aplikacji, a był jedynie dopuszczony do udziału w zajęciach) i w konsekwencji nie mógł zostać powołany na stanowisko komornika. Wymogi te spełniała wskazana wyżej kandydatka, która decyzją z [...] marca 2009 r. została powołana na rzeczone stanowisko, stąd postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego stało się bezprzedmiotowe. W skardze na powyższa decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie i zarzucił naruszenie: - przepisu art. 105 § 1 Kpa., poprzez błędne przyjęcie, iż postępowanie w sprawie powołania jego osoby na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] stało się bezprzedmiotowe; - przepisu art. 109 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie doręczenia skarżącemu decyzji z 20 marca 2009 r. o powołaniu E. K. na stanowisko komornika sądowego przy ww. Sądzie; - wynikającej z art. 16 Kpa. zasady domniemania mocy obowiązującej decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. o powołaniu skarżącego na stanowisko asesora komorniczego i z dnia [...] lutego 2008 r. o zmianie decyzji o powołaniu na stanowiska asesora komorniczego; - art. 10 ust. 1 pkt 8 uks., poprzez przyjęcie, iż skarżący nie odbył aplikacji komorniczej, - naruszenie art. 107 § 1 Kpa. W uzasadnieniu skargi uznał za błędne stwierdzenie organu, iż postępowanie w sprawie powołania go na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] jest bezprzedmiotowe, z tego powodu, że decyzja o powołaniu E. K. na to stanowisko jest decyzją ostateczną i przesądza kwestię, który z kandydatów obejmie stanowisko komornika sądowego. Podniósł między innymi, iż zgodnie z przepisem art. 16 ust. 1 Kpa., decyzją ostateczną jest decyzja, od której nie przysługuje odwołanie w administracyjnym toku instancji, zaś decyzja uznana przez organ za ostateczną podlegała zaskarżeniu. W świetle bowiem przepisu art. 109 § 1 Kpa., decyzję taką doręcza się stronom na piśmie, a odwołanie od niej wnosi się w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia stronie. Zdaniem skarżącego, organ błędnie ustalił, iż złożenie przez zainteresowaną wniosku o powołanie jej na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] wszczęło sprawę administracyjną odrębną od sprawy zainicjowanej wnioskiem złożonym przez skarżącego i stąd nie doręczył mu odpisu decyzji powołującej zainteresowaną na stanowisko komornika sądowego. W ocenie skarżącego decyzja rozstrzygająca merytorycznie sprawę powołania na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] winna zostać doręczona zarówno skarżącemu, jak i E. K., bowiem oni razem ubiegali się o powołanie na to jedno stanowisko. Jako pozbawiony znaczenia dla stwierdzenia o bezprzedmiotowości postępowania skarżący ocenił fakt, wszczęcia przez Ministra Sprawiedliwości z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] kwietnia 2006 r. oraz decyzji z [...] lutego 2008 r. o powołaniu go na stanowisko asesora komorniczego. Stwierdził, że przysługuje im wynikające z treści art. 16 Kpa. domniemanie mocy obowiązującej, do czasu prawomocnego ich uchylenia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga M. W. zasługuje na uwzględnienie. Minister Sprawiedliwości dokonując oceny wniosków złożonych przez kandydatów na wolne stanowisko komornika sądowego uznał, że nie mogą być one połączone w trybie art. 62 Kpa. do wspólnego rozpoznania, gdyż jeden z kandydatów – skarżący, w czasie ubiegania się o przyjęcie na aplikację komorniczą, nie spełniał warunku ukończenia wyższych studiów prawniczych. W konsekwencji Minister rozpoznał wniosek kandydatki i prowadzone w jej sprawie postępowanie administracyjne zakończył wydaniem decyzji z [...] marca 2009 r., w drodze której powołał ją na stanowisko komornika sądowego. Natomiast decyzją z [...] lipca 2009 r., działając na podstawie art. 105 § 1 Kpa., umorzył postępowanie wszczęte na wniosek skarżącego o powołaniu go na rzeczone stanowisko, przyjmując, że stało się ono bezprzedmiotowe z uwagi na powołanie na komornika sądowego drugiego z kandydatów. Działanie takie należy uznać za nieprawidłowe. Warto zauważyć, biorąc pod uwagę treść art. 62 Kpa., że zasadnym było na gruncie rozpoznawanej sprawy zastosowanie rozwiązania przewidzianego tym przepisem i połączenie do wspólnego rozpoznania wniosków obu kandydatów zainteresowanych powołaniem na jedno, wolne stanowisko komornika sądowego i wydanie decyzji w tym przedmiocie. Decyzja wydana w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ dysponuje pewnym stopniem swobody przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w jego ocenie najbardziej właściwego. Decyzje wydane w granicach tzw. uznania administracyjnego nie są wyłączone spod obowiązku ich uzasadniania na zasadach ogólnych określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy (wybór jednego z kandydatów) i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego wyboru. Decyzje uznaniowe wymagają więc również wnikliwego i logicznego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.). Organ administracji publicznej, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując m.in. strony w trakcie postępowania (art. 7, 10 § 1 oraz 77 Kpa.). W pierwszej jednak kolejności, przed przystąpieniem do wyboru jednego z kandydatów na stanowisko komornika, organ powinien zbadać, czy poszczególni kandydaci spełniają warunki określone w art. 10 uks. Stwierdzić należy, że organ dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego, jednakże podejmując decyzję o umorzeniu postępowania wszczętego na wniosek skarżącego o powołanie na stanowisko komornika sądowego, błędnie przyjął, że stało się ono bezprzedmiotowe, gdyż na wspomniane stanowisko powołana została druga kandydatka. Przepis art. 105 § 1 Kpa., na podstawie którego organ umorzył postępowanie w sprawie powołania skarżącego na stanowisko komornika sądowego, kładzie akcent na bezprzedmiotowość, czyli na brak przedmiotu samego postępowania. Nie można zatem na gruncie rozpatrywanej sprawy mówić o bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego, gdyż jego przedmiot w postaci powołania na stanowisko komornika sądowego był aktualny i podlegał merytorycznemu rozstrzygnięciu niezależnie od okoliczności dokonanego już wyboru na przedmiotowe stanowisko innej osoby i wydania w tym zakresie decyzji ani z uwagi na wszczęte z urzędu w trybie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji o powołaniu skarżącego na stanowisko asesora komorniczego. Poglądy na istotę umorzenia postępowania administracyjnego są zatem uwarunkowane przez stanowisko odnośnie do samego przedmiotu tego postępowania. W piśmiennictwie na ogół przyjmuje się, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 Kpa. Prowadzi to do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła taki charakter w toku postępowania. W pierwszym przypadku postępowanie staje się bezprzedmiotowe, gdyż przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiała po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem. Mając powyższe na uwadze, w postępowaniu prowadzonym w sprawie skarżącego nie zaistniała okoliczność przesądzająca o jego przedmiotowości, gdyż sprawa powołania na stanowisko komornika sądowego, będąca przedmiotem tego postępowania, winna być rozstrzygnięta w drodze decyzji administracyjnej, której wydanie obligował stan faktyczny i prawny tej sprawy. Innymi słowy z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 § 1 Kpa.) mielibyśmy do czynienia tylko wówczas, gdyby w sposób oczywisty organ stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r. SA/Łd 2424/94, ONSA 1996, nr 2, poz. 80), czego nie uczynił. Mając na uwadze powyższe zasadnym było, w ocenie Sądu, aby organ rozstrzygając sprawę w tak ustalonym stanie faktycznym, dysponując wiedzą o zgłoszonych kandydatach, uzyskaną w ramach prowadzonego postępowania zainicjowanego ich wnioskami, wydał decyzję wobec dwóch kandydatów. W tych warunkach, Sąd działając w oparciu o przepis art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji. O niewykonalności uchylonych decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania na zasadzie art. 200 p.p.s.a.