VI SA/Wa 178/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Bytner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. M. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę Sygn. akt: VI SA/Wa 178/20 Uzasadnienie Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] października 2019 r. [...] Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] nr [...] o skreśleniu adwokata J. M. (dalej jako: Skarżący) z listy adwokatów tej Izby. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był przepis art. 72 ust. 1a ustawy Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2018 r., poz. 1184; dalej: p.o.a.). Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następujących okolicznościach faktycznych i stanie prawnym. Skarżący został wpisany na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] uchwałą z dnia [...] czerwca 2003 r. Wykonywał zawód we własnej Kancelarii Adwokackiej w [...]. Orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. sygn. [...] orzeczono wobec Skarżącego karę dyscyplinarną wydalenia z adwokatury. Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia [...] września 2018 r. w sprawie sygn. akt: [...]. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. Sąd Najwyższy oddalił wniesioną przez Skarżącego od powyższego orzeczenia kasację, jako oczywiście bezzasadną. W dniu [...] lipca 2019 r. Prezes Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w [...] stwierdził prawomocność orzeczenia dyscyplinarnego z dniem 6 września 2019 r. i przekazał orzeczenie Dziekanowi ORA w [...] celem wykonania. Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2019 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] skreśliła Skarżącego z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...] i nadała przedmiotowej uchwale rygor natychmiastowej wykonalności. Pismem z dnia 16 września 2019 r. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej uchwały ORA w [...]. Zakwestionował prawidłowość powołania sędziów Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, którzy oddalili kasację Skarżącego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury. W ocenie Skarżącego, w opisanej sytuacji uchwała ORA w [...] była przedwczesna. Uchwałą z dnia [...] października 2019 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] utrzymało zaskarżoną uchwałę w mocy. W ocenie organu, postanowienie Sądu Najwyższego wydane zostało na podstawie obecnie obowiązujących przepisów i jako takie jest wiążące. Pismem z dnia z dnia 9 grudnia 2019 roku Skarżący wniósł od powyższej uchwały skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej: - naruszenie prawa procesowego tj. art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez dowolne przyjęcie za podstawę przyjęcia uchwały w sprawie skreślenia Skarżącego z listy adwokatów na podstawie postanowienie Izby Dyscyplinarnej przy Sądzie Najwyższym z dnia [...] czerwca 2019 roku sygn. [...], w sytuacji gdy orzeczenie Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia [...] grudnia 2019 roku. stanowiące konsekwencję wyroku TSUE z dnia 19 listopada 2019 roku w Luksemburgu stwierdza, że Izba Dyscyplinarna przy Sądzie Najwyższym nie jest sądem w rozumieniu prawa krajowego jak i prawa Unii Europejskiej, a w konsekwencji - naruszenie prawa materialnego tj. art. 6 pkt 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka - prawa do rzetelnego procesu przed bezstronnym i niezawisłym sądem i rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności i uchylenie w całości uchwały Prezydiom NRA i poprzedzającej ją uchwały ORA w [...], jako wydanych bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu. Prezydium NRA w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podnosząc, ze zarzuty Skarżącego są bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 września 2020 r. zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 – dalej: p.p.s.a.) do czasu rozpoznania sprawy zawisłej przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) pod sygn. akt: C-791/19, wskazując, iż w powyższym postępowaniu, wszczętym z inicjatywy Komisji Europejskiej, zawarte będzie stanowisko odnośnie pozycji ustrojowej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Postanowieniem z dnia 10 września 2021 r. WSA w Warszawie, na podstawie art. 129 § 1 p.p.s.a. podjął zawieszone postępowanie. Na rozprawie w dniu 19 listopada 2021 r. Skarżący poinformował o wniesieniu do Sądu Najwyższego skargi o wznowienie postępowania w sprawie rozpoznawanej przez Izbę Dyscyplinarną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto co wymaga podkreślenia, Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Kwestią podlegającą rozstrzygnięciu ze strony WSA w Warszawie była prawidłowość oparcia rozstrzygnięcia organów samorządowych o rozstrzygnięcia sądów dyscyplinarnych działających przy ORA w [...] oraz przy NRA, od którego to orzeczenia skargę kasacyjną oceniała Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego. Skarżący przywoływał w tym zakresie stanowisko Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia [...] grudnia 2019 r. stanowiące konsekwencję wyroku TSUE z dnia 19 listopada 2019 r. w Luksemburgu stwierdzające, że Izba Dyscyplinarna przy Sądzie Najwyższym nie jest sądem w rozumieniu prawa krajowego jak i prawa Unii Europejskiej. Bezspornym jest w sprawie, iż wobec Skarżącego wydane zostało orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. sygn. [...], utrzymane w mocy orzeczeniem Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia [...] września 2018 r. sygn. [...]. Wobec Skarżącego została prawomocnie orzeczona kara wydalenia z adwokatury. Kasacja od ww. orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 8 września 2018 r., została w dniu [...] czerwca 2019 r. oddalona przez Sąd Najwyższy – Izbę Dyscyplinarną – jako oczywiście bezzasadna. Następnie w dniu [...] sierpnia 2019 r., na podstawie art. 72 ust. 1a p.o.a., organ I instancji orzekł o skreśleniu Skarżącego z listy adwokatów, a zaskarżoną uchwałą z [...] października 2019 r. organ odwoławczy utrzymał ww. uchwałę w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na gruncie niniejszej sprawy uznał za mające walor prejudykatu w rozumieniu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postępowanie przez TSUE, zainicjowane przez Komisję Europejską, które toczyło się pod sygn. akt: C-791/19 i zostało zakończone wyrokiem z dnia 15 lipca 2021 r. Na wstępie omówienia powyższego wyroku należy zaznaczyć, iż – aczkolwiek postępowanie w przywołanej sprawie dotyczyło odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, orzeczenie TSUE dotyczące samej w sobie pozycji ustrojowej (statusu) Izby Dyscyplinarnej w sposób oczywisty znajduje odniesienie także w sprawach tego samorządu zawodowego (art. 27 § 1 ust. 1 lit. b ustawy o Sądzie Najwyższym - Dz.U. 2021 r., poz. 1904 - t.j. z 2021.10.21). Otóż, w orzeczeniu z dnia 15 lipca 2021 r. TSUE stwierdził m.in, że "nie zapewniając niezależności i bezstronności Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego (Polska), do której właściwości należy kontrola decyzji wydanych w postępowaniach dyscyplinarnych prowadzonych wobec sędziów [art. 3 pkt. 5, art. 27 i art. 73 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, w brzmieniu wynikającym z tekstu jednolitego opublikowanego w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z 2019 r. (poz.825) w związku z art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa, zmienionej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw] (...) Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE". Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę, powyższe konkluzje zawarte w przywołanym wyroku TSUE, nie dają podstaw do uznania orzeczenia wydanego przez Izbę Dyscyplinarną w trybie nadzwyczajnym (na skutek rozpoznania kasacji od orzeczenia WSD) za niebyłe (non existens). Powyższe stanowisko potwierdza w ocenie Sądu uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/20 – vide pkt 1 i 4 Uchwały). Mianowicie, Uchwała wskazuje, iż w przypadku wadliwego obsadzenia składu (co odnosi się konkretnie do orzeczeń wydanych z udziałem sędziów Izby Dyscyplinarnej – por. pkt 4 w zw. z pkt 1 uchwały) zachodzą tzw. bezwzględne przyczyny odwoławcze, przewidziane w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo art. 379 pkt 4 k.p.c. Zdaniem Sądu oznacza to, że żaden z ww. organów sądowniczych: ani TSUE w przywołanym wyroku, ani Sąd Najwyższy w przywołanej uchwale Izb połączonych nie stanęły na stanowisku o bezpośredniej bezskuteczności wyroków wydawanych przez Izbę Dyscyplinarną, pomimo niewątpliwego stwierdzenia przez te organy wad, jakimi obciążone są wydawane w tym trybie orzeczenia. Można też dodać, że w podobnym tonie (choć dotyczącym procedur przed sądami administracyjnymi, toczącymi się z udziałem sędziów powołanych przez tzw. nową KRS) wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 4 listopada 2021 r. w sprawie sygn. akt: III FSK 3626/21 stwierdził, iż "Sędzia sądu administracyjnego bądź asesor sądowy w wojewódzkim sądzie administracyjnym, powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz.Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami.". W konsekwencji należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie ma prawnej możliwości uznania orzeczenia Izby Dyscyplinarnej wydanej na skutek kasacji wniesionej od prawomocnego orzeczenia sądów dyscyplinarnych Adwokatury za niebyłe. Sąd zaznacza, iż wskazywane w skardze stanowisko zawarte we wcześniejszym wyroku TSUE z dnia 19 listopada 2019 r. wydanym w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18 nakazuje, by sądy krajowe badały, czy w danym przypadku stosowania prawa europejskiego rozpatrywał niezawisły i bezstronny organ sądowniczy, oraz, że "Do sądu odsyłającego należy ustalenie, przy wzięciu pod uwagę wszystkich istotnych informacji, którymi dysponuje, czy jest tak w przypadku organu takiego jak Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego", co – wbrew poglądom zawartym w skardze – nie oznacza żadnego automatyzmu w uznawaniu tych orzeczeń za "niebyłe". Mając na uwadze powyższe poglądy judykatury, Sąd rozpoznając niniejszą sprawę stanął na stanowisku, iż brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organów Adwokatury, że wydanie w sprawie dyscyplinarnej orzeczenia Izby Dyscyplinarnej SN oddalającego kasację nie dyskwalifikuje rozstrzygnięcia samorządowych sądów dyscyplinarnych I i II instancji w przedmiocie nałożonej na Skarżącego sankcji wydalenia z adwokatury. Tym samym, prawidłowe było oparcie się na tych orzeczeniach sądów dyscyplinarnych i wydanie decyzji związanej w myśl art. 72 ust. 1a ustawy prawo o adwokaturze. Należy wskazać, iż w myśl art. 72 ust. 1a p.o.a. adwokata skreśla się z listy adwokatów w razie orzeczenia przez sąd dyscyplinarny kary wydalenia z adwokatury. W rozpoznawanej aktualnie sprawie nie jest sporne, że taka kara została wobec Skarżącego prawomocnie orzeczona. Zdaniem Sądu, nie budzi też wątpliwości związany charakter decyzji zapadłej w trybie i na podstawie art. 72 ust. 1a p.o.a. Stosownie do normy prawnej zawartej w ww. przepisie, adwokata skreśla się z listy adwokatów w razie orzeczenia przez sąd dyscyplinarny kary wydalenia z adwokatury. Decyzja związana to taka, dla której z zajściem jakiejś okoliczności faktycznej bądź prawnej ustawodawca wiąże skutek w postaci wydania decyzji administracyjnej - o charakterze sankcyjnym. Organ nie ma wówczas swobody działania, w postaci jakiegokolwiek marginesu uznaniowości. Powyższy przepis był podstawą prawna działania organów samorządowych Adwokatury, które niejako "wykonały" zapadłe już wcześniej, prawomocne rozstrzygnięcie sądów dyscyplinarnych o wydaleniu Skarżącego z zawodu. Warto w tym miejscu przywołać wyrok Sądu Najwyższego z 15 lipca 2010 r. sygn. akt: SDI 12/10; publ.: OSNKW 2011/3/25, stwierdzający, że orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego wydane w głównym nurcie postępowania dyscyplinarnego na skutek rozpoznania odwołania jest orzeczeniem prawomocnym, o ile nie uchyla zaskarżonego orzeczenia i nie przekazuje sprawy do ponownego rozpoznania. Od takiego właśnie orzeczenia, zgodnie z odpowiednio stosowanym art. 519 k.p.k. podmiotom wskazanym w art. 91a ust. 1 p.o.a. przysługuje kasacja do Sądu Najwyższego, który w ten sposób sprawuje nadzór nad sądownictwem dyscyplinarnym. Postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem, w którym podejmowane są rozstrzygnięcia o charakterze represyjnym, zatem postępowanie to nie może toczyć się przy pomijaniu norm określonych w Kodeksie postępowania karnego. Od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, zgodnie z odpowiednio stosowanym art. 519 k.p.k. podmiotom wskazanym w art. 91a ust. 1 p.o.a. przysługuje kasacja do Sądu Najwyższego, który w ten sposób sprawuje nadzór nad sądownictwem dyscyplinarnym (vide - wyrok Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 27 lipca 2016 r. sygn. akt: SDI 28/16). Jak wskazał w postanowieniu z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt VI KZ 2/14 Sąd Najwyższy - Izba Karna, art. 91a ust. 1 p.o.a. nie wyłącza stosowania art. 519 k.p.k., zgodnie z którym kasacja może być wniesiona od prawomocnego wyroku kończącego postępowanie. W konsekwencji kasacja w sprawach dyscyplinarnych adwokatów przysługuje wyłącznie od orzeczeń Sądu Dyscyplinarnego wydanych w drugiej instancji, jeżeli są to orzeczenia kończące postępowanie. Jak wyjaśnił SN w uzasadnieniu ww. orzeczenia, "z istoty kasacji, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżania, wynika, że dotyczy ona wyłącznie orzeczeń, którymi definitywnie i ostatecznie zakończono postępowanie i nie jest możliwy żaden inny tryb wyeliminowania z obrotu prawnego przeczenia dotkniętego rażącym naruszeniem prawa". Jak wyżej stwierdzono, w przedmiotowej sprawie Prezes Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w [...] stwierdził prawomocność orzeczenia o wydaleniu Skarżącego z adwokatury z nieprawidłowo określoną datą. Powyższe nie wpływa jednak w żaden sposób na prawidłowość i zasadność podjętej przez organa Adwokatury uchwały, która zapadła w oparciu o art. 72 ust. 1 a p.o.a. tj. wobec orzeczenia przez Sąd Dyscyplinarny prawomocnym orzeczeniem, kary wydalenia z adwokatury. Konkludując - wobec wydania prawomocnego orzeczenia o wydaleniu z adwokatury przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury, organ zobowiązany był zastosować przepis art. 72 ust. 1a p.o.a. Tym samym należy uznać, iż podnoszone w skardze zarzuty: zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa tj. przedwczesności uchwały i w efekcie naruszenia art. 6 pkt 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w okolicznościach niniejszej sprawy należało uznać za bezzasadne. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.