VI SA/Wa 1819/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant Anna Mruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2007r. ze skargi K. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz K. J. 401 złotych ( czterysta jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 28 marca 2006 r. K. J., skarżący w niniejszej sprawie wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z wnioskiem o wpis na listę adwokatów. Postanowieniem z dnia [...] r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. odroczyła rozpoznanie wniosku do czasu opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. w Dzienniku Ustaw. W dniu [...] r. Okręgowa Rada Adwokacka w W., działając na podstawie art. 44 ust. 1, art. 68 ust. 5, art. 65 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, podjęła uchwałę o wpisie K. J. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W.. W uzasadnieniu podniesiono, że wnioskodawca załączył do przedmiotowego wniosku wszystkie przewidziane prawem dokumenty. Zdaniem Okręgowej Rady K. J. spełnia warunki wymienione w art. 65 powołanej ustawy, a ponadto nie znajduje do niego zastosowania wymóg odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego, z uwagi na zdanie egzaminu prokuratorskiego. Daje on rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i wykazał się znajomością przepisów Prawa o adwokaturze oraz zasad etyki i godności wykonywania zawodu adwokata. Decyzją z dnia [...] r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 ze zm.) i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529) w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, sprzeciwił się wpisowi K. J. na listę adwokatów Okręgowej Izby Adwokackiej w W., dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ podniósł, że w dniu 4 maja 2006 r. został opublikowany w Dzienniku Ustaw Nr 75, poz. 529, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06. W pkt 5 cytowanego orzeczenia Trybunał uznał art. 66 ust. 1 pkt 2 - Prawa o adwokaturze za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Tym samym powołany przepis Prawa o adwokaturze utracił moc obowiązującą z dniem 4 maja 2006 r. Skoro zatem przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze utracił w całości moc obowiązującą z dniem 4 maja 2006 r., to zdaniem organu nie było podstaw prawnych do podjęcia w dniu [...] r. przez Okręgową Radę Adwokacką w W. uchwały o wpisie K. J. na listę adwokatów Izby W.. W skardze na powyższą decyzję K. J. wniósł o jej uchylenie zarzucając decyzji obrazę prawa materialnego, która miała wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wyrażającą się w naruszeniu przez Ministra Sprawiedliwości konstytucyjnych zasad ochrony praw nabytych i równego traktowania podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji prawnej, poprzez uznanie, że w wypadku wszczęcia postępowania w przedmiocie wpisu skarżącego na listę adwokacką przed wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. K 6/06, prawnie niedopuszczalne było podjęcie, po opublikowaniu wskazanego orzeczenia, uchwały o wpisie na listę adwokacką na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, którego niekonstytucyjność w ograniczonym zakresie stwierdzono w toku postępowania o wpis, przy jednoczesnym uznaniu za prawnie dopuszczalne dokonanych przed dniem 4 maja 2006 r. wpisów na listę adwokacką osób, które swoje wnioski w tym przedmiocie tak, jak skarżący, złożyły przed opublikowaniem wyroku Trybunału, opierając je o tę samą podstawę prawną. W ocenie skarżącego w chwili wszczęcia postępowania spełniał wszystkie wymagania określone w art. 65 i 66 ust. 1 pkt. 2 powołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym do opublikowania orzeczenia TK z dnia 19 kwietnia 2006 r. i dlatego prawnie dopuszczalne było dokonanie wpisu na listę adwokacką na podstawie w/w przepisów, pomimo, że w toku postępowania art. 66 ust. 1 utracił moc obowiązującą. Wskazał, iż zarówno Konstytucja RP, jak i Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 o Trybunale Konstytucyjnym oraz powołany przez Ministra wyrok o sygn. akt K 6/06, nie zawierają przepisów, które wprost regulowałyby wszystkie zagadnienia intertemporalne, związane z wejściem w życie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, a w szczególności dopuszczalności kwestii stosowania w toku postępowań już wszczętych przepisu, który utracił moc obowiązującą wskutek stwierdzenia jego niekonstytucyjności. Wobec braku wyraźnego unormowania, które wskazywałoby na konieczność stosowania w sytuacji prawnej, w jakiej znalazł się skarżący przepisu art. 66 ust. 1 ustawy o adwokaturze w jego brzmieniu obowiązującym przed lub po opublikowaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, należy zatem odwołać się do zabiegów interpretacyjnych w procesie stosowania prawa. Skarżący powołał orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego w jego ocenie, wynika że zakaz retroakcji właściwej nie jest absolutny, brak zaś stanowiska ustawodawcy w kwestii intertemporalnej nie przemawia prima facie za zasadą stosowania ustawy nowej, lecz może także prowadzić do zastosowania ustawy dawnej, w imię ochrony praw nabytych jednostki. Zdaniem skarżącego podjęcie przez Okręgową Radę Adwokacką uchwały o wpisie było wyrazem zastosowania właśnie powyższej zasady tj. stosowania przepisów ustawy dawnej w imię ochrony praw nabytych jednostki. W wypadku sytuacji prawnej K. J., który złożył wniosek o wpis spełniając w dniu wszczęcia postępowania wszystkie prawem przewidziane warunki, można mówić bowiem co najmniej o ekspektatywie konkretnej, ukształtowanej w maksymalny sposób, pojawiającej się na tle postępowania w toku. Zdaniem skarżącego Minister Sprawiedliwości sprzeciwiając się wpisowi skarżącego na listę adwokacką naruszył także powołane wyżej przepisy Konstytucji RP. Winien on bowiem rozpatrzyć kwestię skutków prawnych złożenia przez skarżącego wniosku o wpis w dniu 28 marca 2006 r., kiedy to sytuacja prawna skarżącego była kształtowana przez art. 66 ust. 1 pkt 2 Ustawy - prawo o adwokaturze oraz kwestię zasadności i dopuszczalności zastosowania w/w przepisu po utracie jego mocy obowiązującej, w kontekście konstytucyjnych zasad ochrony praw nabytych i równego traktowania podmiotów znajdujących w takiej samej sytuacji prawnej. Na rozprawie w dniu 29 stycznia 2007 r. skarżący wniósł o zwrot kosztów postępowania w tym zwrot kosztów podróży w kwocie 201 zł. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Organ w uzasadnieniu wskazał, iż nie można podzielić argumentu skarżącego, że dopuszczalne było dokonanie przez Okręgową Radę Adwokacką w W. wpisu skarżącego na listę adwokatów po wejściu w życie w dniu 4 maja 2006 r. pkt 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06. Z wymienionym dniem utracił bowiem w całości moc obowiązującą przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem zaś organu bezpośrednim skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego (określonych przepisów lub norm) z Konstytucją, jest utrata mocy obowiązującej przepisów niezgodnych z Konstytucją z dniem wejścia w życie orzeczenia Trybunału lub w innym, określonym przez Trybunał terminie. Akt normatywny lub jego część, uznane za niezgodne z Konstytucją zostają więc usunięte z porządku prawnego, przestają być jego elementem. Orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego lub jego części powoduje tym samym bezwzględne, bezwarunkowe i bezpośrednie zniesienie (kasację) przepisów norm w nim wskazanych. W związku z powyższym Minister Sprawiedliwości stanął na stanowisku, że zapis ten utracił w całości moc obowiązującą z dniem 4 maja 2006 r. i dokonanie wpisu skarżącego na listę adwokacką w oparciu o jego treść uznać należy za niedopuszczalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje : Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja narusza bowiem prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Trybunał Konstytucyjny w pkt I ppkt 5 wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 orzekł, iż art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Minister Sprawiedliwości, powołując się na powyższe rozstrzygnięcie uznał, iż art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze utracił z dniem 4 maja 2006 r. moc obowiązującą w całości. Takie stanowisko organu nie znajduje, zdaniem Sądu, uzasadnienia w treści w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Najistotniejszym elementem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest zgodnie z art. 71 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) "rozstrzygnięcie Trybunału", w którym zawarta jest wypowiedź o tym, czy przepis stanowiący przedmiot kontroli jest zgodny z przepisem stanowiącym wzorzec kontroli. Art. 69 ww. ustawy stanowi, że "orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów". Wydanie orzeczenia rozstrzygającego jednolicie o całym akcie normatywnym jest uzasadnione wtedy, gdy zarzuty dotyczą naruszenia kompetencji do wydania aktu normatywnego lub niedochowania wymaganego przepisami prawa trybu jego wydania. W praktyce przedmiotem orzeczenia są zawsze poszczególne przepisy. Przedmiotem orzeczenia, może być nie tylko cały przepis, ale i jego fragment obejmujący jedno lub kilka słów. Dopuszczalność wydania orzeczenia dotyczącego tylko części przepisu uwarunkowana jest tym, że pozostała część danego przepisu wyraża normę nadającą się do zastosowania. W niektórych wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ...", po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych. W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki (zwany wyrokiem "zakresowym") odnosi się w istocie do części aktu normatywnego, z tym że część ta nie została wyodrębniona w tekście przepisu poddanego kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku, zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwość jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /w:/ Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Trybunał Konstytucyjny Wydawnictwa, Warszawa 2006, str. 79). W świetle powyższego punkt I 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. należy zatem zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. Wbrew zatem stanowisku wyrażonemu przez Ministra Sprawiedliwości - z dniem publikacji tegoż orzeczenia art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze nie utracił mocy obowiązywania w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego Art. 66 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy jest bowiem niekonstytucyjny jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Może on zatem stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów tych osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej i nie złożyły egzaminu adwokackiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny. Zgodnie natomiast z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego przed dokonaniem takiego wpisu należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego orzeczenia w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze o wpis na listę adwokatów, samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. W tym miejscu wskazać należy, że już w orzeczeniu z 18 sierpnia 1994 r. (sygn. akt II SA 860/93) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. W uzasadnieniu wyroku odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa NSA wskazano, iż na rękojmię wpływają dwa elementy: 1) cechy charakteru i 2) dotychczasowe zachowane osoby pragnącej zostać adwokatem. Przez nieskazitelność charakteru rozumie się zwykle szlachetność, prawość, uczciwość. Druga przesłanka powinna być analizowana w ścisłym powiązaniu z art. 1 ustawy Prawo o adwokaturze określającego cele adwokatury (udzielenie pomocy prawnej). Chodzi więc o to, czy dana osoba poradzi sobie w zawodzie adwokata. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego rozstrzygnięcia wskazał, że powyższe kwestie winny zostać rozstrzygnięte przez ustawodawcę, który powinien dokonać nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Brak stosownej modyfikacji przepisu, która przyjmując skrajną sytuację, albowiem działanie ustawodawcy nie jest konieczne, a jedynie pożądane, może nie nastąpić, nie pozbawia art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze mocy obowiązującej. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że Trybunał Konstytucyjny brak jednoznacznego określenia przesłanek oceny rękojmi, uznał za mankament ustawy, nie stwierdził natomiast w tym zakresie niekonstytucyjności normy prawnej, formułując jednocześnie zalecenia dla ustawodawcy. Minister Sprawiedliwości, działając na zasadzie art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, sprzeciwił się wpisowi skarżącego na listę adwokatów, uznając, że nie było podstaw do podjęcia w dniu [...] r. przez Okręgową Radę Adwokacką w W. uchwały o wpisie K. J. na listę adwokatów, z uwagi na to, że art. 66 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy utracił w całości z dniem 4 maja 2006 r. moc obowiązującą. Błędne odczytanie przez organ w/powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego skutkuje wadliwością zaskarżonej decyzji. Konsekwencją powyższego stanu rzeczy jest zaniechanie przez Ministra Sprawiedliwości dokonania ustaleń faktycznych, które powinny być podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Organ nie ocenił dowodów stanowiących podstawę wydania uchwały z dnia 11 maja 2006 r. i nie odniósł się do tego, czy ustalenia faktyczne dokonane przez Okręgową Radę Adwokacką w W. są prawidłowe i czy w oparciu o nie można przyjąć, że skarżący wykazał się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym upoważniającą go do ubiegania się o wpis na listę adwokatów. Z tych też względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji, w pkt 2 stosownie do art. 152 p.p.s.a. zaś o kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a.